Israëli's en Palestijnen houden vandaag elk hun herdenkingsdag, spanningen lopen hoog op

Vandaag is het 15 mei, de dag waarop de Palestijnen jaarlijks de Nakba herdenken. Dat is het Arabische woord voor catastrofe en verwijst naar de verdrijving van honderdduizenden Palestijnen in 1948, toen de staat Israël werd opgericht. 

Volgens de Joodse kalender vieren de Israëli's vandaag dan weer Jeruzalemdag. Ultranationalistische, zeer religieuze Joden herdenken de verovering van Oost-Jeruzalem in 1967. West-Jeruzalem was toen al in hun handen, dus Israëli's zien de verovering als de hereniging van hun heilige stad. 

"Die verovering was ook de start van de bezetting van Oost-Jeruzalem, want dat is nu nog steeds bezet Palestijns gebied. Die bezetting duurt nu dus bijna 60 jaar", legt Midden-Oostenexpert Inge Vrancken uit in De Ochtend op Radio 1. Ze is momenteel in Tel Aviv in Israël. 

Elk jaar lopen de spanningen tussen de Palestijnen en de Israëli's in deze periode hoog op, en dat is dit jaar niet anders. 

Gisterenavond trokken tienduizenden Israëli's al door de straten van de Oude Stad van Jeruzalem. Die stoet is traditie, maar vond dit jaar aan de vooravond van Jeruzalemdag plaats, omdat het vandaag sabbat en dus rustdag is voor joden. 

"Het komt tijdens die stoet altijd tot schermutselingen of zelfs zwaardere gevechten", legt Vrancken uit. "Grote hordes opvallend jonge Israëli's trokken door de oude stad. Ze passeerden ook de Arabische, dus Palestijnse wijk en riepen: 'Dood aan de Arabieren, mogen jullie steden branden.' 

Volgens de krant Haaretz vielen nationalistische Israëli's nog voor de mars gisteren van start ging Palestijnse inwoners aan en beschadigden ze winkelramen. Het kwam ook tot confrontaties tussen demonstranten en inwoners. Verschillende mensen werden gearresteerd. 

"'Welkom op de meest beschamende dag van de Joodse kalender' las ik vanochtend in een Israëlische krant", zegt Vrancken.

"Het is een dag waarop iedereen in de Oude Stad zich verschanst in zijn woning. Zeker Palestijnse bewoners doen dat. Sommigen trekken zelfs helemaal de stad uit, nadat ze eerst hun winkel hebben dichtgetimmerd. Ook Joodse winkeleigenaars doen dat en ze hangen ook bordjes: 'Dit is een winkel van een Joodse eigenaar, niet aanvallen alstublieft'."

's Avonds is iedereen gewoon blij dat de dag voorbij is, stelt Vrancken. 

Het valt Vrancken op dat veel Palestijnen én mensenrechtenorganisaties voor de huidige situatie op de Westelijke Jordaanoever en in Jeruzalem opnieuw het woord Nakba in de mond nemen. 

Yusuf Abu Hamam (78) werd in 1948 samen met zijn familie gedwongen om te vluchten tijdens de Nakba. Ze belandden in het noorden van de Gazastrook, die nu ook in puin ligt. "Er is gewoon geen land over. We leven op anderhalve vierkante kilometer. Het is onbeschrijfelijk en ondraaglijk", zegt hij bij persagentschap AP.  

Ook Majida woont in de Gazastrook, exact op de plaats waar haar grootouders al woonden toen de Israëli's in 1948 de Israëlische staat uitriepen. "We hebben de eerste Nakba dan wel vermeden, aan onze Nakba nu is geen ontkomen aan", zegt ze ook bij AP. 

Samen met haar 6 dochters moest ze al meer dan 12 keer verhuizen tijdens de oorlog die al 31 maanden duurt, zegt ze. "De Nakba van 1948 kan niet vergeleken worden met de situatie nu. Toen moesten mensen 1 keer verhuizen en daar opnieuw beginnen. Ze konden dan op die plaats blijven. Onze Nakba is erger, omdat we steeds opnieuw moeten verhuizen", legt Majida uit. "Er is geen stabiliteit." 

"Veel mensen maken zich echt zorgen", weet Vrancken. "Hoe langer hoe meer Palestijnen worden in snel tempo verdreven uit Oost-Jeruzalem. De situatie verandert hier week na week, maand na maand en de muur wordt steeds verder gebouwd." 

"Ook op de politieke agenda zie je die wil om Jeruzalem te herenigen, in Israëlische termen dan. Ze willen er een voornamelijk Joodse stad van maken met zo weinig mogelijk Palestijnen."

Ze verwijst naar de actie van de Israëlische minister van Nationale Veiligheid Ben Gvir gisteren tijdens de stoet: "Hij stond aan de rotskoepel van de Al-Aqsa-moskee te zwaaien met een grote Israëlische vlag. Iedereen weet dat dat provocatie is, maar laat het intussen gewoon passeren."

Er heerst veel ongerustheid in de regio dat die provocaties de komende weken, maanden en jaren enkel zullen toenemen. "De jarenlange pijn zit erin en de verandering op de grond is er ook. Ik ben deze week langsgegaan bij mensen van wie het huis gewoon is afgebroken met de bulldozer. Die mensen moeten zelf maar uitzoeken waar ze naartoe gaan", legt Vrancken uit. 

"En zo gaat het over honderdduizenden mensen. Zoiets kun je niet snel terugdraaien, dus dat is bepalend voor de toekomst." 

Toch wordt Jeruzalem nog vaak over het hoofd gezien in het Israëlisch-Palestijnse conflict, stelt Vrancken. "Iedereen denkt dat we eerst Gaza moeten oplossen en dan de Westelijke Jordaanoever, maar intussen gebeuren er in Jeruzalem ook zeer veel dingen die onomkeerbaar zijn." 

"Het is een immens belangrijke stad waar veel religies samenkomen", legt ze uit. "Als het daar misgaat, krijg je ook instabiliteit in de rest van het Midden-Oosten. Daarom is alles in de stad ook bijzonder goed internationaal afgesproken. De status quo moet behouden worden in Jeruzalem, alle godsdiensten moeten op hun eigen plaats kunnen gaan bidden."

Verschillende Israëlische mensenrechtenorganisaties waarschuwen ook dat we Jeruzalem zeer goed in de gaten moeten houden.