56.000: recordaantal koninginnen van Aziatische hoornaar gevangen

Van begin maart tot eind mei vliegen de koninginnen van de Aziatische hoornaar uit, op zoek naar een plek om een nieuw nest te bouwen. Wie dan een val plaatst, kan de vangst registreren bij MijnTuinlab.be. Zo kunnen onderzoekers van de Vlaamse overheid de verspreiding van de Aziatische hoornaar, een nieuwkomer in onze streken, opvolgen.

De vangperiode loopt nu op haar einde. Uit voorlopige cijfers blijkt dat er dit jaar al 56.700 koninginnen gevangen zijn, ruim 3 keer meer dan vorig jaar. Toen waren het er 16.000. Ook dat was toen trouwens al een veelvoud van het jaar voordien, want in 2024 werden er nog 4.000 gevangen.

Het is ook wel zo dat er meer vallen geregistreerd zijn: 11.000 dit jaar, tegenover 4.000 vorig jaar. Maar die extra vallen verklaren de meervangst niet helemaal, zegt onderzoeker Jasmijn Hillaert van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. "Tussen 2024 en 2025 steeg het aantal vangsten per val."

Op de definitieve analyse van dit jaar is het nog wachten tot dit najaar.

Wat wel zeker is: volgend jaar zullen er wellicht nog meer gevangen worden. "De populatie heeft de draagkracht in Vlaanderen (hoeveel er maximaal kunnen voorkomen, red.) nog altijd niet bereikt. We verwachten dus dat de stijging zich zal doorzetten."

Een van de enthousiaste vangers die deelnamen aan het burgeronderzoek, is de Gentenaar Oliver Houttekiet. Hij ving dit jaar al 58 koninginnen van de Aziatische hoornaar in en rond zijn tuin.

"In juli vorig jaar zaten mijn vijgen vol Aziatische hoornaars. Toen ik ze wou plukken, kropen die tot op mijn hand. Dat was wel even schrikken", vertelt hij.

Houttekiet plaatste niet alleen vallen. "In maart heb ik ook een cursus verdelger gevolgd. Daar kreeg ik erg veel informatie en wetenschappelijke cijfers over de Aziatische hoornaar."

En hij begon ook vallen te verkopen. "Ik heb lang gezocht naar de correcte val. Ik heb uiteindelijk zelf een selectieve val gemaakt op basis van een bestaand model. Ik heb de ingangen verkleind zodat er zeker geen Europese hoornaars of hommels in kunnen, en dan een lokvloeistof met wijn toegevoegd waar bijen niet op afkomen. En door een sponsje op de bodem te leggen, verdrinkt bijvangst niet."

Van die vallen verkocht Houttekiet er uiteindelijk zo'n 150, zonder veel winst. "Ik ben een idealist. Al wat je kan doen, probeer je ook te doen."

Nochtans is de wetenschap er nog niet uit of Aziatische hoornaarkoninginnen vangen, wel helpt om de verspreiding in te dijken. Meer zelfs: als je het verkeerde type val gebruikt en daardoor ook veel andere insecten vangt, zoals bijen of Europese hoornaars, doe je meer kwaad dan goed.

"In geval van slecht gebruik is de schade voor de biodiversiteit heel groot", legt onderzoeker Jasmijn Hillaert uit. "Gebruik dus zeker enkel een selectieve val en controleer die dagelijks om inheemse soorten te bevrijden." Voor imkers kunnen hoornaarvallen wel nuttig zijn, vooral in het najaar dan, om hun bijenkasten te beschermen.

"Gewone burgers raden we af om vallen te zetten. Plaats je er toch een, dan vragen we om zeker deel te nemen aan MijnTuinlab. Dan draag je bij aan het onderzoek naar de selectiviteit en de effectiviteit van die vallen."

Ook Houttekiet, de fervente vanger, is er intussen van overtuigd dat Aziatische hoornaars vangen in de lente misschien wel meer kwaad doet dan goed. Daarom heeft hij besloten om volgend jaar geen vallen meer te verkopen, hoewel die speciaal aangepast zijn om bijvangst te vermijden. 

"Ook van de stad Gent kreeg ik te horen dat ze niet inzetten op 'spring trapping' (afvangen in de lente, red.) omdat het niet bewezen is dat het nut heeft", zegt hij. "Dat vind ik correct. Voor mij is de wetenschap heilig. Ik leer nog elke dag bij."

Al wijst hij er wel op dat de vallen volgens hem ook op een andere manier helpen. "Ze creëren bewustzijn. De mensen kijken beter naar de natuur rondom hen, en ze leren Aziatische hoornaars beter herkennen. Het zijn zéér straffe beestjes."