België zit met een overschot van liefst 860.000 ton aardappelen waar nog geen bestemming voor is. De boeren krijgen er weinig geld voor, soms zelfs alleen de prijs van het transport. Ze hebben de laatste jaren veel aardappelen geteeld, maar de vraag is teruggevallen. Wat moeten ze nu doen met al die aardappelen die niet verkocht worden?
Meer frietjes geen oplossing: ons land zit op "ongeziene" aardappelberg van 860.000 ton
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
België heeft een recordoverschot van 860.000 ton aardappelen, 21 procent meer dan het gemiddelde van de voorbije drie jaar, en voor een groot deel is er geen koper.
De voorbije jaren teelden de boeren steeds meer aardappelen, maar de vraag is intussen teruggevallen door internationale concurrentie en Amerikaanse handelstarieven.
Boeren krijgen amper geld voor hun overtollige aardappelen: de prijs op de vrije markt daalde van 18 naar 12,5 euro per 100 kilogram. Soms krijgen ze enkel de transportkosten terugbetaald.
Onverkoopbare aardappelen belanden in het beste geval in veevoeder of biogas, in het slechtste geval worden ze terug op de akkers uitgestrooid, waar ze schimmels kunnen veroorzaken.
Aardappelexpert Guy Depraetere van het ABS riep boeren daarom al op om 20 procent minder te telen. Maar de alternatieven zijn schaars.
"Een overaanbod van aardappelen, dat gebeurt om de zoveel jaar wel eens. Maar deze crisis is ongezien", zegt Guy Depraetere, aardappelexpert van het Algemeen Boerensyndicaat (ABS). "Zo erg is het nog nooit geweest."
In de Belgische voorraadschuren ligt maar liefst 860.000 ton aardappelen te wachten op een koper. Dat is 21 procent meer dan het gemiddelde van de voorbije 3 jaar, berekende het landbouwmagazine Vilt.
Dat komt doordat de Belgische boeren de voorbije jaren meer en meer aardappelen zijn gaan telen, legt Depraetere uit. "De frietfabrieken groeien al 10 jaar aan een stuk, soms met wel 5 procent per jaar. Die trokken de landbouwers mee. Ze kregen meer en meer contracten. The sky was the limit."
Vorig jaar was het Belgische aardappelareaal 107.000 hectare groot, een absoluut record. "Vroeger was dat nog rond de 95.000 hectare."
Uitzonderlijke situatie
Maar de gouden tijden bleven niet duren. De vraag is teruggevallen met zo'n 5 tot 10 procent, genoeg om de markt te ontwrichten. Door de lage prijzen krijgen de boeren die voorraad die niet onder contract ligt bij een aardappelverwerkend bedrijf, de zogenoemde vrije aardappelen, amper verkocht.
"Nu zitten de boeren 2 keer in de patatten", legt VRT NWS-journalist en landbouwspecialist Hilde Mertens uit. "Ten eerste hebben de fabrikanten minder afgenomen dan afgesproken, en dat zonder compensatie."
Boeren zijn fiere mensen. Ze zoeken hun eigen weg, slikken hun verlies en doen weer verder
Guy Depraetere, ABS
Aardappelverwerkende bedrijven zoals Clarebout of Agristo moeten opboksen tegen Amerikaanse handelstarieven, die Belgische diepvriesfrietjes duurder maakten, en nieuwe aardappelreuzen zoals China en India.
De aardappelindustrie globaliseert immers, en de productie stijgt. Vorig jaar werden er wereldwijd al 8 procent meer aardappelen geoogst dan 10 jaar geleden. En Clarebout, het kroonjuweel van de Belgische aardappelindustrie, werd vorig jaar verkocht aan een grote Amerikaanse speler. Ook dat snijdt.
"Daarnaast is ook de prijs op de Belgische vrije markt gekelderd", vervolgt Mertens. De inkoopprijs die de opkopers betalen voor onmiddellijk geoogste aardappelen is gedaald van 18 euro naar 12,5 euro per 100 kilogram, het niveau van 2023.
"Dat is een vrij uitzonderlijke situatie met lage aardappelprijzen op de beide niveaus", besluit Mertens.
Weinig alternatieven
Het gevolg: voorraadschuren vol onverkoopbare Belgische aardappelen. En in juli komt er al een nieuwe oogst aan.
"Het is een heel penibele situatie", zegt Depraetere. Daarom riep hij begin februari de boeren al op om 20 procent minder aardappelen te telen, en zo de aardappelprijs te stabiliseren. Maar wat moeten de boeren dan in de plaats verbouwen?
"Dat is de grote vraag", erkent Depraetere. "Groenten kunnen interessant zijn, maar de fabrikanten van diepvriesgroenten hebben ook maar een beperkte hoeveelheid nodig. En in veel gevallen kan je aardappelen gemakkelijk door maïs vervangen, maar daar verdien je ook het grote geld niet mee." Maïs belandt in ons land zo goed als altijd in veevoeder.
In veel gevallen kan je aardappelen gemakkelijk door maïs vervangen, maar daar verdien je ook het grote geld niet mee
Guy Depraetere, ABS
"De akkerbouwers dreigen echt in grote problemen te raken", merkt journalist Hilde Mertens op. "Voor hen zijn er niet zo veel alternatieven. Met ons graan kunnen we ook niet concurreren. En Tiense Suiker had ook al gevraagd om 20 procent minder suikerbieten te telen, nu er door Mercosur nog veel meer Braziliaans rietsuiker op de markt komt."
Veevoeder, biogas of... op de akker
Intussen blijft de recordvoorraad onverkoopbare aardappelen in de Belgische schuren liggen. Wat doen we daarmee?
Dan maar gewoon méér frietjes maken, is geen oplossing. Aardappelverwerkende bedrijven sluiten contracten voor de hoeveelheid aardappelen die ze aankunnen. Extra aardappelen verwerken kost geld, want al die extra diepvriesfrieten moeten ook nog eens gekoeld worden.
De overtollige aardappelen wacht daardoor een weinig benijdenswaardig lot. In het beste geval worden ze verwerkt tot veevoeder of vergist tot biogas. Voor het geld moet de boer het niet doen: die krijgt soms enkel het transport terugbetaald.
In het slechtste geval worden de aardappelen weer over de akkers uitgestrooid en in de grond geploegd. Maar daar dreigen ze dan weer een bron van schimmels te worden die de gezonde gewassen aantasten.
Vergeten en verder doen
Sommige boeren, zoals Depraetere zelf, proberen eigenhandig zoveel mogelijk aardappelen aan de man te brengen. "Wij gaan op ons landbouwbedrijf voor de derde keer een '1 kopen, 1 gratis'-actie doen. Daar verdienen we niets mee, maar we maken er tenminste geen verlies op."
Het Journaal bezocht in februari boer Carlo, die de straat op trekt om zijn aardappelen te verkopen:
Maar volgens Depraetere wordt er onder de aardappelboeren eigenlijk weinig gepraat over de aardappelberg en de bijhorende verliezen die ze lijden. "De overschot zal op het land eindigen en over 3 à 4 maanden spreken we er niet meer over."
"Boeren zijn fiere mensen. Ze zoeken liever hun eigen weg, slikken hun verlies, vergeten het en doen dan weer verder."
