Eigen ziekenhuis en zelfs mortuarium aan boord: zo bereiden cruiseschepen zich voor op virusuitbraken 

"Een cruiseschip is eigenlijk een dorp", zegt kapitein Bart Gonnissen. Hij heeft de wereld rondgevaren met cruiseschepen en is vandaag rivierloods in Antwerpen.

Restaurants, bars, winkels, kappers, cinema, wellness, zwembaden,...: je vindt het allemaal op een cruiseschip. Aan voorzieningen geen gebrek dus. "Vaak kunnen passagiers zelfs hun tanden laten bleken."

En dan zijn er nog de installaties die passagiers nooit te zien krijgen. Zo beschikt een cruiseschip vaak over een eigen afvalverbrandingsoven bijvoorbeeld.

Op de grootste cruiseschepen kunnen meer dan 7.000 passagiers meevaren. Middelgrote cruiseschepen, waarmee kapitein Gonnissen voornamelijk Alaska en de Caraïben aandeed, vervoeren zo'n 3.000 passagiers en 1.000 bemanningsleden.

In het geval van het Nederlandse schip MV Hondius, waar het hantavirus is uitgebroken, spreken we over een veel kleinere capaciteit. Met dat schip reisden zo'n 150 passagiers en een 50-tal bemanningsleden mee. 

Cruiseschepen kunnen broeihaarden van ziektes zijn. Dat zei viroloog Steven Van Gucht deze week over de hantavirusuitbraak op MV Hondius. "Heel veel mensen leven samen in kleine ruimtes en er zijn gemeenschappelijke ventilatiesystemen", verklaart de viroloog nog. 

Dat beaamt ook kapitein Gonnissen. "Cruises zijn inderdaad kwetsbaar voor virussen, omdat je met veel mensen dagenlang dicht op elkaar zit. Het is een beetje zoals naar een concert gaan, maar dan een hele week lang."

In tegenstelling tot de situatie op het cruiseschip Hondius lopen vooral grote schepen met duizenden opvarenden een risico op ziekte-uitbraken. "Hoe meer mensen aan boord, hoe groter de kans op besmettingen. Bovendien is het moeilijker om uitbraken of hygiëne onder controle te houden of in te perken."

Vooral het norovirus, salmonella, en de E. coli-bacterie duiken geregeld op. "Toen ik cruises deed, hadden we toch wel 1 of 2 keer per maand dat er zo'n virus de ronde deed. We spreken wel officieel pas van een echte uitbraak als 3 procent van de opvarenden ziek is, dat was ongeveer 2 keer per jaar het geval."

Is reizen met een cruiseschip dan wel veilig, of kies je beter voor een andere manier om de wereld te verkennen? "Het is zeker veilig, zeker als je goed de veiligheidsvoorschriften volgt. Het is overdreven om cruises in het algemeen af te raden."

Wil je als passagier vooraf nagaan hoe een schip scoort op het vlak van hygiëne en voedselveiligheid? Dan kun je terecht op deze website van de Amerikaanse overheid om het schip of de rederij op te zoeken, raadt Gonnissen aan.

Schepen die Amerikaanse havens binnengaan, worden regelmatig gecontroleerd. De resultaten van die inspecties zijn openbaar. In Europa gebeuren gelijkaardige controles ook, maar de rapporten worden hier niet publiek gemaakt. "Dat is toch nog een grote tekortkoming in Europa."

Cruiseschepen zijn wettelijk verplicht om medische voorzieningen aan boord te hebben."Vanaf 100 passagiers en reizen van meer dan 3 dagen moet er een dokter aanwezig zijn", legt Gonnissen uit. 

Op de ferry die het Kanaal oversteekt tussen Calais en Dover, een tocht van 1 uur en 40 minuten, moet er dus geen arts aan boord zijn.

Grotere cruiseschepen beschikken over een volledig medisch centrum, met isolatiekamers en zelfs een klein operatiekwartier.

Neem hieronder een kijkje in de medische ruimte van een klein cruiseschip met 1.000 passagiers, zoals getoond door een bemanningslid.

"Als iemand ernstig ziek wordt, probeer je die zo snel mogelijk van boord te halen met een helikopter of medische evacuatie, maar dat is niet overal op zee mogelijk", zegt Gonnissen.

Zelfs op overlijdens zijn rederijen voorbereid. "In het slechtste geval is er een mortuarium aan boord. Wij hadden plaats om 12 lichamen te bewaren. Niet omdat dat vaak nodig was, maar je moet voorbereid zijn. Er gebeuren medische noodgevallen, zeker met oudere passagiers, bij veel alcoholgebruik of bij extreme hitte."

Dus neen, passagiers die komen te overlijden krijgen geen zeemansgraf, zoals in films soms te zien is.

Natuurlijk is ook hygiëne en ongediertebestrijding van groot belang. "Cruiseschepen doen er alles aan om ratten en muizen weg te houden (hantavirus wordt meestal verspreid via knaagdieren, red.)."

"Ratten proberen via de meertrossen (stevig touw om boten vast te leggen, red.) aan boord te klimmen, daarom gebruiken schepen speciale schilden. Ook voedsel wordt streng gecontroleerd."

Zulke controles zijn makkelijker uit te voeren op kleine schepen met een honderdtal passagiers, zoals de Hondius, dan op een kolos met duizenden opvarenden. "Een tiental meertrossen controleren is iets anders dan honderden. En 5 paletten met voedsel nakijken op knaagsporen is veel behapbaarder dan er honderden te moeten controleren."

Het belangrijkste waar cruises volop op inzetten na een ziekte-uitbraak: handhygiëne. "Niet alleen alcoholgel gebruiken, maar je moet echt 20 seconden lang je handen wassen", benadrukt de ex-kapitein. 

Bij een uitbraak worden die protocollen snel opgeschaald. Trapleuningen, liften en andere contactpunten worden voortdurend ontsmet. Zieke passagiers moeten in quarantaine in hun hut blijven.

"Toch houden mensen zich daar niet altijd aan. Mensen betalen veel geld voor zo'n cruise en blijven daarom niet in quarantaine, ook al zijn ze ziek. Sommigen verzwijgen klachten omdat ze hun excursies niet willen missen."

"Dat is ook vaak het probleem voordat een cruise begint. Zieke passagiers, die veel geld hebben neergeteld, willen hun reis niet annuleren. Ze besluiten dan om toch ziek op een cruiseboot te stappen, en maken zo andere passagiers ziek."

Zieke patiënten worden ook nauwgezet opgevolgd door de crew. In de Verenigde Staten moet de bemanning ook alle ziekteverschijnselen erg strikt melden. 

"Als iemand meerdere keren per dag diarree heeft, moeten we dat melden aan het Amerikaanse Center for Disease Control and Prevention. Ook als iemand overgeeft, moet dat allemaal gemeld worden", zegt Gonnissen nog.