Handvol chirurgen in Vlaanderen voert onnodige rugoperaties uit met soms drastische gevolgen

Worden er onnodige rugoperaties uitgevoerd om er veel geld aan te verdienen? Pano sprak met tientallen patiënten en artsen die bevestigen dat er in Vlaanderen rugchirurgen zijn die veel te snel opereren.

"Wekelijks zien we patiënten van wie we ons echt afvragen waarom ze in godsnaam geopereerd zijn", zegt professor Bart Morlion, hoofd van de pijnkliniek van het UZ Leuven. "We stellen vast dat die heel vaak komen van een handvol rugchirurgen in dit land, die ongebreideld hun patiënten opereren, zonder hen eerst grondig te onderzoeken."

Pano nam de proef op de som. Reporter Hans, een veertiger met rugklachten - waar veel Vlamingen mee geconfronteerd worden -  ging undercover op consultatie. Hij deed dat bij een arts van wie collega-chirurgen aan Pano hadden verteld dat hij te snel opereert. 

De arts bleef de hele tijd aan zijn bureau zitten, begon meteen over schroeven en minimaliseerde de risico’s. Hij vroeg nog een bijkomende scan te maken, waarmee Hans eerst naar een andere dokter stapte: Geert Mahieu, rugchirurg van het AZ Monica en voorzitter van een beroepsvereniging voor rugchirurgen. 

Na een lichamelijk rugonderzoek en het bekijken van de scans is dokter Mahieu duidelijk: een operatie zal weinig helpen en wordt dus afgeraden. Maar de eerste chirurg denkt er helemaal anders over: hij heeft maar enkele minuten nodig om te beslissen dat er schroeven in de rug van Hans moeten worden geplaatst. Een lichamelijk rugonderzoek vindt hij niet nodig.

"Ik zie regelmatig patiënten die heel verwonderd zijn wanneer ik hen vraag om zich even te ontkleden voor een grondig lichamelijk onderzoek", zegt professor Morlion. "Ze zeggen dan dat ik de eerste ben die hen dat vraagt. Soms zijn dat patiënten die al rugchirurgie ondergaan hebben. Daar word ik boos van. Het is crimineel om een patiënt een ingreep aan te bieden zonder eerst een volledig onderzoek te doen."

Ook dokter Geert Mahieu kent de verhalen van rugchirurgen die onnodige operaties uitvoeren. Maar hij beklemtoont dat het om een minderheid gaat. "Ik steek er echt mijn hand voor in het vuur dat het overgrote merendeel van de artsen zo'n operatie alleen doet omdat ze ervan overtuigd zijn dat die zinvol is."

"Zijn er individuen die enkel opereren om geld te verdienen? Dat zou zeker kunnen", geeft Mahieu toe. "Zoals er in elke beroepssector mensen zijn die denken dat ze de regels kunnen omzeilen uit winstbejag."

Dat zijn mensen die niet in de geneeskunde thuishoren, vindt Mahieu. "Als je zelfs een leven zou verwoesten voor een bedrag op je bankrekening, dat is wansmakelijk. Als wordt aangetoond dat iemand bewust een patiënt beschadigt, dan is dat crimineel."

Het aantal rugoperaties blijft al jaren stabiel, rond de 40.000 per jaar. Maar steeds meer rugpatiënten ondergaan wel een zogenoemde prikbehandeling. Dat is een prik in de rug, soms een infuus, om de pijn te verlichten.

Een grote (overzichts)studie in het toonaangevende medische tijdschrift BMJ (British Medical Journal) bracht in 2024 aan het licht dat er maar weinig bewijs is dat die prikbehandelingen op lange termijn echt helpen tegen chronische, lage rugpijn.

"De conclusie was ontnuchterend", zegt Morlion. "Uit de studie bleek dat, wanneer je naar tienduizenden patiënten kijkt, er nauwelijks bewijs is dat die prikbehandelingen de pijn echt verlichten."

Morlion beklemtoont dat prikbehandelingen in sommige gevallen wél heel nuttig kunnen zijn. "Het probleem is dat die behandelingen veel te breed worden ingezet. Men heeft de reflex om bij lage rugpijn meteen spuiten in de rug te zetten."

Maar veel artsen die de prikbehandelingen toedienen, hebben kritiek op de manier waarop de studie is uitgevoerd. De studie gooit volgens hen te veel verschillende behandelingen en patiënten op één hoop, en mist daardoor de nuance dat prikbehandelingen in sommige gevallen wel nut hebben, als ze heel gericht worden toegepast.

Voor artsen en ziekenhuizen maken de prikbehandelingen wel een verschil: een consultatie brengt 33 euro op, prikken al snel 10 tot 20 keer meer. Dat beïnvloedt wat sommige artsen hun patiënten aanbieden, waarschuwt Morlion.

"Een arts kan dan op een uurtje, in plaats van 33 euro, meerdere honderden euro's aanrekenen. Of misschien wel duizenden euro's, afhankelijk van het tempo. Dus patiënten moeten beseffen dat er vaak behandelingen van lage waarde worden aangeboden, omdat die financieel interessanter zijn voor de betreffende arts, dan de standaardzorg volgens de huidige richtlijnen."