Terwijl Europa nog twijfelt, mogen aardappelboeren in België al nieuw genetisch pesticide gebruiken

De uitzondering is tijdelijk, en geldt nog tot 23 augustus. Calantha wordt gemaakt door het Amerikaanse bedrijf GreenLight Biosciences. In de Verenigde Staten is het al op de markt, maar in Europa wordt het nog steeds onderzocht door het Europese voedselveiligheidsagentschap EFSA.

Calantha is een zogenoemd RNA-interferentiemiddel. RNA is de schakel tussen DNA, dat al het erfelijk materiaal bevat, en de eiwitten die die eigenschappen uiteindelijk tot uiting doen komen. Calantha vernietigt het RNA en stuurt zo de aanmaak van eiwitten in de war, terwijl het DNA zelf niet gewijzigd wordt.

Dat heeft zo zijn voordelen. De Coloradokever gaat er na zo'n 5 tot 7 dagen dood aan, maar andere dieren en planten blijven ongedeerd, legt docent Gewasbescherming Kristof De Schutter (Universiteit Gent) uit in De Ochtend.

"Die moleculen kunnen voor één enkel organisme gemaakt worden, zodat andere er niet door getroffen worden. Er zijn al tests gebeurd met 2 nauw verwante insecten, waarbij de ene gevoelig blijkt en de andere niet. Dat heeft heel veel potentieel voor pestbestrijding."

"Het is ook vrij veilig. Het is een molecule die van nature voorkomt in planten en dieren. Als mens worden we er voortdurend aan blootgesteld, we eten het elke dag op en onze darmen kunnen het heel snel afbreken. Het wordt ook niet opgenomen door de huid."

"En als het in de grond terechtkomt, wordt het in minder dan een week tijd volledig afgebroken. Er is dus ook weinig risico dat de molecule zich zal opstapelen."

Calantha zou dus het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen kunnen verminderen. Sommige van die pesticiden, zoals die met PFAS, breken moeilijk af in het milieu en stapelen zich daardoor wel op. Dat leidde onder andere tot het probleem met pesticiden in het West-Vlaamse drinkwater.

Toch roept de tijdelijke toelating ook vragen op. De eerste vraag: waarom heeft Europa eigenlijk nog geen goedkeuring gegeven voor Calantha?

De techniek "is nog altijd vrij nieuw", antwoordt De Schutter. De Europese autoriteiten hebben in 2018 een risicoanalyse aangevraagd, en die is intussen opgeleverd aan het EFSA. "Maar er zijn nog maar 2 producten van op de markt, waarvan maar 1 dat sproeibaar is (Calantha, red.). Dus ik denk dat de vraag ook een beetje is of het nodig is om er een kader voor te creëren."

En de tweede vraag: wie vraagt er eigenlijk om Calantha? Het is de producent, GreenLight Biosciences dus, die de uitzondering moet aanvragen bij de Belgische overheid, en daarbij ook steun kan vragen aan de landbouwsector en de verwerkende industrie.

De boeren zelf hebben er niet om gevraagd, zegt de Boerenbond, "al staan we wel open voor nieuwe technologieën. Dit is de weg die we moeten inslaan om minder chemische bestrijdingsmiddelen te gebruiken."

Eenzelfde geluid bij de aardappelverwerkende industrie: "Dit is een product van de toekomst dat schadelijke producten kan vervangen. Als dat kan, dan steunen we het dus zeker en vast", reageert Christophe Vermeulen, CEO van Belgapom.

Nieuwe bestrijdingsmiddelen tegen de Coloradokever zijn dus welgekomen. Dat zal zeker dit jaar het geval zijn, nu de aardappeltelers met enorme overschotten kampen. Die doen immers het risico op Coloradokevers stijgen.

Een groot stuk van die overschot wordt noodgedwongen opnieuw in de akkers geploegd. Maar daar dreigen de aardappelplanten opnieuw te kiemen tussen andere gewassen, en daar profiteert de kever van. 

"Door aardappelopslag in andere teelten nu te vernietigen, zullen er straks minder Coloradokevers opduiken in de aardappelpercelen", waarschuwde het proefcentrum voor de landbouw Viaverda gisteren nog.

Maar die timing is louter een samenloop van omstandigheden, zegt Ilse Eeckhout van Viaverda. "De aanvraag loopt al sinds vorig jaar." 

In Wallonië liet minister voor Gezondheid Yves Coppieters (Les Engagés) al weten geen voorstander te zijn van Calantha. "Zelfs de aardappelsector is geen vragende partij", merkte hij op - al is men er aan Vlaamse kant dus zeker ook niet rouwig om.

Coppieters voegt eraan toe dat hij het pesticidengebruik wil terugdringen, maar "er niet in slaagt omdat de landbouworganisaties een overgangsperiode vragen, maar ook omdat de economische lobby's sterk staan", zo tekende het persbureau Belga op.

Jo Brouns, Vlaams minister van Landbouw en Omgeving (CD&V), maakt niet veel woorden vuil aan de tijdelijke goedkeuring: "Niet onze bevoegdheid". Volgens zijn woordvoerder kwam de vraag uit Wallonië.

De milieubeweging Bond Beter Leefmilieu noemt de beslissing intussen "onbegrijpelijk". "Noodtoelatingen zijn uitsluitend bedoeld voor onvoorziene crisissituaties, wanneer de bestrijding van een plaag op geen enkele andere manier te beheersen is. Maar de coloradokever vormt al jaren een bekend fenomeen en er bestaan verschillende methoden voor de behandeling hiervan, zoals biologische telers dagelijks bewijzen."

De milieuorganisaties Nature & Progrès en Pollinis stappen naar de Raad van State tegen de vergunning.