Kinderen in El Salvador kunnen vanaf 12 jaar levenslang krijgen voor zware misdrijven

De beslissing moet gezien worden tegen de achtergrond van de situatie in El Salvador, aldus Arne Gillis. Hij is journalist voor MO* Magazine en is gespecialiseerd in Latijns-Amerika.

"El Salvador is een klein land aan de Stille Oceaan in Midden-Amerika dat al decennialang wordt geteisterd door extreem bendegeweld. Tijdens de burgeroorlog (van 1979, red.) vluchtten veel mensen naar de VS, waar vooral jongeren in steden als Los Angeles aanraking kwamen met bendecultuur. Die cultuur namen ze later mee terug, waardoor het geweld er sinds de jaren 80 sterk toenam."

"In combinatie met zwakke instellingen en een zekere straffeloosheid is dat volledig ontspoord: tot diep in de jaren 2010 was El Salvador een van de gewelddadigste landen ter wereld buiten oorlogszones. Hele wijken kreunden onder het geweld van bendes die er de plak zwaaiden."

Op een bepaald punt waren de Salvadoranen dat geweld zo beu dat ze kozen voor een leider die het hard zou aanpakken, zegt Gillis. Enter Nayib Bukele, die in 2019 president van El Salvador werd. "Hij ging met de beide benen vooruit tegen het geweld in en kondigde een keiharde oorlog tegen de bendes in het land af."

In 2021 liet Bukele alle 5 rechters van de Constitutionele Kamer van het Hooggerechtshof vervangen door loyalisten. In 2022 kondigde hij een noodtoestand af, die sindsdien tientallen keren is verlengd en nog altijd van kracht is.

"Sindsdien zijn er enorm veel meldingen van willekeurige arrestaties. Mensen verdwijnen in de gevangenis op basis van uiterlijke kenmerken, zoals tatoeages die met bendes worden geassocieerd. Ook zijn er veel massaprocessen, waarbij rechtspraak over hele groepen tegelijk wordt uitgesproken, en zijn de gevangenisomstandigheden ronduit erbarmelijk. Momenteel zitten tussen de 110.000 en 120.000 mensen vast - bijna 3 procent van de mannelijke bevolking, de hoogste opsluitingsgraad ter wereld."

Vorig jaar werden ook de herverkiezingslimieten afgeschaft, waardoor Bukele voor onbepaalde tijd aan de macht kan blijven. Ook werd de duur van een presidentiële termijn verlengd van 5 naar 6 jaar.

"Mensen die kritiek uiten op zijn beleid worden stelselmatig het leven zuur gemaakt. Sommigen verdwijnen in de gevangenis of gaan in ballingschap. De ruimte voor het maatschappelijke speelveld, wat een democratie kenmerkt, is serieus aan het vernauwen."

Vanaf nu kunnen kinderen van 12 jaar er dus levenslang krijgen voor moord, verkrachting of medeplichtigheid daaraan. Volgens Gillis een "zorgwekkende tendens".

"Bukele stelt dat jongeren vaak al op jonge leeftijd door bendes worden gerekruteerd en dat eerdere wetten hen te veel bescherming boden. In zijn strengere beleid moeten zware straffen afschrikken. Hij zegt in feite: als je zwaar geweld pleegt, maakt je leeftijd minder uit."

Tegelijk cultiveert hij het imago van een sterke leider die 'tough on crime' is (hard tegen geweld ingaat, red.). "Eens je dat pad bewandelt, moet je maatregelen blijven nemen die dat beeld bevestigen. Of het beleid effectief is, wordt dan minder belangrijk dan het versterken van dat imago."

Het harde veiligheidsbeleid werpt wel zijn vruchten af: de moordcijfers in El Salvador zijn scherp gedaald en de machtige bendes zijn grotendeels van de straten verdwenen.

Mede daardoor is Bukele uitgegroeid tot een van de populairste leiders ter wereld: volgens recente opiniepeilingen steunt ruim 90 procent van de Salvadoranen zijn beleid. "Dat maakt van hem een internationaal voorbeeld voor rechtse leiders die sterk inzetten op veiligheid en daarbij niet terugschrikken voor autoritaire maatregelen", zegt Gillis. "Donald Trump is daar een duidelijk voorbeeld van."