Europees-Chinese satelliet gelanceerd zodat we ons beter leren beschermen tegen zonnestormen

Wat gebeurt er wanneer geladen deeltjes van de zon met honderden kilometers per seconde tegen het magnetisch veld van de aarde botsen? Dat gaat de 'Solar wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer', kortweg SMILE, voor het eerst gedetailleerd in kaart brengen. De satelliet is om 5.52 uur gelanceerd vanaf de lanceerbasis van ESA in Frans-Guyana.

De zon slingert voortdurend elektrisch geladen deeltjes (ionen en elektronen) de ruimte in. Dat heet de zonnewind. Het magnetisch veld rond de aarde beschermt ons tegen die deeltjes. Zonder het magnetisch veld zou er waarschijnlijk geen leven mogelijk zijn op onze planeet.

Wetenschappers willen beter begrijpen wat er precies gebeurt als de zonnewind tegen het aardmagnetisch veld botst. Ze hopen daardoor het ruimteweer en de impact van krachtige zonnestormen beter te kunnen voorspellen.

Zonnestormen kunnen niet alleen noorderlicht veroorzaken, maar ook satellieten beschadigen, communicatie- en gps-signalen verstoren en, in uitzonderlijke gevallen, ook elektriciteitspannes doen ontstaan. Ook voor astronauten kunnen zonnestormen levensgevaarlijk zijn. 

Op termijn moeten de inzichten er ook toe leiden dat we onze technologie en astronauten beter kunnen beschermen tegen die zonnestormen. "Dat wordt in de toekomst alleen maar belangrijker, als we langere missies naar de maan willen doen en zelfs een maanbasis willen bouwen", zegt ruimtevaartkenner Nancy Vermeulen. De maan heeft geen dampkring en magnetisch veld die astronauten kunnen beschermen tegen ruimtestraling.

SMILE gaat de komende 3 jaar in een grote ellips rond de aarde vliegen, tot op 121.000 kilometer boven de Noordpool. Boven de polen is het effect van de zonnewind het best zichtbaar, omdat de geladen deeltjes van de zon er de dampkring worden binnengetrokken. SMILE kan daardoor het noorderlicht observeren, 45 uur aan een stuk.

Uniek aan de missie is dat SMILE een röntgencamera aan boord heeft. Die gaat voor het eerst röntgenbeelden maken van de aardse magnetosfeer, de onzichtbare bel rond de aarde die ons beschermt tegen de schadelijke straling van de zon en het heelal. "We staan ​​op het punt om het magnetisch schild van de aarde te zien zoals nooit tevoren", zegt de ESA in een persbericht.

België levert een belangrijke bijdrage aan de missie. Het onderzoekscentrum 'Centre Spatial de Liège' van de universiteit van Luik heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van de ultraviolet-camera, een van de 4 instrumenten aan boord. Via het federaal wetenschapsbeleid Belspo werd 2,28 miljoen euro geïnvesteerd.

De Universiteit van Luik zal de data van dit instrument mee onderzoeken, met een focus op het poollicht en het magnetische veld van de aarde. Het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie (BIRA) gaat de meetgegevens onderzoeken van het instrument dat de eigenschappen van de  zonnewind meet.

"Ons land staat mee aan de basis van zowel de technologie van de boordinstrumenten van de satelliet, als de wetenschappelijke kennis die we ermee gaan vergaren", zegt Arnaud Vajda, voorzitter van het directiecomité van Belspo. "Het toont nogmaals dat België een sleutelrol speelt in de Europese ruimtevaart, en in wetenschap in het algemeen."

Opmerkelijk: de SMILE-missie is een gezamenlijke missie van ESA en de Chinese Academie van Wetenschappen. "Zo'n samenwerking tussen Europa en China in de ruimte is niet nieuw, maar in de geopolitieke context van vandaag wel opvallend", zegt Nancy Vermeulen. 

"Maar ik denk dat het strategisch ook wel belangrijk is voor Europa om niet afhankelijk te zijn van één land en om samen te werken met verschillende ruimtemachten. China is al langer een belangrijke speler in de ruimtevaart, heeft een pak expertise en blijft innoveren. Europa moet alle opties openhouden om toegang tot de ruimte te blijven krijgen."