Van maart tot mei loopt een nieuw 'lentevalproject' voor Aziatische hoornaars. Het is de bedoeling om een beter zicht te krijgen op het aantal koninginnen in Vlaanderen, om te kijken of het massaal inzetten van lentevallen de moeite waard is, en of andere soorten er niet te veel schade van ondervinden. Volgens specialisten zijn Aziatische hoornaars evenwel amper nog te stoppen. Maar wat kan je doen als je zelf een hoornaar spot?
Nieuw project moet opmars Aziatische hoornaar indijken, maar kan dat nog wel?
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Komend weekend begint het 3e burgeronderzoek naar voorjaarsvallen voor koninginnen van de Aziatische hoornaar. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) en het Agentschap Natuur en Bos (ANB) roepen alle burgers met zo'n voorjaarsval of lenteval op om hun vangsten vanaf 1 maart te registeren via MijnTuinlab.be .
Via deze vorm van burgerparticipatie willen experts een beter zicht krijgen op de verspreiding van de Aziatische hoornaar. In 2024 meldden burgers via het citizen science-project 1.628 vallen en 3.984 gevangen koninginnen. Een jaar later steeg het aantal vallen naar 4.067 en werden maar liefst 15.880 koninginnen gevangen.
Koninginnen?
Het hoornaarseizoen begint rond deze tijd van het jaar, wanneer de koninginnen actief worden en uitvliegen om een nieuw nest te beginnen. De koningin legt het hele seizoen eitjes, eerst om werksters te produceren die meehelpen met het uitbouwen van het nest, om voedsel te zoeken en de larven te verzorgen. Op het einde van het seizoen legt de koningin eitjes waaruit andere vruchtbare koninginnen en mannetjes (darren) voortkomen. Uiteindelijk overleven alleen de koninginnen.
Zelfgemaakte vallen met een zoetstof en een doormidden gesneden plastic fles zijn uit den boze
Nicolas Pardon, hoornaarspecialist
"Met het onderzoek willen we kijken hoe doeltreffend vallen zijn, en of het sop de kool waard is", vertelt hoornaarspecialist Nicolas Pardon (ANB) aan VRT NWS. "We willen kijken of er veel bijvangst is van andere inheemse insecten, en of we dus geen extra schade toebrengen aan deze soorten."
Die vallen zijn vrij te koop, of worden verdeeld door instanties als imkersbonden of via lokale besturen. Het ANB is geen voorstander van dat laatste, omdat ze nog vragen hebben over de impact op de lokale biodiversiteit. Pardon roept mensen die een val bestellen op om zeker het correcte type te gebruiken. Zelfgemaakte vallen met een zoetstof en een doormidden gesneden plastic fles zijn uit den boze, zegt hij.
Wie een juiste val heeft, moet die ook goed inzetten. "Correct gebruik is heel belangrijk, we willen niet dat de vallen een negatieve impact hebben op andere insecten. Check dus geregeld of er toevallig geen ander insect is in vastgeraakt."
Het is ook belangrijk om de vallen enkel in te zetten in de periode van de lente, van 1 maart tot 31 mei. Zet de val niet in de zon, en controleer regelmatig of er geen andere diertjes worden gevangen.
Elk seizoen groeit het aantal met een factor 3 of 4
Nicolas Pardon, hoornaarspecialist
Of de vallen uiteindelijk de opmars van de hoornaar gaan stoppen, valt te betwijfelen. Het aantal Aziatische hoornaars groeit exponentieel. De groei wordt soms beïnvloed door het weer - zo was het natte 2024 een slecht jaar - maar het gaat snel. "Je moet rekenen dat er het elk seizoen 3 of 4 keer meer zijn."
"En het is ook niet zo dat je door 1 koningin te vangen een nieuw nest voorkomt, want niet alle koninginnen bouwen uiteindelijk een nest, en ze vallen elkaar soms onderling aan. Je moet eigenlijk enkele tientallen koninginnen vangen om een nest te voorkomen."
Hoe zet je een val op?
Op de website vind je praktische info over hoe je een koningin vangt, en hoe je het best een val opstelt.
De koninginnen kunnen worden gelokt door middel van een commerciële lokstof of via een zelfgemaakt mengsel van 1/3 witte wijn, 1/3 bier en 1/3 honing/suikerwater
Belangrijk is dat de lokstof wordt afgeschermd zodat insecten er niet kunnen in verdrinken
Andere insecten die de val betreden moeten zo snel mogelijk worden vrijgelaten, controleer de val dus dagelijks
Hoe merk je het verschil tussen een Aziatische en een Europese hoornaar?
Wat doen als je een Aziatische hoornaar (of nest) spot?
Het goede nieuws is dat de Aziatische hoornaar weinig gevaarlijk is voor de mens. Het dier is niet opdringerig, zoals wespen vaak kunnen zijn. Een hoornaar zal eerder wegvliegen omdat hij eigenlijk mensenschuw is. "Hij komt ook niet op zoetigheid af, zoals wespen. Enkel wanneer hij aan het nest bedreigd wordt, zou hij gevaarlijk uit de hoek kunnen komen," vertelde hoornaarexpert Dominique Soete van een facebookgroep van Vespa-Watch, het Vlaams meldpunt voor Aziatische hoornaars, eerder aan VRT NWS.
Mocht je toch gestoken worden, weet dan dat een steek niet noemenswaardig gevaarlijker is dan die van andere hoornaars of wespen. Mensen met allergieën moeten wel aandachtig zijn .
Het is de bedoeling om met de bestrijding van de Aziatische hoornaar lokale overlast tegen te gaan, zowel voor de bevolking, de imkers en de inheemse insecten. Zo blijven honingproductie en bestuiving mogelijk.
Onderstaande tekening van Vespa-Watch toont hoe het nest het hele jaar door evolueert.
Van pingpong- tot basketbal
Als je denkt een Aziatische hoornaar en/of een nest gezien te hebben, raadt Soete aan om eerst heel goed te checken of het om een Aziatische hoornaar gaat. Nesten groeien het hele seizoen aan, van een pingpongbal in de lente tot een basketbal en groter in zomer en herfst.
Een nest kan je best melden aan Vespa-Watch. Check daar of het nest al niet eerder is gemeld. Vespa-Watch heeft zelf enkele concrete tips opgelijst met dingen die je kan doen.
Als je een nest zou zien, begin je beter zelf niet aan de opruiming ervan (tenzij het nog een heel klein nest zou zijn, zoals te zien is in onderstaande video). Maar het is eigenlijk werk voor specialisten. Weet dat enkel gecertificeerde verdelgers in Vlaanderen nesten mogen verdelgen. Neem contact op met de brandweer in geval van nood.
Steven Verhaeghe (Vlaams Bijeninstituut VBI): "Iedere gevangen koningin is potentieel een groot nest minder"
