Stopt adoptie uit het buitenland? Esther, Lisse, Ae Ra en John delen hun verhaal: "Ik voel me niet gered" 

"Ik weet niet of opluchting het juiste woord is, want ik heb enorm veel geluk gehad met de familie die ik hier gekregen heb en ik wil er niet aan denken dat ik hen nooit gekend zou hebben. Maar toch denk ik dat internationale adoptie nooit had mogen bestaan." 

Aan het woord is Esther Mondésir Heurckmans. Esther is geboren in Haïti en geadopteerd toen ze 2 jaar oud was. Ze was er de jongste van 4 kinderen.

"Mijn mama heeft de beslissing genomen om mij ter adoptie af te staan toen mijn vader gestorven was. Hij was de broodwinner en mijn mama wist echt niet hoe ze het alleen zou redden met 4 kinderen. Mijn broers waren veel ouder, dus heeft ze besloten om enkel mij af te staan."

Esther kan dit deel van haar verleden vertellen, omdat het zaken zijn die haar biologische mama haar zelf heeft verteld. "Mijn adoptieouders zijn altijd heel open geweest over de adoptie en zijn voor mij – ik vermoed samen met het adoptiebureau - naar mijn biologische ouders op zoek gegaan. We hebben contact sinds ik een jaar of 10 ben en toen ik ongeveer 17 was, ben ik hen gaan bezoeken in Haïti."

Het lijkt misschien op een happy ending, maar Esther benadrukt dat de adoptie diepe wonden heeft geslagen. Zoals bij alle geadopteerden. "Men heeft nooit nagedacht over wat het met een kind doet om volledig ontworteld te worden. Dat zijn trauma’s voor het leven."

"Het is ook niet omdat je je familie hebt teruggevonden en dat de hereniging goed verloopt, dat de pijn van ervoor niet blijft aanslepen. Ik ken mijn eerste familie nu, maar ik begrijp hun cultuur niet. Ik sta eigenlijk de hele tijd voor een spiegel waarin ik een reflectie zie van wie ik had kunnen zijn."

Daarom vindt Esther het ook vervelend dat adoptie soms wordt afgeschilderd als reddingsactie. "Ik begrijp dat mensen die adopteren denken dat ze iets goeds doen, maar zij zien adoptie vooral als een manier om hun gezin uit te breiden."

"Mensen denken soms dat ze het recht hebben om een kind te hebben, maar eigenlijk heeft een kind het recht om een gezin te hebben. Een kind heeft het recht om een goede opvoeding te krijgen, om naar school te kunnen gaan, het recht op een dak boven je hoofd. Ik heb enorm veel geluk dat ik dat hier allemaal gekregen heb, in een liefdevolle familie, maar ik voel me niet gered. En ik moet ook niet dankbaar zijn."

Ook Ae Ra Van Geel - geboren in Zuid-Korea en in 1985 geadopteerd toen ze ongeveer 4 maanden oud was - neemt het woord opluchting in de mond. "Het gaat de goede richting uit", zegt ze.

Ae Ra was zich lange tijd niet bewust van de impact die adoptie op haar had gehad. "Ik ben zoals veel geadopteerden 'in de mist' opgegroeid. Maar na een aantal ingrijpende levensgebeurtenissen - het overlijden van mijn adoptieouders en zelf mama worden – ben ik die impact steeds meer beginnen te voelen."

Ze heeft zich daarna zowel persoonlijk als professioneel verdiept in het rouwproces en de trauma's die adoptiekinderen moeten doorstaan. Ze schreef er samen met Kiran Van der Avert het boek '(On)gewenst' over.

"Elke adoptie begint met verlies. In de 'ontvangende' landen hebben we vooral oog voor de eventuele winst die gemaakt kan worden, maar mensen vergeten dat daar een grote prijs voor betaald wordt. Wij verliezen onze ouders, onze families, onze cultuur, onze taal, ... Ook de eerste ouders betalen een prijs: mijn moeder is een kind verloren. Die pijn draag je levenslang mee."

Ae Ra hoopt dan ook dat de politiek met de bezorgdheden van de geadopteerden die hier al zijn rekening zal houden. "Het gaat op dit moment vooral - opnieuw - over het zorgvuldig afbouwen voor kandidaat-adoptanten, want er is een hele lange wachtlijst en die zal niet zomaar weggaan. Maar wat met de tienduizenden geadopteerden die zorg en ondersteuning nodig hebben en verdienen in dit verhaal?"

Ze stelt bijvoorbeeld voor om de budgetten die zouden vrijkomen in te zetten voor de nazorg van geadopteerden. "Op dit moment zijn geadopteerden de enige mensen in deze cyclus die alles zelf moeten betalen. Denk aan psychologische zorg, maar ook juridische ondersteuning bij identiteitsherstel of rootsreizen. Het totale kostenplaatje kan oplopen tot tienduizenden euro's."

Ae Ra is "licht positief" dat er eindelijk actie zal worden ondernomen, ook voor de geadopteerden. "De neuzen staan in de goede richting, ik hoop alleen dat het geen jaren zal duren."

Lisse Mertens begrijpt alle bedenkingen die gemaakt worden over interlandelijke adoptie, maar kan zich niet vinden in de verhalen die ze de afgelopen dagen in de media las. "Die adoptieverhalen zijn allemaal zo negatief. Ik herken me niet in die verhalen van pijn en verdriet, mijn verhaal is er een van liefde en kansen. En ik zou het spijtig vinden als een kind de kansen worden ontnomen die ik gekregen heb."

Lisse is geboren in Hanoi in Vietnam en was 2 maanden oud toen ze geadopteerd werd. Haar geboorteouders heeft ze nooit gekend. "Mijn geboortemama – of 'buikmama' zoals mijn adoptieouders vroeger zeiden – heeft een valse naam opgegeven toen ze me ter adoptie afstond. Dat gebeurde wel vaker in Vietnam. Het ging meestal om ongehuwde meisjes die ongewenst zwanger waren geworden."

"Toen ik een jaar of 8 was, had ik wel wat vragen over mijn verleden en heb ik me daar ook een beetje in verdiept, maar op latere leeftijd is dat vanzelf weggegaan. Ik heb nooit de behoefte gevoeld om met een psycholoog te praten, hoewel mijn adoptieouders dat wel hebben aangeboden. Ze namen me zelfs mee naar bijeenkomsten met andere adoptiekinderen. Maar ook daar had ik geen behoefte aan."

Op dit moment is Lisse in Vietnam met haar vriend. Toevallig, want een 'rootsreis' is het zeker niet, benadrukt ze. "We hadden al enkele andere landen in Zuid-Oost-Azië bezocht, maar Vietnam nog niet."

Lisse begrijpt dat de politiek oplossingen zoekt voor de problemen rond interlandelijke adoptie, maar vraagt zich af of het systeem afschaffen niet een "te gemakkelijke" oplossing is.  

"Mensen spreken over trauma’s en gemis, maar ik vraag me soms af wat er van me geworden was als ik in Vietnam was opgegroeid. Dan was mijn leven niet zo goed geweest als nu. Ik hoef niet dankbaar te zijn, maar toch ben ik enorm blij dat ik in een liefdevol gezin ben terechtgekomen en dat ik kansen heb gekregen die ik in Vietnam nooit gehad zou hebben."

"Men wil eindelijk komaf maken met interlandelijke adopties, en daar valt veel voor te zeggen, ook als volwassen geadopteerde", klinkt het in een anonieme brief die de redactie van VRT NWS ontving na het nieuws over de eventuele uitfasering van interlandelijke adoptie. 

John* - een schuilnaam - is zelf ook geadopteerd. In zijn brief klaagt hij aan dat de meeste adoptiedossiers van destijds onjuist of onvolledig zijn, doordat de "adoptieorganisaties geen oog hadden voor rootsinformatie". "En dat gebrek aan informatie beschadigt elke geadopteerde."

"Informatie hebben over je eigen roots is fundamenteel, zelfs een basisrecht", vindt John. "Niet weten waar, wanneer en in welk nest je geboren bent; wie en wat er allemaal bij jouw achtergrond hoort; geen contact kunnen hebben met je geboortemama of -papa… Dat voelt aan als een soort verlies van je eigen identiteit en zorgt vaak voor een blijvend gemis, voor een identiteitscrisis die je voor altijd meedraagt."

"Er zijn geadopteerden die onverschillig staan tegenover hun roots, maar er zijn er ook bij wie die ontbrekende informatie permanent blijft knagen, en in het slechtste geval heeft dat al geleid tot zelfmoord – helaas vaker dan je zou denken."

Voor John mag er nooit ingeleverd worden op informatie over de afkomst bij adopties. Voor hem is het een doorslaggevend criterium: "Geen adoptie zonder een juist en volledig adoptiedossier."

Maar een definitieve 'nee' tegen interlandelijke adoptie horen we niet. "Want er zijn ook tal van geadopteerden die hier goed terechtgekomen zijn en zorgeloos door het leven gaan met nul informatie over hun roots. Wat zou er van hen geworden zijn in hun geboorteland?"

"Moet het echt zo zwart-wit zijn, ook om fraude tegen te gaan? Misschien kan er nog wel samengewerkt worden met een heel beperkt aantal volledig betrouwbare landen, of alleen Europese landen?"