"Amerikanen zitten in de knel": waarom het (opvallend) stil is rond onderhandelingen tussen VS en Iran

Het is al enkele dagen een heel stuk rustiger rond de vredesonderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran.

Hoewel zo'n stilte kan betekenen dat er op de achtergrond veel gepraat en gewerkt wordt, zitten de onderhandelingen tussen beide landen op dit moment toch behoorlijk vast. Dat zegt onderhandelingsexpert en voormalig diplomaat Maarten van Rossum in De Ochtend op Radio 1. 

"Het wordt steeds complexer en onoverzichtelijker, omdat er steeds meer onderwerpen bij de onderhandelingen komen kijken. Eerst ging het over een nucleaire deal, dan kwam er een regimewissel bij. Dan volgde de Straat van Hormuz en vervolgens de dubbele blokkade van die zeestraat", legt hij uit. 

Van die wispelturigheid van de Amerikaanse president Donald Trump profiteren de geleerde onderhandelaars van Iran. "De VS wisselt steeds van doel. Een goede onderhandelingspartner, en dat is Iran wel degelijk, maakt dan gehakt van je."

Van Rossum legt uit dat Iran al jarenlang met deze onderhandeling bezig is, waarschijnlijk al sinds de jaren 50, terwijl Trump pas begonnen is toen hij voor het eerst het woord 'Iran' hoorde. "Iran zit al heel lang in deze onderhandelingspositie, waardoor het ook een hele sterke positie heeft. De VS weet dat, maar lijkt dat bewust te vergeten."

Bovendien heeft Trump geen duidelijk doel in deze onderhandeling. Hij past zijn doel telkens aan: "Trumps strategie lijkt gaandeweg te zijn geworden om Iran helemaal tegen de grond aan te drukken, maar zo kan je niet onderhandelen en dat weet Iran." 

"Als je geen doel hebt, kan je ook geen deal maken. Trump zei op een bepaald moment: 'we vegen Iran volledig van de kaart' en stelde een deadline. Als die verstrijkt, zit je met een probleem. Je moet je woorden dan consequent verbinden met daden en dat lukte de Amerikanen niet. Het enige wat Iran hoefde te doen, was afwachten hoe serieus Trumps uitspraken waren."

Iran doet op zijn beurt ook voorstellen. Eerder deze week stelde het in een tekst voor om het huidige staakt-het-vuren te verlengen en de Straat van Hormuz te openen. Gesprekken over het kernprogramma van Iran zouden dan later volgen.

"Een zeer slimme zet van Iran, want voor de VS kan dat echt niet. In vaktermen noem je dit 'Russisch onderhandelen'", legt Van Rossum uit. Daarbij stel je slechts 2 mogelijkheden voor, waarvan er eentje zeer onaanvaardbaar lijkt. De andere optie lijkt dan plots haalbaar. 

"Iran mag tactisch onderop liggen, het licht wordt uit hun ogen gebombardeerd, maar strategisch zitten ze ongelofelijk bovenop. De Amerikanen zitten in de knel." 

Volgens Van Rossum moet bemiddelaar Pakistan hard aan het werk om nog een akkoord uit de brand te slepen. Het land moet er nu voor zorgen dat de onderhandelingstafel vergroot wordt en er steeds meer landen aanschuiven. 

Daar wordt volop aan gewerkt: Turkije zit al aan de tafel en zij hebben goede contacten met zowel de VS als Iran, legt Van Rossum uit. "En Iran heeft Rusland erbij gehaald. Of dat een goed idee is, weet ik niet, maar het is opnieuw een slimme onderhandelingszet die je achteraf weer kan weggeven." 

Als het Pakistan lukt om meer regionale landen aan de tafel te krijgen, en het conflict dus regionaal uit te breiden, wordt het lastig voor de VS en Iran om enkel hun eigen belangen te verdedigen. "Het 'denk ook eens aan ons'-narratief moet de nieuwe dynamiek worden in die gesprekken." 

Bij aanvang van de oorlog zei Trump nog te denken aan de Iraanse burgers: "Hij gaf hen hoop, maar inmiddels is hij erachter gekomen dat je vanuit de lucht geen regimewissel kan afdwingen. Hij hoopte dat lukraak wat bommen gooien tot een knieval bij Iran zou leiden, maar daarvoor heb je geloofwaardige drukmiddelen nodig én moet je het vol weten te houden. Dat is hier niet gebeurd", besluit Van Rossum.