Het ebolavirus blijft zich snel verspreiden in Congo. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt de situatie "zeer zorgwekkend", nu naar schatting al 750 mensen besmet zijn geraakt. 177 mensen zijn overleden. Hoe gevaarlijk is het ebolavirus? En moeten we ons zorgen maken?
"Ebola-uitbraak in Congo is zeer zorgwekkend", zegt WHO: hoe gevaarlijk is het virus?
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Wat is ebola?
Ebola is een ernstige infectieziekte die koorts, braken, diarree en bloedingen veroorzaakt. De ziekte wordt veroorzaakt door het ebolavirus, dat van nature enkel voorkomt in Afrika, en is erg dodelijk. Bij eerdere uitbraken in Afrika overleed ongeveer de helft van de patiënten.
Er bestaan verschillende soorten ebolavirussen. Het virus dat nu rondgaat in de Democratische Republiek Congo (en Oeganda) is het Bundibugyo ebolavirus, een zeldzame soort waar nog geen behandeling of vaccin voor bestaat.
Ebola wordt overgedragen via lichaamsvloeistoffen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn bloed, stoelgang en braaksel de meest besmettelijke lichaamsvloeistoffen. Maar ook zweet, urine, moedermelk, sperma en vaginaal vocht kunnen besmettelijk zijn. Er zijn geen aanwijzingen dat het virus overdraagbaar is via de lucht.
Het ebolavirus is oorspronkelijk waarschijnlijk overgedragen van vleermuizen op mensen. Ook andere dieren, zoals chimpansees, gorilla's en antilopen, kunnen het virus met zich meedragen. Muggen en andere insecten kunnen het virus niet overdragen.
Ebola werd voor het eerst ontdekt in 1976, tijdens een uitbraak in het toenmalige Zaïre (nu Congo). De Vlaamse arts Peter Piot en viroloog Guido van der Groen zijn de mede-ontdekkers van het virus.
Wat zijn de symptomen?
De incubatieperiode van ebola is 2 tot 21 dagen. Meestal verschijnen de eerste symptomen na 7 dagen.
De ziekte begint vaak met griepachtige symptomen: koorts, hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid. In een volgende fase kan je hevige diarree krijgen en moet je overgeven, met het risico op uitdroging. Sommige mensen krijgen ook huiduitslag.
Als de ziekte nog erger wordt, kunnen er ook interne en/of uitwendige bloedingen uit de mond, neus of oren ontstaan. Deze bloedingen kunnen uiteindelijk tot levensbedreigend orgaanfalen leiden.
Niet iedereen vertoont dezelfde symptomen, en de ziekte kan onvoorspelbaar verlopen.
Hoe vaak komt ebola voor?
Op dit moment zijn naar schatting 750 mensen besmet met ebola, voornamelijk in de provincie Ituri, in het noordoosten van Congo, aan de grens met Oeganda. 177 mensen zijn overleden.
Ook in het verleden waren er al uitbraken in Afrika. Bij de grootste uitbraak tot nog toe, tussen 2014 en 2016, zijn meer dan 11.000 mensen gestorven aan ebola, de meesten in West-Afrika. Ook in 2018 en 2019 was er een grote uitbraak in Congo. Toen stierven meer dan 3.000 mensen.
Soms zijn er ook mensen met ebola in Europa. Dat zijn dan vaak hulpverleners die terugkomen uit een gebied met ebola. Ook nu is al 1 Amerikaanse hulpverlener besmet geraakt. Hij wordt momenteel verzorgd in Duitsland.
Ook na genezing kunnen mensen het virus nog een hele tijd overdragen. Het virus zou nog maanden tot misschien zelfs jaren in het lichaam kunnen overleven en op die manier mogelijk ook anderen kunnen besmetten.
Wie de ziekte heeft doorgemaakt, is wel jarenlang en misschien zelfs levenslang beschermd tegen een nieuwe besmetting. De bescherming geldt vermoedelijk enkel tegen de specifieke ebolavariant waarmee iemand besmet is geraakt en niet tegen andere.
Is ebola te genezen?
Voor de meest voorkomende soort, het Zaïre-ebolavirus, bestaat er intussen een vaccin en medicatie met antistoffen. De geneesmiddelen moeten wel zo vroeg mogelijk na een besmetting worden toegediend. Dat is vaak moeilijk in landen met weinig toegang tot gezondheidszorg, zoals in veel Afrikaanse landen.
Voor het ebolavirus dat nu circuleert, de Bundibugyo-variant, bestaat echter nog geen goedgekeurde behandeling of vaccin. De WHO onderzoekt intussen welke vaccins en behandelingen kunnen worden ingezet. Toch zal het nog zeker 6 tot 9 maanden duren voor de meest veelbelovende kandidaat op grote schaal beschikbaar zal zijn, zegt de WHO.
Is er gevaar voor een pandemie?
Het risico dat het ebolavirus zich over de hele wereld verspreidt, is volgens de WHO klein. In tegenstelling tot het coronavirus en griep is het ebolavirus niet besmettelijk via de lucht. Daardoor kan het virus zich veel minder snel verspreiden. Ook bij vorige ebola-uitbraken is het nooit tot een pandemie gekomen.
De WHO heeft het risico op een nationale epidemie in Congo wel verhoogd van hoog naar zeer hoog. In buurland Oeganda is de situatie momenteel stabiel, met voorlopig 2 bevestigde besmettingen. De WHO heeft de ebola-uitbraak op 17 mei uitgeroepen tot een "internationale noodsituatie voor de volksgezondheid".
De directeur-generaal van de WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, noemt de situatie in Congo "zeer zorgwekkend". Geweld en onveiligheid belemmeren volgens hem de bestrijding van het virus. In het oosten van Congo zijn verschillende gewapende groeperingen actief, zoals M23. Heel wat mensen zijn er op de vlucht, er zijn veel afgelegen gebieden en er is amper toegang tot gezondheidszorg.
