Hoe raakt de wereld af van steenkool, olie en gas? Vandaag begint eerste alternatieve klimaattop

We schrijven vrijdag 20 november 2025. Een dag voor de 30ste klimaatconferentie afloopt, vindt misschien wel hét moment van de COP plaats. Niet in een van de grote conferentiezalen, maar in een kleine perszaal. Die zit afgeladen vol.

Al een dag eerder had een Colombiaanse persverantwoordelijke de ronde gedaan van het mediacentrum. Journalisten kregen te horen dat er iets groots stond te gebeuren. Wat, dat kon de Colombiaan nog niet vertellen. Uiteindelijk zou een brand roet in het eten gooien, en de aankondiging met een dag uitgesteld worden.

Die vrijdag, in het zaaltje, is de atmosfeer geladen. Activistisch, zelfs. Want dan al is duidelijk dat de COP een muis zal baren. Zelfs maar opnieuw bevestigen dat de wereld af moet van fossiele brandstoffen, toch de grote oorzaak van de klimaatverstoring, zit er niet in. De olieproducerende landen willen niet mee, en bij afwezigheid van de Verenigde Staten is niemand in staat om hen de arm om te wringen. Ook de Europese Unie niet.

Wanneer dat duidelijk wordt, nemen enkele landen de vlucht vooruit. Daar, in het perszaaltje, kondigen Colombia en Nederland aan dat ze in april dan maar hun eigen klimaatconferentie zullen organiseren. Eentje voor de landen die wél verder willen gaan.

"Hoe moeilijk het ook kan zijn, we weten dat het gesprek hier niet kan eindigen", zo klinkt het. "We moeten het momentum behouden, moedig zijn, en een 'coalition of the willing' bouwen." De perszaal, waar naast journalisten ook activisten en diplomaten zijn binnengeslopen, ontploft.

Op het podium staat tussen de initiatiefnemers ook een Belg: de federale minister voor Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagés). Ook ons land is een van de drijvende krachten achter het initiatief.

Ze nemen het applaus graag in ontvangst, zij het misschien met een dubbel gevoel. Want de aankondiging is tegelijk de vlucht vooruit en een handdoek in de ring. De COP is dood, leve de alternatieve klimaattop, zoiets.

Vandaag zijn we 5 maanden verder. Van de 80 landen die op de COP een uitstap uit de fossiele brandstoffen eisten, zijn er uiteindelijk een 60-tal afgezakt naar Colombia.

Dat net Colombia de gastheer is, is geen toeval. President Gustavo Petro wil zijn land af helpen van fossiele brandstoffen, die volgens hem "vernietiging" veroorzaken.

Hij is daarmee een beetje een vreemde eend in de Latijns-Amerikaanse bijt. Brazilië, Argentinië, Mexico en Suriname willen net méér olie opboren om hun economie vooruit te helpen. Ook Venezuela wilde dat al vóór de (door de Amerikaanse president Trump) gedwongen machtswissel.

Het plan is duidelijk: in actie schieten. De tijd van voornemens is voorbij, vinden deze landen. Ze willen zich toeleggen op wat ze zelf een 'roadmap' noemen, zeg maar een routekaart naar een fossielvrije toekomst. Die moet zo concreet en praktisch mogelijk zijn.

Politici, instellingen, industrie, wetenschappers, vakbonden, inheemse bewoners en activisten zullen zich in Santa Marta buigen over 3 grote vragen: hoe kan de economie minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen, hoe kunnen vraag en aanbod afgebouwd worden, en hoe kan de internationale samenwerking verbeterd worden?

Alvast de aanwezige wetenschappers zullen de politici vragen om nog meer uitstoot van broeikasgassen "onmiddellijk" te vermijden. Ze zullen er onder andere voor pleiten om nieuwe olie-, gas- of steenkoolprojecten te verbieden, zo kwam de klimaatwebsite Carbon Brief te weten.

België wil het dan weer vooral hebben over decarbonisatie van de internationale scheepvaart en nieuwe internationale systemen die een prijs kleven op CO2-uitstoot, zoals het Europese ETS, zo laat het kabinet-Crucke weten.

De top krijgt de steun van de CEO van de voorbije klimaatconferentie in Brazilië.

VN-onderhandelingen, zoals de COP's dus, kunnen "lang duren", erkende Ana Toni deze week, en de bijeenkomst in Santa Marta kan helpen om "het debat over de uitstap (uit fossiele brandstoffen, red.) op het hoogste politieke niveau te houden".

En ook de Duitse bondskanselier Merz, die in Europa eerder aan de klimaatrem hangt, zegt dat een top als die van Santa Marta "ons een heel eind vooruit kan helpen wanneer multilaterale processen traag gaan".

Toch is enig realisme op zijn plaats. Het zijn immers niet de grote uitstoters die zullen afzakken naar Santa Marta.

Een snelle rekensom leert dat alle deelnemers samen slechts 17 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen vertegenwoordigen. Er zitten immers heel wat kleine eilandstaten en ontwikkelingslanden bij die zo goed als niets uitstoten, zoals Vanuatu of Barbados. Anderzijds gaat het om (vaak Europese) westerse landen die hun uitstoot al stevig aan het terugdringen zijn.

De 4 grootste uitstoters daarentegen, China, de VS, India en Rusland, sturen hun kat. Die landen alleen al zijn samen goed voor de helft van alle broeikasgassen. En ook olieproducerende Golfstaten zoals Saudi-Arabië bedankten feestelijk voor de uitnodiging.

"Maar er zitten wel andere belangrijke olieproducerende landen aan tafel, zoals Noorwegen, Canada en Australië, maar ook Nigeria, Brazilië en Mexico", merkt Kiki Berkers (Klimaatcoalitie, 11.11.11) op. "Dat maakt dat de discussie niet volledig losstaat van de realiteit van fossiele productie."

Volgens Berkers is de vraag niet per se wie er vandaag afwezig is, maar wie er in de toekomst toch mee zal aansluiten. "Op een gegeven moment zal een land als China echt wel de spelregels van de transitie mee willen bepalen. De hoop is dat dit proces kan doorsijpelen naar het multilaterale niveau, waar wel alle landen aan tafel zitten."

Lees: dat Santa Marta de vastgelopen VN-klimaatconferenties een duwtje in de rug kan geven.