Oekraïne kan eindelijk rekenen op een Europese lening van 90 miljard euro voor de komende 2 jaar. De Europese lidstaten hebben de lening goedgekeurd, nadat ze lange tijd werd geblokkeerd door Hongarije. Oekraïne heeft het geld hard nodig, maar wat wil het ermee doen? En waar zal de EU dit geld vandaan halen?
Europese lidstaten keuren lening van 90 miljard goed: wat wil Oekraïne ermee doen en waar haalt Europa geld vandaan?
Freek Willems
Gepubliceerd:
1
Waarom heeft het zo lang geduurd?
Oekraïne heeft dit en volgend jaar samen zo'n 135 miljard euro nodig om overeind te blijven, aan het front, maar ook economisch en financieel. Binnen de Europese Unie was men het er vrij snel over eens dat Europa Oekraïne financieel moest steunen. Toch is er nog maanden gediscussieerd over de lening, waardoor ze pas nu goedgekeurd is.
Die discussie ging vooral over waar het geld vandaan moest komen. Denk maar aan de Europese top van 23 oktober 2025. Aanvankelijk was het idee om Oekraïne een nieuw financieel steunpakket te verschaffen met een deel van de geblokkeerde Russische tegoeden als onderpand. Er circuleerden bedragen tot 140 miljard euro.
Maar premier Bart De Wever (N-VA) verzette zich daar tegen, omdat die geblokkeerde Russische tegoeden zich hoofdzakelijk in België bevinden, bij de financiële instelling Euroclear. De Wever vreesde voor ernstige financiële en juridische gevolgen voor België, mocht Rusland dat geld weer opeisen.
De premier kon uiteindelijk zijn Europese collega's overtuigen en het werd plan B: een renteloze lening van 90 miljard euro, waarbij de Europese lidstaten zelf geld zouden lenen op de financiële markten. De EU rekent er daarbij op dat andere landen (buiten de EU) de overige benodigde 45 miljard ophoesten.
Maar nog was de lening geen zekerheid. Hoewel de politieke beslissing op een top in december werd genomen, blokkeerde de Hongaarse (intussen aftredende) premier Viktor Orbán de formele goedkeuring ervan. Op een top in maart slaagden de andere leiders er niet in hem te overtuigen.
De reden voor Orbáns verzet: een pijpleiding waarlangs Russische olie via Oekraïne naar Hongarije en Slovakije stroomt, raakte beschadigd door een Russische aanval en kon maandenlang geen olie meer leveren.
Orbán, sowieso al geen voorstander van steun aan Oekraïne, gebruikte de Droezjbapijpleiding als pasmunt en weigerde de lening goed te keuren zolang er geen olie naar Hongarije en Slovakije stroomt. Intussen is de leiding hersteld en is bevestigd dat er weer Russische olie doorstroomt. Via een schriftelijke formule keurden alle Europese lidstaten, ook Hongarije en Slovakije, de lening definitief goed.
2
Waar haalt de Europese Unie het geld vandaan?
De Europese Unie zal gezamenlijk geld ophalen op de financiële markten door kortetermijn- en langetermijn uit te geven. Om geld op te halen op de markten heb je wel een onderpand nodig, een garantie.
Daarvoor kijkt de EU dus niet meer naar de vele miljarden geblokkeerde Russische tegoeden, zoals aanvankelijk het plan was. Maar wel naar de zogenoemde 'headroom' in de Europese begroting.
Dat is een deel van de financiële bijdragen die de EU van de lidstaten heeft gekregen, maar zelf niet zal opgebruiken. Een financiële buffer zeg maar, van ongeveer 50 miljard euro. De headroom als garantie gebruiken, werd de voorbije jaren al meermaals toegepast bij andere steunpakketten aan Oekraïne.
Maar uiteindelijk zullen de lidstaten wel de financiële lasten van die lening moeten dragen. De EU gaat schulden aan en dat kost nu eenmaal geld. En de EU zal het geld dat ze ophaalt op de markten ook moeten terugbetalen. Bovendien rekent de EU Oekraïne zelf geen rente door, omdat het land het nu al financieel moeilijk heeft.
De van de EU zal al die kosten moeten opvangen, maar dat geld komt van de lidstaten. Zij zullen naargelang de grootte van hun economie meer moeten bijdragen aan de volgende Europese begroting.
Al zal niet iedereen dat voelen. Hongarije, Slovakije en Tsjechië kregen namelijk een opt-out: ze hebben de lening goedgekeurd, maar enkel op voorwaarde dat ze geen financiële gevolgen voor hen zal hebben.
3
Wat wil Oekraïne met het geld doen?
Oekraïne zal de lening in 2 schijven krijgen: 45 miljard in 2026 en nog eens 45 miljard in 2027. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky hoopt dat zijn land de eerste schijf eind mei of begin juni ontvangt.
Een groot deel van dat geld zal uiteraard naar militaire uitgaven gaan. Ondanks de pogingen van de Amerikaanse president Donald Trump om een einde te maken aan de nu al 4 jaar durende oorlog, ziet het er niet naar uit dat die snel voorbij zal zijn.
Oekraïne moet zich dus blijven kunnen verdedigen tegen het Russische leger. Elk jaar zal 28 van die 45 miljard euro naar militaire uitgaven gaan.
Tijdens een persconferentie in Brussel, op de Europese top van 23 oktober, verklaarde Zelensky dat het geld onder meer zal worden gebruikt voor de eigen productie van wapens: drones, maar ook elektronische oorlogsvoering en raketten.
Maar Oekraïne wil er ook wapens mee aankopen bij de Europese bondgenoten en bij de Verenigde Staten (de broodnodige luchtverdediging).
De overige 17 miljard zal Oekraïne dit en volgend jaar besteden aan de algemene begroting. Het geld moet ervoor zorgen dat het land financieel min of meer recht blijft en de overheid en openbare diensten kunnen blijven functioneren in oorlogstijd.
Zelensky geeft op X tot slot ook aan dat een deel van het geld gebruikt zal worden om de energiesector en kritieke infrastructuur, die het hard te verduren krijgen door de vele Russische aanvallen, voor te bereiden op de volgende winter.
"We gaan onze troepen versterken met het geld om Rusland naar onderhandelingstafel te duwen", zegt Zelensky
4
Het is een lening, dus Oekraïne zal het geld moeten terugbetalen?
Oekraïne zal het geld uiteindelijk moeten terugbetalen, maar zal dat allicht niet met eigen middelen moeten doen. Het grootste deel van het geld moet pas terugbetaald worden eenmaal de oorlog voorbij is én Rusland Oekraïne een schadevergoeding heeft betaald voor de oorlogsschade.
De Europese Unie rekent erop dat Rusland dat zal doen, maar die kans is heel klein. De vraag is ook wanneer de oorlog voorbij zal zijn.
Komen die Russische er niet, dan komen de geblokkeerde Russische tegoeden wellicht opnieuw in beeld. Het gaat in totaal om een bedrag van meer dan 200 miljard euro. Dat geld zou dan alsnog kunnen worden gebruikt om de Europese lening aan Oekraïne te vereffenen.
Volgens de is het gebruik van die geblokkeerde goederen voor het terugbetalen van de lening volledig in lijn met het Europees en internationaal recht. Maar dat lijkt op dit moment vooral een verhaal voor de verre toekomst te zijn. De Europese lidstaten kunnen erop aan dat ze het geld dat ze aan Oekraïne lenen niet snel zullen terugzien.
Tot slot, aan de lening zijn nog een aantal voorwaarden gekoppeld. Een ervan is dat Oekraïne geen stappen terug mag zetten in de strijd tegen corruptie (ook een van de voorwaarden voor toetreding tot de EU).
Doet Oekraïne dat wel, dan kunnen de betalingen opgeschort worden. De EU zal ook toekijken op de manier waarop Oekraïne defensiecontracten toewijst. In het verleden is dat niet altijd correct verlopen.
Daarnaast eist de EU ook dat de aankoop van wapens vooral de Oekraïense en Europese defensie-industrie ten goede komt. Oekraïne mag enkel wapens buiten de EU aankopen als die niet meteen op het continent zelf verkrijgbaar zijn.
