Wensouders overwegen juridische stappen tegen adoptiestop: "Onze kinderwens spat op de valreep uiteen"

Sebastiaan Raymaekers (36) uit Tienen is één van de kandidaat-ouders die nog niet gematcht is met een adoptiekindje, ondanks een jarenlang traject dat loopt sinds januari 2021. Zijn kinderwens is daardoor deze week op de helling komen te staan.

"Sinds mijn 17e is het mijn grote droom om kinderen te krijgen", vertelt hij aangedaan. "Als homoseksuele man kan ik zelf geen kinderen krijgen, dus adoptie is de enige haalbare manier."

In draagmoederschap ziet hij geen realistisch alternatief. "Er bestaat voor draagmoederschap in België geen duidelijk wettelijk kader. Het is riskant, dat zie ik niet zitten." 

De voorbije jaren doorliep Raymaekers al heel wat stappen van de adoptieprocedure. "Ik heb infosessies en opleidingen gevolgd en ben door de familierechtbank geschikt verklaard. Er zijn psychologische gesprekken geweest, huisbezoeken door een maatschappelijk werker. Dat traject heeft al jaren geduurd."

Toen in 2023 een tijdelijke adoptiepauze werd ingevoerd door de Vlaamse regering, sloeg hij aan het twijfelen. Enkel lopende procedures mochten worden verdergezet, waaronder ook zijn eigen traject.

"Ik heb toen expliciet advies gevraagd aan het VCA (het Vlaams Centrum voor Adoptie dat de adoptieprocedures regelt, red.). "Ik heb hen meer dan eens gevraagd: 'Heeft het nog zin om verder te doen?' En telkens kreeg ik te horen: 'Ja, doe maar voort.'"

Net toen hij klaar was voor de volgende fase - het opstellen en versturen van zijn dossier naar een herkomstland van keuze - kwam het nieuws dat zijn traject dan toch stopgezet moet worden. "Ik moest het nieuws vernemen per mail", vertelt hij. "Die communicatie van het VCA voelde heel koud. Heel zakelijk. Ik ben erdoor gedegouteerd."

Wat hem vooral raakt, is het gevoel dat hij jarenlang onterecht is aangemoedigd om door te zetten. "Na jaren van hoop, is elke optie me nu plots ontnomen." Ook binnenlandse adoptie is geen optie volgens Raymaekers.

"Er staan honderden mensen in de wachtrij, terwijl er jaarlijks maar 20 tot 30 kinderen worden geadopteerd. De wachtlijst is ellenlang. Alles waar ik zo lang naartoe gewerkt heb, is in één klap onmogelijk geworden. Mijn kinderwens is op de valreep uit elkaar gespat."

Ook Alessandra*, 38 jaar, alleenstaande en HR-manager, dreigt uit de boot te vallen. In 2021 koos ze er bewust voor om een adoptietraject op te starten.

"Ik wilde altijd al adopteren. Niet omdat ik zelf geen kinderen kan krijgen, maar omdat ik een kindje dat minder kansen krijgt een beter leven wil bieden."

Ze begon het traject aanvankelijk samen met haar toenmalige partner, maar zette het na hun scheiding alleen verder. "Ik heb expliciet gevraagd of dat kon, en het mocht."

Intussen heeft ze een geschiktheidsvonnis op zak en stond ze klaar om haar dossier verder uit te werken. "Ik moest net mijn landenkeuze doorgeven. Ik wilde een kindje adopteren uit Peru, onder meer omdat ik Spaans spreek en vrienden heb uit Zuid-Amerika. Dat kan helpen bij een goede integratie van het kind."

Toch is de kans dat haar procedure nog kan worden afgerond erg klein. Een pijnlijke vaststelling voor Alessandra. "Ik had verwacht dat er een betere overgangsregeling zou komen, zoals in Nederland." Daar kiest de overheid voor een geleidelijke afbouw van interlandelijke adoptie.

Kandidaten die al in een traject zitten, kunnen hun procedure nog afronden. Zo wil Nederland het systeem tegen 2030 volledig stopzetten.

Door het Nederlands voorbeeld voelt Alessandra* zich gesterkt om de strijd niet op te geven. Samen met andere kandidaat-ouders overweegt ze juridische stappen tegen de beslissing van minister Gennez.

"We zijn ons aan het informeren, samen met enkele juristen, en willen naar de Raad van State stappen om te laten onderzoeken of dit besluit wel wettig is. Mensen die al jaren in een traject zitten, krijgen nu plots te horen dat alles stopt. Er wordt helemaal geen rekening gehouden met hun rechten."

Al heeft Alessandra* ook begrip voor de beslissing om interlandelijke adoptie uiteindelijk stop te zetten. "Je kan niet ontkennen dat er in het verleden heel wat cases fout zijn gelopen", zegt ze. "Ik begrijp dat de overheid daar lessen uit trekt. Maar de situatie is vandaag niet meer wat ze was in de jaren '60 tot '80. Er zijn ook heel veel mooie adoptieverhalen, die nu ondergesneeuwd raken. Dat is jammer."

Sander Vercruysse (37) en zijn partner Nicolas (31) zien hun grote droom vandaag doorprikt. "We zitten al 7 jaar in een adoptietraject", vertelt hij. "We wilden graag 2 kindjes adopteren, en zijn al enkele jaren bezig met de renovatie van ons huis, inclusief 2 kinderkamers."

Het traject dat het koppel tot nu toe heeft doorlopen, omschrijft Vercruysse als een opeenvolging van hervormingen en onzekerheid. “We zijn gestart in 2019 met infosessies, gevolgd door het volledige maatschappelijk onderzoek via de rechtbank: psychologische gesprekken, huisbezoeken, alles erop en eraan.”

Daarna kwam de adoptiepauze in 2023, een tijdelijke stop waarbij de overheid alle herkomstlanden opnieuw liet screenen en het hele adoptiesysteem hervormde. Nieuwe trajecten konden niet meer worden opgestart, en ook lopende liepen vaak vertraging op. "Er zat niets anders op dan nog langer te wachten."

Volgens Vercruysse wordt de psychologische en emotionele impact voor kandidaat-adoptieouders onderschat. "Zeven jaar lang hebben we geleefd in onzekerheid. Plannen gemaakt, om ze telkens weer te moeten bijsturen."

De beslissing om het traject uiteindelijk gewoon stop te zetten komt na al die jaren dan ook hard aan. "Het doet veel met ons. Je leeft jaren naar iets toe, en dan wordt dat plots afgebroken."

Tegelijk probeert hij het bredere plaatje te begrijpen. "Tegenwoordig worden kandidaat-adoptieouders bijna bekeken als egoïsten die koste wat kost een kind willen. Het belang van het kind moet altijd primeren. Als er sterke aanwijzingen zijn van misbruik of fraude, dan begrijp ik dat je ingrijpt."

"Maar ook wij hebben rechten als wensouders." Volgens Vercruysse had de overheid een geleidelijker pad moeten kiezen. Een pad dat hem en zijn partner wél de kans zou geven om hun procedure af te ronden. "Wij hadden gehoopt op een uitdoofscenario, zoals in Nederland. Niet alles ineens stopzetten. Je kan zo’n ingrijpende beslissing niet van de ene dag op de andere nemen."

Bram (48) en zijn echtgenote Sandra (40) konden wel een kind adopteren via interlandelijke adoptie. Een bewuste keuze voor het koppel, dat ook een biologische zoon heeft. 

"Mijn vrouw heeft Peruaanse roots. Een kindje uit Peru adopteren leek ons de logische stap om ons gezin compleet te maken. We zijn een paar maanden geleden teruggekeerd uit Peru met een vrolijk dochtertje van 2 jaar oud", zegt hij. 

Voor Bram is het debat rond buitenlandse adoptie vaak te zwart-wit. "Het lijkt soms alsof kinderen wees worden omdat er adoptieouders zijn. Maar dat klopt niet. Een kind wordt eerst door de lokale overheid uit een gezinssituatie gehaald omdat het niet veilig is. Pas daarna wordt gezocht naar oplossingen."

Daarbij verwijst hij naar de Conventie van Den Haag, het internationale verdrag dat adopties moet reguleren en misbruik vermijden. "Adoptie is daarbij pas de allerlaatste optie. Eerst wordt gekeken naar opvang in eigen land, of naar terugkeer naar de familie. Pas als dat niet kan, komt interlandelijke adoptie in beeld."

"In Peru werd dat proces nauwgezet gevolgd. Wij kregen een dossier van honderden pagina’s waarin elke stap in de eerste levensjaren van ons dochtertje werd gedocumenteerd." Hij wijst er ook op dat interlandelijke adoptie in Peru zelf geen geld kost. "Net om elke vorm van handel of winst te vermijden."

Bram betreurt dan ook de beslissing om interlandelijke adoptie stop te zetten. "Er zijn in het verleden zeker fouten gebeurd. Maar in de verhalen die ik ken, zeggen geadopteerden ook vaak dat ze goed zijn opgevangen en een warm gezin hebben gevonden. Adoptie is een succesverhaal. Het betekent een kind een kans geven om op te groeien in een familie", besluit hij.