De grootste zeezoogdieren ter wereld, de blauwe vinvis en gewone vinvis, worden opnieuw ietsje vaker gespot voor de kust van Namibië en Zuid-Afrika. Beide soorten werden door de mens tot op het randje van uitsterven geduwd tijdens de vorige eeuw. Maar 40 jaar na het einde van de commerciële jacht blijft het herstel heel pril en loeren er nog altijd bedreigingen om de hoek, waarschuwen de onderzoekers.
40 jaar na einde van commerciële walvissenjacht lijken blauwe en gewone vinvissen aan prille comeback bezig
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
In het kort:
Afrikaanse onderzoekers hebben voor de kust van Namibië en Zuid-Afrika 61 jaar lang blauwe vinvissen en gewone vinvissen geteld.
Beide dieren kregen samengeteld nog geen 100 streepjes achter hun naam.
Maar veruit de meeste streepjes werden gezet na 2012, wat laat vermoeden dat de dieren het weer wat beter doen.
Door de industriële walvisvangst van vorige eeuw waren ze bijna uitgestorven.
Vooral de blauwe vinvis, het grootste dier op aarde, is nog bedreigd.
De situatie blijft dus moeilijk, en er loeren gevaren om de hoek.
De blauwe vinvis (Balaenoptera musculus) en de gewone vinvis (Balaenoptera physalus) zijn dieren die tot de verbeelding spreken. De blauwe vinvis is met een lengte van ongeveer 30 meter het grootste dier op aarde. Ook de gewone vinvis is niet zo gewoon als zijn naam doet vermoeden: hij moet amper onderdoen met een lengte tot ongeveer 27 meter.
Door intensieve, commerciële walvisjacht in de 20e eeuw raakten beide diersoorten ernstig bedreigd. Er is sprake van 350.000 gedode blauwe vinvissen tot zelfs 725.000 gewone vinvissen. Pas in de jaren 70 tot zelfs de jaren 80 kwam er een echt einde aan de jacht en konden de overgebleven populaties zich langzaam proberen te herstellen.
Blauwe vinvis en gewone vinvis?
De blauwe vinvis voedt zich onder meer met krill, een verzamelnaam voor kleine garnaalachtige (kreeftachtige) diertjes. De dieren worden 30 tot soms 33 meter lang en 200 ton zwaar.
Vandaag draagt de blauwe vinvis nog altijd het etiket 'bedreigd' op de rode lijst van de Internationale Unie voor Natuurbehoud (IUCN). Onderzoekers schatten de huidige populatie op zo'n 3 procent van de aantallen voor de grootschalige walvisjacht. Maar de soort zou met 5 procent vooruitgaan elk jaar.
De vinvis doet het iets beter en is 'maar' kwetsbaar op de rode IUCN-lijst. Daar zouden de aantallen op ongeveer 30 procent liggen tegenover vroeger.
12 en 76 streepjes (in ruim 60 jaar)
Afrikaanse onderzoekers hebben tussen mei 1964 en maart 2025 het aantal waarnemingen van beide walvisachtigen bijgehouden.
Ze deden dat in het zuidoosten van de Atlantische Oceaan, voor de kust van Zuid-Afrika en Namibië. In het Benguela-gebied welt koeler water vanuit de diepte naar de oppervlakte, wat de wateren voedselrijk maakt en waardoor het een belangrijk leefgebied is.
De blauwe vinvis werd er in 61 jaar amper 12 keer gespot. De gewone vinvis kreeg 76 streepjes achter zijn naam. Belangrijk: 95 procent van alle waarnemingen gebeurde na 2012.
De onderzoekers koppelen er in hun studie een positieve conclusie aan: "Onze data leveren belangrijk bewijs dat de giganten van de oceaan langzaam aan het herstellen zijn van de vernietigende impact van de commerciële walvisvangst, die hen tot op het randje van uitsterven duwde", vertelt hoofdauteur Bridget James van de universiteit van Kaapstad.
"Waarnemingen blijven zeldzaam, maar ze worden iets frequenter in de jongste decennia. Als we de dieren blijven beschermen, mogen we aannemen dat het herstel zich kan doorzetten."
"Langzaam maar zeker, want ze planten zich traag voort"
Walviskenner Kelle Moreau van het Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) onderschrijft de conclusies van het nieuwste onderzoek. "We beginnen een herstel te zien, maar in het begin gaat dat heel traag."
"Weet ook dat de blauwe vinvis zich traag voortplant. De draagtijd duurt 10 tot 12 maanden en vrouwtjes krijgen telkens maar 1 jong. Jonge dieren kunnen zich ten vroegste vanaf 5 jaar voortplanten. Hoewel blauwe vinvissen 80 tot 90 jaar kunnen worden, krijgen ze in hun hele leven relatief weinig jongen. Bovendien sterven er ook wel wat in de natuur."
De blauwe en gewone vinvis migreren en leggen daarbij enorme afstanden af. Dat maakt het moeilijker om ze in kaart te brengen. Intussen verbeteren de methodes om de aantallen vinvissen in kaart te brengen, dankzij AI ook. Tellingen gebeuren met schepen of vliegtuigen maar ook door geluidsopnames onder water.
Van aanvaringen tot geluidsoverlast
Hoe dan ook blijven de aantallen nog laag en er loeren nieuwe gevaren om de hoek. Er is de klimaatopwarming, die voedselgebieden verstoort en de prooien doet migreren. Dat maakt het verhaal moeilijker. "We zien dat in de buurt van Groenland nu al bij andere vinvissen", zegt Moreau.
Andere potentiële gevaren zijn aanvaringen met schepen, de bouw van windmolenparken, de (mogelijke) start van commerciële diepzeemijnbouw of onderwaterlawaai. Dat laatste kan de communicatie van de dieren ernstig verstoren en extra stress veroorzaken.
Ook de plasticvervuiling van de oceaan (en andere zoals chemische vervuiling) en de aanwezigheid van allerlei afval zoals resten van visnetten vormen een bedreiging, net als het verdwijnen van leefgebied. Mogelijk kan een betere bescherming van de oceaan helpen.
Wellicht staat er volgend jaar een eerste VN-oceaantop op het programma, een Conference of the Parties of COP zoals voor of het klimaat, waar beschermde gebieden meer vorm kunnen krijgen.
Meer lezen? Klik hier voor de volledige studie in het African Journal of Marine Science.
