De AMOC, een belangrijke oceaanstroom die onder andere warmte naar Europa brengt, dreigt al tegen 2100 nog maar half zo krachtig te zijn. Daarmee kan het wereldwijde klimaat sneller dan verwacht ontwricht raken. In dat geval zou het bij ons zo'n 7 graden kouder worden. De enige manier om dat te vermijden, is de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk terugdringen, waarschuwt klimatoloog Amaury Laridon.
Oeroude transportband van warmte die temperatuur in Europa bepaalt, dreigt helft kracht te verliezen tegen 2100
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Heb je je ooit afgevraagd hoe het komt dat de winters in het zuiden van Canada zoveel strenger zijn dan de Vlaamse, terwijl de beide regio's even noordelijk liggen? Het antwoord is de AMOC, voluit de Atlantic Meridional Overturning Circulation. Dat is een stroming in de Atlantische Oceaan die (onder andere) voortdurend warm water uit de Golf van Mexico richting Europa pompt.
Het resultaat: smeltende sneeuw in Vlaanderen, terwijl het in Calgary makkelijk 20 graden onder nul vriest.
Maar de klimaatverstoring doet die oeroude transportband van warmte vertragen. We weten dat dat proces nu al bezig is, maar klimaatwetenschappers zijn er nog niet uit hoe snel het zal gaan voor de meest dramatische gevolgen opduiken. De voorspellingen lopen uiteen van 10 tot 100 jaar.
Vorige zomer nog berekenden Nederlandse wetenschappers dat het proces al halfweg deze eeuw in gang zou kunnen worden gezet.
Dat de schattingen zo uiteenlopen, komt doordat de AMOC een erg ingewikkeld fenomeen is. Het hangt af van een heleboel factoren, waarvan we er veel nog niet eens kennen.
Hoe komt het dat de klimaatverstoring de AMOC doet vertragen?
Hoe zout en hoe koud het zeewater op cruciale plekken in de oceaan is, speelt een belangrijke rol in de kracht van de AMOC. Die voert immers warm zeewater uit de Golf van Mexico via de Atlantische Oceaan naar West-Europa. Vervolgens koelt het af voor de kusten van IJsland en Groenland. Daar zakt het koude (en dus zwaardere) water naar de zeebodem, om vervolgens door te stromen naar de Golf van Mexico en daar weer op te warmen. Maar het Noordpoolijs en de Groenlandse ijskap smelten af, en dat verstoort het delicate evenwicht met enorme hoeveelheden zoeter en warmer smeltwater.
Enkele klimaatwetenschappers van de Universiteit van Bordeaux hebben nu de taak op zich genomen om klaarheid te scheppen in al die voorspellingen.
Daarvoor hebben ze de meest betrouwbare computermodellen, waarmee de voorspellingen gemaakt worden, gecombineerd met metingen van de kracht van de oceaanstroom zelf. De studie is verschenen in het wetenschappelijk tijdschrift Science.
Hun conclusie is weinig opbeurend. Ze schatten dat de stroom in 2100 al 51 procent zwakker zal zijn dan vandaag. Dat is "sneller dan verwacht", zegt hoofdonderzoeker Valentin Portmann in The Guardian. "Het betekent dat een kantelpunt dichterbij is."
Europa 7 graden kouder
Het kantelpunt waarover Portmann het heeft, is een helemaal stilgevallen AMOC. Bij een verzwakking van 51 procent, zoals dus verwacht in 2100, is het wellicht niet meer te vermijden dat het later helemaal zover komt.
Zo'n totale stilstand van de AMOC is een echt rampscenario. Het zou het klimaat in Noord-Europese steden zo'n 7 graden kouder maken. Elders in Europa kan het tussen de 5 en de 15 graden afkoelen - al kan het opwarmende effect van de klimaatverandering dat licht dempen.
Ter vergelijking: tijdens de laatste IJstijd, 20.000 jaar geleden, was het 'slechts' 5 graden kouder dan vandaag.
"Europa zou dus sterk afkoelen, terwijl de hitte zich in Afrika en Zuid-Amerika zou opstapelen, met alle gevolgen van dien voor de voedselvoorziening, de infrastructuur...", zegt klimatoloog Amaury Laridon (VUB), die doctoreert op de AMOC. Hij was niet betrokken bij de studie.
"Zo schat een Britse studie dat de hoeveelheid land die geschikt is voor maïs en tarwe, wereldwijd met de helft zou verminderen als de AMOC stilvalt én de klimaatverandering oploopt tot 2,5 graden Celsius (momenteel stevenen we af op 2,7 graden, red.)."
Je moet je dat stilvallen trouwens niet voorstellen als iets dat in één nacht tijd gebeurt. "De schattingen lopen nog sterk uiteen", zegt Laridon. "Ze gaan van een abrupte schok van zo'n 15 jaar tot 300 jaar. Wetenschappers houden momenteel het meeste rekening met 50 jaar."
Gevolgen werken eeuwenlang door
Het zou dus traag kunnen gaan, maar ook relatief snel. "Maar als de gevolgen niet voor onze generatie zijn, dan wel voor onze kinderen of onze kleinkinderen. Het is dus niet aan ons om te beslissen dat we zomaar verder kunnen doen."
Verder doen, dat betekent verbranden en uitstoten zoals we nu doen. Die uitstoot verstoort immers het klimaat, doet het poolijs en de ijskappen smelten, en verzwakt zo de AMOC.
We moeten zo snel mogelijk de uitstoot doen dalen. Elke tiende van een graad telt
Amaury Laridon, klimatoloog
Er is ook enige haast mee gemoeid. Want als de AMOC sterk verzwakt is - wat volgens deze studie dus al in 2100 het geval kan zijn - hangen we er nog lang aan vast. "Zelfs in een ideaal scenario waarin we geen broeikasgassen meer uitstoten, zou het eeuwen duren voor de AMOC terugkeert naar zijn huidige staat."
"Het is echt belangrijk dat we dat beseffen", besluit Laridon. "Ja, klimaatwetenschappers zijn nog niet zeker wanneer de AMOC precies een kantelpunt zal bereiken. Maar we weten wel dat de verzwakking nu al een feit is. En uit het verleden én dankzij onze modellen weten we dat de gevolgen massief zullen zijn."
"We moeten dus zo snel mogelijk de uitstoot doen dalen. Zoals wij klimatologen steeds zeggen: elke tiende van een graad telt."
