Dokter Judith en Selin gaan na seksueel geweld in 'Thuis' naar Zorgcentra: wat doen ze precies?

Kijkers van Thuis krijgen de laatste tijd een bijzonder zware verhaallijn te verwerken. Selin en Judith krijgen in de reeks namelijk te maken met seksueel geweld. Na veel twijfels en gesprekken beslissen ze uiteindelijk om naar een Zorgcentrum na Seksueel Geweld (ZSG) te gaan.

De makers van Thuis hebben het onderwerp niet licht opgenomen. Ze wilden zo nauwkeurig mogelijk tonen welke hulp bestaat en hoe die eruitziet. "We hebben een onderzoeker die elke verhaallijn voorbereidt", vertelt woordvoerder Ira Stevaert.

"Voor deze verhaallijn hebben we het ZSG in Antwerpen gecontacteerd om de werking te begrijpen. We hebben ook Sensoa gesproken over hoe slachtoffers reageren op seksueel geweld en een advocaat om zicht te krijgen op de juridische stappen."

En voor die aanpak toont Liesbet Stevens heel wat waardering. Zij is adjunct-directeur van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, dat de ZSG’s in opdracht van de minister van Gelijke Kansen, Rob Beenders, coördineert. "We hadden er nooit van durven te dromen dat een populaire reeks als Thuis onze centra zo onder de aandacht zou brengen."

"Veel mensen weten nog altijd niet dat je na seksueel geweld best zo snel mogelijk naar zo'n centrum gaat. En net daarom is het zo waardevol dat een programma de informatie meegeeft aan zoveel verschillende kijkers uit verschillende lagen van de bevolking."

In het kort: een ZSG is een samenwerking tussen de politie, het Openbaar Ministerie en een ziekenhuis. Je kan als slachtoffer van seksueel geweld gratis en de klok rond terecht bij Zorgcentra na Seksueel Geweld  voor medische, forensische en psychologische hulp. Je kan er ook sporen van het geweld laten verzamelen. Als je dat wilt, kan je er ook aangifte doen bij de politie.

Alles gebeurt er op één locatie en door een team dat hier specifiek voor is opgeleid.

• Medische zorg: je wordt nagekeken op eventuele verwondingen en letsels. Er wordt ook onderzocht welke lichamelijke of seksuele gevolgen het geweld kan hebben. Denk aan een soa-test, noodanticonceptie, behandeling om het risico op hiv te verkleinen of bescherming tegen hepatitis A of B en tetanus.

• Forensisch onderzoek: letsels worden zorgvuldig vastgelegd en er wordt bewijsmateriaal verzameld op je lichaam of kleding. Dat gebeurt alleen als jij dat wil.

• Klacht neerleggen: je kan in het zorgcentrum meteen aangifte doen bij de politie, maar dat hoeft niet. Als je twijfelt, kan het bewijsmateriaal veilig bewaard worden zodat je later alsnog kan beslissen om klacht neer te leggen.

• Psychische zorg: je krijgt een luisterend oor, uitleg over normale reacties na seksueel geweld en advies over hoe je hiermee kan omgaan. Je kan ook een afspraak maken bij een klinisch psycholoog van het centrum.

• Nazorg: je wordt verder opgevolgd, zowel medisch als psychologisch. Als het nodig is, word je doorverwezen naar andere diensten die jou kunnen helpen, ook juridisch.

"Iedereen", zegt Stevens stellig. "Er wordt niemand weggestuurd." Maar de werking is wel vooral afgestemd op mensen die recent seksueel geweld meemaakten, voegt ze toe. In de acute fase - de eerste 7 dagen na de feiten - kan het centrum het meest betekenen. Dan zijn medische zorgen en forensisch onderzoek nog volledig mogelijk.

Ook in de postacute fase, tot een maand na de feiten, kunnen slachtoffers er terecht voor hulp. Forensische sporen op het lichaam zijn dan meestal verdwenen, maar soms kan er nog bewijsmateriaal op kleding aanwezig zijn. In die periode blijft de verpleegkundige het dossier opvolgen en wordt bekeken welke zorg nodig is.

Als het geweld langer geleden plaatsvond, blijft niemand aan de deur staan, maar dan is het zorgcentrum niet altijd de juiste plek voor verdere behandeling. Slachtoffers krijgen dan een gesprek met een psycholoog. Er wordt dan samen bekeken welke hulp het best aansluit bij de situatie.

"Je naam wordt geregistreerd, maar je bent daar een patiënt", benadrukt Stevens. "Alles valt onder het beroepsgeheim."

Tegelijk merkt ze dat sommige mensen, vooral wie geen zeker verblijfsstatuut heeft, toch aarzelen. "We zien dat er drempels zijn omdat mensen denken dat hun gegevens automatisch bij justitie terechtkomen. Maar in een zorgcentrum hoef je geen klacht neer te leggen. Die stap is volledig vrijwillig. Voor zorg kan je sowieso langsgaan zonder je zorgen te maken."

"Dan is dat zo", zegt Stevens. "Er gebeurt niets zonder jouw toestemming. Als jij zegt dat je wel medische zorg wilt voor je verwondingen, maar geen forensisch onderzoek, dan gebeurt dat niet. Als je geen inwendig onderzoek wil of geen klacht wil indienen, dan doen we dat niet. Niets gebeurt tegen je wil."

Die autonomie is volgens haar essentieel. "Slachtoffers zijn in hun meest intieme zelf aangetast. Het eerste wat moet gebeuren, is dat hun controle wordt hersteld. Zij beslissen dus wat er met hun lichaam én met hun zaak gebeurt."

Er zijn momenteel 10 ZSG's verspreid over België. Daar komen er in de loop van dit jaar nog 3 bij, in de gerechtelijke arrondissementen van Waals-Brabant (Ottignies), Halle-Vilvoorde (Jette) en Bergen (Doornik). De Zorgcentra zijn trouwens ook bereikbaar via e-mail of telefoon . 

Ben je dringend op zoek naar medische hulp of ben je in gevaar, bel dan 112, zegt Stevens. "Als er een medische noodsituatie is, zal je natuurlijk geholpen worden in het ziekenhuis. Maar op een spoeddienst ligt de focus op algemene urgenties. Er is niet dezelfde expertise rond seksueel geweld."

In een zorgcentrum komt alle zorg die je na seksueel geweld nodig kan hebben samen op één plek. "Dat maakt de aanpak rustiger, vollediger en meer op maat van slachtoffers."

Stevens wijst ook op een belangrijk juridisch verschil. "Op spoed kunnen ze bloed afnemen om bepaalde zaken na te gaan. Maar dat onderzoek is, in tegenstelling tot in een ZSG, niet automatisch bruikbaar in een eventuele juridische zaak die je later zou willen opstarten."