Gent past nachtopvang voor daklozen aan na evaluatie: minder drempels en meer alternatieven   

In een erg uitgebreid onderzoeksrapport van bijna 90 bladzijden heeft de KU Leuven de huidige nachtopvang voor daklozen in Gent onder de loep genomen. Het rapport kwam er in opdracht van de stad en is gisteravond voorgesteld op de commissie . Het onderzoek evalueert en geeft aanbevelingen om nog meer dak- en thuislozen te bereiken. "De evaluatie sterkt ons in de aanpak van deze extreme vorm van armoede", stelt schepen Astrid De Bruycker (Voor Gent). 

Volgens de meest recente daklozentelling in Gent (uit 2023) verblijven er in de stad 450 acute daklozen. Dat zijn mensen die op een niet-conventionele plek wonen (auto, tent, kraakpand...), in de noodopvang verblijven of op straat slapen. Het is de meest kwetsbare groep van in totaal 2.500 dak-en thuislozen in Gent. De nachtopvang telt 75 bedden, verspreid over 2 locaties. De bedden zijn er voor de acute daklozen, maar het rapport stelt dat niet iedereen van die groep er ook terechtkan en wil. 

De huidige nachtopvang kost de stad ongeveer 1,5 miljoen euro per jaar. Per gebruikte plek komt het neer op zo'n 90 euro. Het rapport spreekt zich niet uit over die kost op zich, maar stelt wel dat de middelen nu vooral naar een groep veelgebruikers terugvloeien, mensen die vaak in de nachtopvang slapen. 

Het rapport benadrukt het belang van het bestaande ROOF-plan , waarbij er naar structurele oplossingen gezocht wordt voor bepaalde doelgroepen. Het gaat dan bijvoorbeeld om kleine woonunits met extra ondersteuning. De evaluatie pleit voor een verdere uitbouw van die opties, om te vermijden dat bepaalde doelgroepen, die bijvoorbeeld nog maar recent dakloos zijn geworden, langdurig gebruik maken van de nachtopvang. 

"We maken een prioriteit van duurzame huisvesting met begeleiding. Zo bieden we mensen niet alleen een dak boven hun hoofd, maar ook perspectief", beaamt schepen De Bruycker.

De nachtopvang zal wel nodig blijven. Al moeten er volgens het rapport wel drempels weggehaald worden, zodat iedereen die het nodig heeft er een beroep op kan doen. Zo is er het inbel- en reservatiesysteem. Wie in de nachtopvang wil slapen, moet telefonisch reserveren op vaste momenten. Voor sommige doelgroepen blijkt het systeem te complex. De stad belooft om het te herbekijken.

Ook psychologisch is de opvang niet altijd toegankelijk. Gebruikers moeten regels volgen en krijgen sancties als ze die overtreden. Zo kunnen ze bijvoorbeeld tijdelijk geweerd worden. Ook daar wil de stad bijsturen.

Het CAW, dat de nachtopvang in Nieuwland beheert, kiest bewust voor een cleane en neutrale aanpak om te vermijden dat er te veel prikkels of conflicten zouden kunnen ontstaan. Evara, dat instaat voor de organisatie van Huize Triest, gaat iets huiselijker te werk. Maar, ook daar zijn er strikte regels. Het rapport begrijpt die keuze, maar pleit toch voor minder functionaliteit en een 'warmere' opvang. Zo is er ook een pleidooi voor langere openingsuren. 

Gebruikers van de nachtopvang moeten de plek nu om 9 uur verlaten. Ze belanden dan op straat of gaan naar een inloopcentrum of een dagwerking. Het rapport pleit voor een langere ochtendwerking in de nachtopvang, zodat er ook daar meer contact kan zijn met de hulpverleners. Ook voorbeelden vanuit het buitenland, waarbij de opvangplek zelfs de hele dag open is, worden aangehaald. 

Het rapport houdt een pleidooi voor eenpersoonskamers. De gedeelde kamers schrikken een groep dakloze mensen af. Volgens het onderzoek is ook de inbedding van de nachtopvang in een gebouw waar ook andere sociale diensten zitten een goed idee. Ook dat zou helpen om mensen vlotter te laten doorstromen naar andere hulpverlening. Er bestaan al goede voorbeelden in het buitenland.

De evaluatie is positief over hotelopvang, omdat daklozen er vaak wat langer kunnen blijven en zo rust krijgen. Dat is soms nodig om op langere termijn problemen aan te pakken. Gent maakte de voorbije winter al de shift om hier extra op in te zetten en gaf al eerste tussentijdse positieve resultaten. 

Ook het leegstandsbeheer, waarbij bepaalde verouderde sociale woningen tijdelijk gebruikt worden door daklozen, wordt als oplossing naar voren geschoven. Al komt daar vanuit middenveldorganisaties wel kritiek op. Ook de geplande uitbouw van een Zorghostel is belangrijk om een doelgroep op te vangen die niet meer in de gewone zorg terechtkan en nu langdurig in de nachtopvang verblijft. Het rapport benadrukt oplossingen op maat, zoals in het ROOF-plan.