Langdurig zieken: wie zijn ze, waarom zijn ze wie ze zijn en hoe krijg je hen weer aan de slag?

Volgens de regelgeving ben je langdurig ziek vanaf een jaar. "Die mensen komen dan op invaliditeit", legt professor arbeidsgeneeskunde Lutgart Braeckman (Universiteit Gent) uit.

Als maatstaf gebruikt de ziekenwet uit 1994 een economische definitie. "Je wordt erkend als je niet meer in staat bent om een derde te verdienen van je loon als werkende. Tijdens de eerste 6 maanden kijken we daarvoor naar de eigen job, na 6 maanden naar alle jobs afgaande op je diploma, je ervaring, enz..."

Als je ziek wordt, ga je eerst naar je huisarts. Die schrijft een ziekteattest als hij oordeelt dat dit nodig is. In eerste instantie wordt je loon gewoon doorbetaald, maar wie geen ambtenaar is, komt na 1 maand ten laste van het ziekenfonds.

"Dan kom je in de periode van primaire arbeidsongeschiktheid, en die duurt 12 maanden", duidt professor Braeckman. "Vanaf dan kan de adviserende arts van het ziekenfonds je geregeld oproepen. Die moet beslissen of je al dan niet terecht ziek bent en dus 2/3 van je verdienvermogen kwijt bent." 

Na 1 jaar kan je dus op invaliditeit komen en ben je langdurig ziek. In dat geval zal de Geneeskundige raad voor invaliditeit (GRI) van het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) een verslag van de adviserende arts moeten beoordelen.

In die GRI zitten 9 artsen van de ziekenfondsen en 9 artsen van het RIZIV. De GRI bepaalt ook de richtlijnen voor de controle op arbeidsongeschiktheid die de adviserende artsen van de ziekenfondsen hanteren.

Je hoort de laatste dagen vaak dat controleartsen te veel van het ziekenfonds afhangen waarvoor ze werken, maar eigenlijk klopt dat niet. "Er worden allerlei termen door elkaar gebruikt", zegt Lutgart Braeckman. "Dat komt omdat alles neerkomt op controle in de perceptie van de mensen."

Om enige klaarheid te scheppen hieronder de verschillende soorten artsen waarmee je als langdurig zieke in aanraking komt:

• De behandelende arts (huisarts of specialist).

• De arbeidsarts: staat in voor het welzijn op het werk en medisch toezicht op werknemers.

• De controlearts: onafhankelijke arts die op vraag van je werkgever controleert of de werknemer wel degelijk arbeidsongeschikt is. 

• De adviserende arts: controleert (langdurige) arbeidsongeschiktheid in opdracht van het ziekenfonds.

Eind 2025 waren er volgens het RIZIV in ons land 576.643 mensen langdurig ziek, ruim 105.000 meer dan 5 jaar eerder. In vergelijking met eind 2024 zijn er vorig jaar meer dan 26.600 werknemers en zelfstandigen met een invaliditeitsuitkering bijgekomen.

Dat heeft te maken met de verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd van 65 naar 66 jaar. Daardoor zijn heel wat 65-jarigen een jaar langer in het systeem van langdurige ziekte gebleven, terwijl ze anders met pensioen zouden zijn gestuurd.

Als je die groep buiten beschouwing laat, steeg het aantal langdurig zieken in 2025 met 1,6 procent ten opzichte van het jaar ervoor. De voorbije 20 jaar lag die procentuele toename boven 3 procent per jaar. 

Volgens de Hoge Raad voor Werkgelegenheid, het adviesorgaan dat de regering informeert over het arbeidsmarktbeleid en maatregelen onderzoekt om meer banen te creëren, neemt de instroom alsmaar verder toe, terwijl de uitstroom niet versnelt.

In mensentaal betekent dit dat het aantal langdurig zieken alsmaar toeneemt  en dat men er niet in slaagt meer mensen weer naar de arbeidsmarkt te leiden. Nochtans zet het beleid in op re-integratie.

Volgens de meest recente cijfers van het RIZIV waren er eind 2025 in totaal 576.643 langdurig zieken, van wie 229.168 mannen en 347.475 vrouwen.

Vooral bij de oudere leeftijdsgroep vinden we het grootste aantal langdurig zieken: 

• 93.128 in de leeftijdsgroep 50-54 jaar, 

• 127.481 in de groep 55-59 jaar, 

• 129.558 in de leeftijdsgroep 60-64 jaar, 

• 19.278 bij de 65-plussers.

In 38,28 procent van de gevallen is de langdurige ziekte te wijten aan psychische stoornissen, in 26,94 procent van de gevallen aan depressie of burnout. 

"We komen te laat met onze oplossingen, vrees ik", zegt Lutgart Braeckman. "Je moet de instroom aanpakken en investeren in primaire preventie." Voorkomen dat mensen ziek worden, met andere woorden.

Braeckman vindt dat we als maatschappij niet genoeg kijken naar de arbeidsomstandigheden en in hoeverre die haalbaar zijn voor de werknemers. Werkbaar werk met andere woorden.

Al beseft ze ook dat zoiets niet evident is voor veel werkgevers. "Je kan misschien 1 aangepaste functie hebben voor werknemers die elders niet meer kunnen meedraaien, maar er zit misschien ook wel een limiet op het aantal dergelijke functies.

"Iedereen is in staat om een stukje te werken, zelfs als men bepaalde klachten en/of problemen heeft. Terug onder de collega's komen is een onderdeel van je therapie", vindt Braeckman. "Het probleem is dat veel van onze werkgevers niet daarop gericht zijn."

"Daar moeten we dus hervormen. Er zijn altijd functies waar je iets kan betekenen voor de maatschappij: meehelpen in een woonzorgcentrum of zwerfvuil opruimen, bijvoorbeeld. Er mag iets tegenover staan als je een uitkering krijgt. Het is goed dat er een opvangnet is, maar het mag geen hangmat worden."

Intussen lijkt de controverse zich vandaag vooral te focussen op de rol van de ziekenfondsen en of zij de adviserende geneesheren te veel onder druk zetten bij het nemen van een beslissing of een patiënt al dan niet arbeidsongeschikt is.

De discussie wordt verder aangewakkerd na 2 nieuwe steekproeven van het RIZIV waaruit blijkt dat ruim 1 op de 4 langdurig zieken onterecht of te lang een uitkering krijgen.

Voor N-VA-voorzitter Valerie Van Peel zijn er te veel langdurig zieken. Ze wil besparen en zo de begroting van de federale regering weer op orde krijgen. CM-voorzitter Luc Van Gorp zegt dat Van Peel een hele groep mensen stigmatiseert en heeft het over een Chinese muur tussen controleartsen en ziekenfondsen. 

"Ik spreek mij daarover niet uit", zegt Lutgart Braeckman. "Ik weet niet wat er allemaal meespeelt. Volgens politicoloog Stefan Walgrave is het geen toeval dat net de N-VA de ziekenfondsen viseert in dit dossier.  

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) neemt de vlucht vooruit en zegt dat de ziekenfondsen een "stevig tandje moeten bijsteken".

"Vanaf 2027 wordt een deel van de werkingsmiddelen van de ziekenfondsen gekoppeld aan de resultaten die ze behalen op het vlak van terugkeer naar werk."

"Wie de re-integratie van zieke werknemers ernstig neemt en daar effectief op inzet, zal daar ook voor beloond worden. Wie achterblijft, zal dat voelen. De vrijblijvendheid is voorbij."