Aan de vooravond van de slotonderhandelingen over een strenger terugkeerbeleid voor uitgewezen asielzoekers, krijgt voormalig Duits bondskanselier Merkel een ereteken voor haar Europese verdienste. Intussen heeft de EU zich op 10 jaar tijd radicaal afgekeerd van Merkels welkomstbeleid voor vluchtelingen. Hoe komt dat en brengen de nieuwe regels soelaas?
Europees Parlement geeft ereteken aan Angela "Wir schaffen das" Merkel, maar kiest tegelijk voor radicaal strenger terugkeerbeleid
Samenvatting:
Het Europees Parlement keurde eind maart een strenger terugkeerbeleid goed dat uitgewezen migranten verplicht mee te werken aan hun uitzetting. Gezinnen met kinderen mogen tot 2 jaar opgesloten worden.
De EVP sloot voor die stemming een deal met twee uiterst-rechtse fracties, waardoor sociaaldemocraten, liberalen en groenen buitenspel stonden.
Slechts 1 op de 5 uitgewezen asielzoekers keert effectief terug – de recentste cijfers spreken van 28 procent.
Rond 11.30 uur vanmiddag worden in het Europees Parlement voor het eerst bloemetjes uitgedeeld aan “degenen die niet alleen in Europa geloofden, maar ook hebben bijgedragen aan de opbouw ervan”. Zo kondigde parlementsvoorzitter Metsola de eerste uitreiking aan van de Europese Orde van Verdienste.
Onder meer Angela Merkel is als oud-bondskanselier benoemd tot eminent lid van de Orde. Zij zal het parlement na bijna 5 jaar in een heel andere samenstelling terugzien dan tijdens haar lange regeerperiode. Het parlement schoof na de jongste verkiezingen fors op naar rechts. Herkent ze haar eigen Europese Volkspartij (EVP) nog, nu die samen met conservatief en radicaalrechts een veel strenger terugkeerbeleid in de steigers zette?
Nieuwe regels doen oude cordons verdwijnen
Eind maart keurde het Europees Parlement een ontwerpwet goed die de terugkeer van uitgewezen migranten meer afdwingbaar en effectief moet maken. De wet is inhoudelijk omstreden, omdat ze terugkeerhubs in landen buiten de Unie mogelijk maakt.
Wie niet mag blijven, wordt ook verplicht om mee te werken aan zijn of haar uitzetting en ook gezinnen met kinderen mogen opgesloten worden voor ze uitgezet worden, tot maximaal 2 jaar. Vooral dat laatste is voor mensenrechtenorganisaties onaanvaardbaar.
Vanuit het Parlement kwam er ook forse kritiek op de manier waarop het akkoord tot stand kwam. Sociaaldemocraten, liberalen en groenen waren in onderhandeling met de EVP, de grootste partij, over wat ze een streng maar rechtvaardig terugkeerbeleid noemen. Volgens hen verliet de EVP die gesprekstafel om een deal te sluiten met de 2 uiterst-rechtse fracties in het Europees Parlement.
“Het cordon sanitaire is doorbroken”, klonk het fel, bij onder meer Kathleen Van Brempt van Vooruit en Sophie Wilmès van MR, die allebei tegenstemden. Wilmès botst daar wel met haar voorzitter, Georges-Louis Bouchez, die zich wel op de harde lijn van de EVP zet.
"De deal leidt bovendien niet tot echte Europese afspraken, maar geeft landen te veel ruimte om hun eigen beleid te voeren”, reageerde Hilde Vautmans van Anders, die zich onthield bij de stemming. Ook cd&v deed dat, maar niet omdat ze de gemaakte afspraken inhoudelijk niet goed vond.
“Ik onderschrijf de inhoud van deze tekst volledig", zei Wouter Beke. "Maar heb mij bij de stemming enkel en alleen onthouden, omdat ik als christendemocraat vind dat we voor dit soort dossiers beter met de centrumpartijen tot oplossingen komen. Maar dan moeten sociaaldemocraten en liberalen wel hun verantwoordelijkheid nemen.”
Verhard discours
De stemming maakte duidelijk hoe de standpunten op 10 jaar tijd verhard zijn. De oproep tot solidariteit van Merkel tijdens de vluchtelingencrisis kreeg ruim 10 jaar geleden nog de steun van cd&v. Als toenmalig N-VA-voorzitter uitte De Wever wel meteen felle kritiek op haar opengrenzenbeleid. Premier De Wever maakt intussen al even deel uit van de groep migratierealistische landen, op initiatief van de Italiaanse premier Meloni.
Hoe de beroemdste zin uit de carrière van Angela Merkel haar zowel lof als kritiek opleverde
Een fors terugkeerbeleid is prioritair, ook voor Nederland en Denemarken. Europees parlementslid voor N-VA Assita Kanko noemt vandaag elk systeem dat 80 procent van de uitgewezen asielzoekers niet kan uitwijzen “ongeloofwaardig, niet alleen voor de samenleving ook voor de asielzoekers zelf.”
Het cijfer wordt vaak opgevoerd: slechts 1 op de 5 keert terug - de meest recente cijfers spreken van 28 procent. Dat maakt meteen duidelijk hoeveel druk er zit op dat terugkeerbeleid. De Europese Commissie spreekt van het sluitstuk van het nieuwe en veel strengere asiel- en migratiepact dat vanaf deze zomer in werking treedt.
Wie geen recht heeft om te blijven, moet effectief vertrekken, klinkt het herhaaldelijk. Want ondanks vele pogingen van landen (ook België) om een-op-eenakkoorden met pakweg Albanië of Algerije te sluiten, het cijfer blijft vrijwel constant. Op Europees niveau afspraken maken, lukt tot nu niet. Maar daar zou woensdagavond verandering in kunnen komen.
Verantwoordelijkheid versus solidariteit
Wie geen recht heeft op asiel effectief terugsturen, is de voorbije jaren erg moeilijk gebleken. Menswaardige opvang bieden binnen de Unie ook. Merkel stond mee aan de wieg van vluchtelingendeals zoals met Turkije, dat een smak geld en visumvrij reizen kreeg in ruil voor het terugsturen van illegale migranten die via Turkije de oversteek naar de Griekse eilanden maakten.
Het Europese beleid werd daarop verder gebouwd; ook met Libië werden gelijkaardige afspraken gemaakt. Er volgden aantijgingen van mensenrechtenschendingen en veroordelingen door het Europees Hof, ook voor de Europese grenswacht Frontex omdat ze vluchtelingen terugduwde zonder dat ze een asielaanvraag konden indienen, de zogenoemde push-backs.
De EU keek naar andere landen om het probleem op te lossen; binnen de Unie zelf ontbrak en ontbreekt het aan solidariteit en verantwoordelijkheid. Daar moet het nieuwe migratiepact verandering in brengen maar mensenrechtenorganisaties hebben nu al forse kritiek. Pogingen tot solidariteit onder de lidstaten tonen dat volgens hen opnieuw aan.
De meeste migranten en asielzoekers komen nog altijd aan in landen als Italië en Griekenland, die zich in de steek gelaten voelen en hun verantwoordelijkheid ontlopen door mensen terug te duwen of door te laten reizen.
Afkoopsom
Dat zet dan weer druk op de andere landen die zich nog minder solidair opstellen met die landen in de frontlijn. De Europese Commissie had nochtans een automatische en eerlijke verdeelsleutel op het oog, een die rekening hield met de waarde van de economie en het bevolkingsaantal. 30.000 mensen per jaar zouden hervestigd worden in andere lidstaten.
Maar dat is een flexibel solidariteitsmechanisme geworden waarbij landen een afkoopsom per asielzoeker kunnen betalen in plaats van effectief iemand over te nemen. En de meesten kiezen daarvoor; ook België betaalt 13 miljoen euro aan de aankomstlanden. Alleen Duitsland en Frankrijk engageren zich echt.
Vraag blijft hoe alle nieuwe afspraken in de praktijk zullen uitdraaien en of ze de oplossingen bieden die al jaren bij Europa worden gelegd. Dat het beleid op 10 jaar tijd verschoven is naar handhaving en dwang is duidelijk. Als er deze week een akkoord komt over de terugkeerregels, valt het laatste puzzelstuk voor dat langverwachte, veel strengere migratiebeleid en is het "money time". Schaffen wir das sofort ab?
