Als de Golfstroom in de Atlantische Oceaan ooit stilvalt, kan dat erg snel gebeuren en zouden de gevolgen voor het noorden en westen van Europa rampzalig zijn. Dat hebben wetenschappers van de universiteit van Utrecht berekend. In België zou het gemiddeld 5 tot 10 graden kouder worden.
Stilvallen van Golfstroom kan desastreuze gevolgen hebben: "5 tot 10 graden kouder in België"
“Er zijn indicaties dat de Golfstroom al sinds 1950 langzaam afzwakt”, zegt René van Westen, natuurkundige aan de Universiteit Utrecht. Hij nam die trend met een team van wetenschappers onder de loep.
De resultaten baren hem enigszins zorgen. “Onze studie laat zien dat de Golfstroom heel abrupt ineen kan storten. Dat zou dramatische klimaatgevolgen hebben.”
Voor alle duidelijkheid: de studie van Van Westen voorspelt niet wanneer de Golfstroom ermee ophoudt en of deze ramp wel zal plaatsvinden. “Er is veel debat over of dit daadwerkelijk gaat gebeuren”, zegt Van Westen. “Maar wat onze studie laat zien, is dat het kán gebeuren. En wanneer het gebeurt, dan gebeurt het in een heel snel tempo.”
Wat is de Golfstroom?
De Golfstroom is een krachtige stroming in de oceaan. Die wordt vaak vergeleken met een transportband.
De stroom brengt warm water vanuit de Golf van Mexico, langs de Amerikaanse kust, door de Atlantische Oceaan, naar Europa.
Die beweging is cruciaal voor ons klimaat: het klimaat in West-Europa is 5 à 10 graden Celsius warmer door de Golfstroom.
Te weinig zout
“Het water van de Golfstroom stroomt langs West-Europa, Noorwegen en komt uiteindelijk bij Groenland terecht. Daar is het water het zwaarst aan het oppervlak. Dan zinkt het vervolgens naar grote diepte, en stroomt het weer zuidwaarts in de Atlantische Oceaan.”
Uit de studie blijkt dat klimaatopwarming de cyclus verstoort. “Het wordt warmer, weerpatronen verschuiven en de Groenlandse ijskap smelt. Dat zoet smeltwater stroomt de oceaan in, wat ervoor zorgt dat de oceaan minder zout wordt.” Dat zoet water is minder zwaar dan zout water.
Klimaatopwarming kan Europa veel kouder maken (en daar speelt de Golfstroom een rol in)
Net dat betekent slecht nieuws voor de Golfstroom, die niet alleen wordt gedreven door temperatuurverschillen, maar ook door zoutverschillen.
"Als het water door de klimaatverandering warmer én zoeter wordt, dan wordt de watermassa lichter en zal ze een stuk moeilijker wegzakken.” Volgens de onderzoekers is er een kantelpunt in het zoutgehalte van het water. Eens dat bereikt is, wordt het effect steeds meer versterkt.
Onze nieuwe studie laat zien dat de abrupte instorting van de Golfstroom in zo’n 100 jaar kan plaatsvinden
René van Westen, natuurkundige (Universiteit Utrecht)
“Als dat eenmaal in gang is gezet, dan transporteer je ook minder zout water van lagere breedtegraden naar het noorden toe, waardoor het nog zoeter blijft en minder wegzakt. Dat noemen we een positieve feedbackloop.” Dan kan het snel gaan. “Onze nieuwe studie laat zien dat zo’n abrupte instorting van de Golfstroom in zo’n 100 jaar kan plaatsvinden.”
Opvallende gevolgen
Wat er precies gebeurt als de Golfstroom stopt, hebben de onderzoekers berekend aan de hand van computermodellen. “Als het gebeurt, krijgen we hele sterke veranderingen in het klimaat”, zegt Van Westen.
“Over het algemeen koelt het noordelijk halfrond dan af, en warmt het zuidelijke halfrond juist op. Dat komt omdat de Golfstroom veel warmte van het zuidelijk halfrond naar het noordelijk halfrond vervoert.”
“Neem nu België. Daar zie je dan temperatuurafnames van gemiddeld 5 tot 10 graden Celsius.” Dat lijkt al extreem, maar noordelijke gebieden zouden nog erger getroffen worden. “Onze studie laat ook zien dat de temperatuur in sommige delen van Noorwegen in februari met 35 graden Celsius zou dalen op 100 jaar tijd.”
De opwarming van de aarde is geen nationaal, maar een mondiaal probleem
René van Westen, natuurkundige (Universiteit Utrecht)
Maar het is niet enkel de temperatuur die verandert. “We krijgen ook een stuk minder neerslag in West-Europa. Ook de zeespiegel zou een meter omhoogkomen langs sommige kustgebieden.”
“Het is belangrijk om klimaatverandering een halt toe te roepen”, zegt Van Westen. “We moeten nog meer ons best doen om de opwarming tegen te gaan. Het is geen nationaal, maar een mondiaal probleem.” Anders zouden we op een hele korte tijd wel eens een veel kouder klimaat kunnen kennen.
