'Van assisen tot vrijspraak': een blik achter de schermen van justitie met Caroline Van den Berghe en Helen Goedgebeur

Het terreurproces met Salah Abdeslam, de zaak-Julie Van Espen en de verdwijning van Nathalie Geijsbregts. Het zijn enkele van de 15 rechtszaken die aan bod komen in het boek 'Van assisen tot vrijspraak'.

In het boek schetsen justitiejournalisten Caroline Van den Berghe en Helen Goedgebeur hoe het is om een dossier vanop de eerste rij te kunnen volgen. Niet enkel moordzaken, ook het grote drugsdossier met kopstuk Flor Bressers komt aan bod of het verkeersongeval dat aan de 14-jarige Jasper Van Delsen het leven kostte.  

Als voorproefje neemt Van den Berghe ons mee naar 2023, verhaal nummer 14 in 'Van assisen tot vrijspraak': het dossier-Reuzegom.

Jarenlang beroerde de zaak-Sanda Dia heel België. De 20-jarige student uit Edegem kwam eind 2018 om het leven tijdens een extreem doopritueel van de studentenclub Reuzegom. Na wat juridisch getouwtrek verschijnen 18 leden van de studentenclub in maart 2023 voor het hof van beroep in Antwerpen, waar over hun lot zal beslist worden. 

Justitiejournalist Caroline Van den Berghe die de zaak voor VRT NWS vanop de eerste rij volgde, beschrijft in 'Van assisen tot vrijspraak' de gespannen sfeer in de rechtszaal, zeker wanneer de beklaagden hun opwachting maken.

"Elke dag komen ze verstopt achter een mondmasker, sjaal of pet aan en lopen snel de trappen op naar binnen, weg van de vele televisieploegen en fotografen die niet in de rechtszaal zelf zijn toegelaten. De journalisten kunnen het proces wel volgen. En dat zijn er heel veel, uit binnen- en buitenland."

"In de zaal voelen we soms de boze blikken van de ouders van de Reuzegommers die de zaak ook mee volgen en er zijn om hun kinderen te steunen. Er is al veel gezegd en geschreven over de Reuzegommers voor het proces. Hun advocaten wijzen ook met een beschuldigende vinger naar de media, die hen hebben afgeschilderd als monsters, waardoor ze geen kans zouden hebben op een eerlijk proces."

Van den Berghe beschrijft ook hoe de Reuzegommers en tot slot ook de vader van Sanda Dia het laatste woord krijgen op het proces. 

"De beklaagden zelf krijgen allemaal het woord, maar zijn erg vaag over het moment waarop vissaus moest worden gedronken. Wie wat deed, komen we niet te weten. Ook over het moment waarop ze in Leuven aangesproken worden door de professor geneeskunde, zijn ze vaag. Wie heeft haar wandelen gestuurd? De vraag blijft onbeantwoord."

"Ze drukken wel hun spijt uit (met hun rug naar de nabestaanden), maar elf van de achttien vragen de volledige vrijspraak. Slechts zeven bekennen schuld, gedeeltelijk toch. Dat komt hard aan bij de familie van Sanda Dia."

"Wanneer de vader op de laatste procesdag het woord krijgt, zegt hij: 'Ik heb hier gehoord dat Sanda "jullie vriend" was. Iedereen weet dat dat niet waar is. Ik zal zeggen waarom: een vriend laat je niet in de steek. Het probleem is niet begonnen in Vorselaar, maar in Leuven. Als hij jullie vriend was, had je hem daar al laten stoppen met de doop."

"Voor de vader van Sanda Dia moeten de Reuzegommers niet naar de gevangenis, maar hij verwacht dat de straf 'een spoor' nalaat, lees: dat er iets op hun strafblad komt. Maar dat zal niet gebeuren."

'Van assisen tot vrijspraak' is een blik achter de schermen van justitie en de media waarin Van den Berghe en Goedgebeur ook antwoorden op vragen van kijkers, luisteraars en lezers. 

Een vraag die tijdens het Reuzegomproces heel vaak gesteld werd: waarom noemen jullie de Reuzegommers niet bij naam? Op internet - denk maar aan Acid die daar later voor veroordeeld werd - circuleerden de namen volop, maar de klassieke media besloot om die niet te noemen. 

In 'Van assisen tot vrijspraak' verklaren Van den Berghe en Goedgebeur waarom VRT NWS ervoor heeft gekozen om de namen van de Reuzegommers niet te noemen. Want hoewel de Raad van de Journalistiek daarover richtlijnen heeft, blijft dat altijd een redactionele keuze die goed afgewogen moet worden. 

"Als het gaat om zwaarwichtige feiten die maatschappelijk relevant zijn, of de verdachte of dader is een bekende persoon, of de schuld van de dader of daders staat vast, dan is er geen probleem om die met naam en toenaam te noemen. Denk aan Marc Dutroux, Ronald Janssen en Sven Pichal. Of Bart De Pauw, die als eerste in een videoboodschap vertelde dat de VRT de samenwerking met hem had stopgezet."

"In het geval van de Reuzegommers lag dat anders. Het was weliswaar een maatschappelijk relevante zaak met grote gevolgen: Sanda Dia was om het leven gekomen. Maar de leden van de studentenclub waren geen BV’s en er was tijdens het onderzoek nog maar weinig bekend over wie wat zou zeggen over de feiten of wie welk aandeel had. De regel is dan dat je als journalist voorzichtig en terughoudend bent en het oordeel van de rechter afwacht."

"Na de uitspraak was er geen twijfel meer over hun schuld, maar ze zijn niet over de hele lijn schuldig bevonden. Het hof van beroep oordeelde dat de Reuzegommers de dood van Sanda Dia niet hebben gewild. Het was dus een onopzettelijk misdrijf."

"Ze zijn niet veroordeeld voor het opzettelijk toedienen van een giftige stof, de vissaus. Bovendien sprak de rechter werkstraffen uit met het oog op hun re-integratie in de maatschappij. En daar moet je als journalist ook rekening mee houden. Het bekendmaken van hun namen bemoeilijkt die re-integratie."

"Maar het zijn dus richtlijnen, geen wetten. Elke zaak wordt apart bekeken en we beseffen dat het misschien voor lezers, kijkers en luisteraars niet altijd meteen duidelijk is waarom de ene veroordeelde of verdachte wel en de andere niet bij naam wordt genoemd. Bij VRT NWS proberen we dat altijd uit te leggen."