"Trump zou zijn plannen kunnen uitvoeren, maar het is heel moeilijk. Vraag is ook of het legaal is." Dat zegt VRT NWS-buitenlandjournalist Jens Franssen naar aanleiding van Trumps nieuwe ultimatum en bijkomende dreigementen aan Iran. "Dit is eerder een zwaktebod. Hij dreigt met collectieve bestraffing die ook de bevolking zou raken, zodat Iran zou plooien, maar het regime heeft in het verleden al getoond dat het geen genade toont voor zijn bevolking."
Hoe serieus moeten we Trumps dreiging tegen Iran nemen? "Dit is een zwaktebod"
Samenvatting:
Trump dreigt Iran met "complete vernietiging" als er tegen dinsdag 20 uur (Amerikaanse tijd) geen akkoord is of de Straat van Hormuz niet volledig opengaat – inclusief het opblazen van bruggen en energiecentrales.
VRT NWS-journalist Jens Franssen noemt de dreiging een zwaktebod: "Hij dreigt met collectieve bestraffing die ook de bevolking zou raken, maar het regime heeft in het verleden al getoond dat het geen genade toont voor zijn bevolking."
Franssen plaatst ook vraagtekens bij de haalbaarheid en de wettigheid: Iran is een groot land met honderden verspreide energiecentrales, en het bombarderen van civiele doelwitten zonder militaire rechtvaardiging is verboden onder het oorlogsrecht.
"Een hele beschaving zal vanavond ten onder gaan, nooit meer terug te brengen. Ik wil niet dat het gebeurt, maar het zal waarschijnlijk gebeuren. We zullen het vanavond zien." Het is het nieuwste dreigement dat Donald Trump uit, deze keer op Truth Social. De Amerikaanse president heeft namelijk een ultimatum gesteld: tegen vanavond een akkoord, anders zal "de hel losbarsten".
Hij wil dan "elke brug" in het land opblazen en "alle energiecentrales zullen branden, exploderen en nooit meer gebruikt kunnen worden". Zelfs civiele doelwitten worden bedreigd.
Vandaag zijn al verschillende aanvallen op kritieke infrastructuur gemeld. Het gaat onder meer over bombardementen op (spoorweg)bruggen. Ook op het Iraanse olie-eiland Kharg zijn opnieuw Amerikaanse aanvallen gemeld, al zou het gaan om aanvallen op militaire doelwitten zoals bunkers en wapendepots. De energie-infrastructuur blijft voorlopig gespaard.
Trump herhaalt tijdens een persconferentie dat de deadline hem menens is
Vraag is hoe serieus Trumps ultimatum deze keer is. "Er zijn al heel wat ultimatums en deadlines geweest in deze oorlog, die even vaak overschreden zijn", zegt VRT NWS-buitenlandjournalist Jens Franssen in De Ochtend op Radio 1. "Het is kiezen tussen TACO ('Trump always chickens out', red.) of niet."
Verschil in visie
Trumps voorwaarden zijn wel helder. "Ofwel wil hij een akkoord tussen Iran en de VS, zodat er duurzame vrede komt. Ofwel moet Iran de Straat van Hormuz openen, zodat olie- en gastankers daar vrij kunnen passeren."
"Die straat is al gedeeltelijk open", verduidelijkt Franssen. "Schepen richting India, China en Turkije mogen allemaal door. En schepen die uit Irak komen, krijgen ook vrije doorgang. Dus de vraag is: wat bedoelt Trump met een geopende Straat van Hormuz?"
Wat een eventueel akkoord betreft, weten we enkel dat er wel gepraat wordt. Al hebben zowel Iran als de VS gisteren een mogelijk akkoord verworpen. Dat verbaast Franssen niet, omdat Iraanse en Amerikaanse onderhandelaars een andere manier van werken hebben.
Hoe realistisch zijn de dreigingen van president Trump aan Iran?
"Iraanse onderhandelaars zijn in het verleden al slim, sluw en geslepen gebleken. Ze willen altijd gedetailleerde akkoorden uit de brand slepen waarin duidelijk wordt gesteld wat wel of niet kan. Aan Amerikaanse zijde is dat wel anders: zij willen gewoon een snel politiek akkoord.
Moeilijk en illegaal
Hoewel Trumps voorwaarden aan Iran dus helder zijn, vindt Franssen zijn dreiging toch eerder een zwaktebod. "Hij dreigt met collectieve bestraffing. Als Iran niet luistert, dreigt Trump hen 'terug te bombarderen naar het stenen tijdperk'. Zo straft hij vooral het Iraanse volk en hij hoopt dat het regime dan zou gaan zwichten."
"Het Iraanse regime heeft in het verleden al meermaals aangetoond dat het geen genade toont tegenover haar bevolking. Het is enkel uit op eigen overleven."
Bovendien betwijfelt Franssen of Trumps dreigementen wel haalbaar zijn. "Iran is een zeer groot land. Qua oppervlakte moet je Duitsland, Frankrijk, Portugal en de Benelux samennemen om te kunnen vergelijken met Iran. Dat zijn heel veel bruggen die je dan op een groot gebied in 4 uur tijd moet bombarderen."
Dit lijkt heel erg op collectieve bestraffing en dat mag absoluut niet binnen het oorlogsrecht
VRT NWS-buitenlandjournalist Jens Franssen
En de Iraanse energiecentrales liggen ook zeer verspreid over het hele land. "Er zijn weinig landen ter wereld die zo'n gedecentraliseerd energienetwerk hebben als Iran. Het land heeft vroeger al oorlogen uitgevochten tegen Irak en toen is beslist om eerder veel kleine centrales te bouwen dan een paar heel grote."
Vandaag heeft Iran volgens Franssen zo'n 100 grote energiecentrales en 1 nucleaire centrale in de stad Bushehr in het zuidwesten van het land. Verder heeft het nog vele duizenden kleinere gascentrales.
"Trump zou zijn plan dus kunnen uitvoeren, maar het is zeer moeilijk. Vraag is ook of het illegaal is. Een brug kan bijvoorbeeld een militair doelwit zijn op 2 voorwaarden. Het militaire doel van de brug moet groter zijn dan het civiele doel. En je mag geen buitenproportionele schade toebrengen aan de regio, dus dat moet je afwegen."
Trump zegt zelf dat het voor hem niets te maken heeft met concrete militaire doelstellingen. "Dit lijkt dus heel erg op collectieve bestraffing en dat mag absoluut niet binnen het oorlogsrecht."
Waar is Israël?
Trumps bondgenoot Israël wordt niet vermeld in zijn ultimatum. "Ze hebben een volledig andere agenda", weet Franssen. "Voor Israël is dit een zeer succesvolle operatie, omdat zij vergelijken met de situatie in juni vorig jaar. Israël kijkt naar de nucleaire dreiging die zij al jarenlang voelen. En de mogelijke kernwapens, ballistische raketten en programma's van Iran zijn nu grotendeels uitgeschakeld, net zoals de meeste militaire doelwitten ook geraakt zijn."
Verder is het land volgens Franssen vooral uit op een regimewissel. "Dat kan je niet doen met bombardementen vanuit de lucht. Daarvoor heb je mensen op de grond nodig, die moeten kijken of ze dat nieuwe, onzichtbare leiderschap kunnen vinden."
