E313-afsluiting verliep verrassend vlot: hoe communicatie, timing en samenwerking een verkeersinfarct voorkwamen

Zeer ingrijpende werken, lange files en zelfs 'verkeersinfarct van het jaar': er werd grote chaos verwacht tijdens de afsluiting van de E313 tussen de Antwerpse ring en Wommelgem. Dat stuk van de snelweg werd vrijdagavond afgesloten om 2 oude bruggen te vervangen en is sinds vannacht om 3 uur weer vrij. 

Maar tot grote verbazing bleef de verwachte verkeerschaos uit. Er is maximaal 3 kwartier file geteld op de snelweg en op bepaalde momenten waren er tot 85 procent minder auto's op de E313. Hoe valt dat te verklaren? We geven 5 redenen. 

Om mensen aan te sporen om weg te blijven van de E313 tijdens de werken, zette het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) in samenwerking met allerlei instanties een grootschalige campagne op poten.

Enkele weken voor de start van de werken stonden er borden langs de weg, er werd een BE-alert uitgestuurd en er werd gecommuniceerd met de buurlanden. Ook opmerkelijk: de Antwerpse gouverneur Cathy Berx riep zelfs op om een flesje water en een kleine snack mee te nemen als je toch over de E313 zou rijden. 

"De impact van de communicatie mag niet onderschat worden", stelt Stefanie Nagels van Agentschap Wegen en Verkeer over de geslaagde campagne. "Doordat er zelfs een BE-alert werd uitgestuurd, namen mensen de oproep duidelijk serieuzer in dit geval."

"Ook de media speelden een belangrijke rol. Zij sprongen massaal mee op de kar om bestuurders op te roepen de E313 te vermijden. Dat zorgde voor een sterk gevoel van collectieve verantwoordelijkheid: dit moest gebeuren, en iedereen werkte mee om de hinder te beperken.

Met maximaal 45 minuten file was een drankje of snack niet per se nodig. Waren de waarschuwingen dan niet wat overdreven? VRT-verkeersanker Hajo Beeckman vindt van niet. 

"Soms wordt er misschien wat overdreven gewaarschuwd, maar in dit geval was dat echt nodig", aldus Beeckman. "De E313 is een van de drukste snelwegen van het land, en zonder die uitgebreide communicatie hadden we waarschijnlijk wel een verkeersinfarct gezien."

"Er was op bepaalde momenten tot 85 procent minder verkeer op de E313. En toch stonden er nog files van bijvoorbeeld 3 kwartier. Dat toont hoe groot de impact had kunnen zijn. Als slechts 20 tot 30 procent van de weggebruikers zijn gedrag had aangepast, was het verkeer vermoedelijk volledig vastgelopen."

Voor sommigen zullen de werkzaamheden eindeloos lang hebben aangevoeld, maar 5 dagen is nog altijd een relatief beperkte periode voor zulke ingrijpende werken. Precies daarin lijkt de sleutel tot het succes te liggen.

"Voor een periode die beperkt is in de tijd, hier enkele dagen, zijn mensen bereid om zich aan te passen", zegt Beeckman. "Er was tot 85 procent minder verkeer, dat betekent dat tienduizenden mensen besloten hebben om een alternatief vervoersmiddel te nemen, een andere route te kiezen, of gewoonweg thuis te blijven."

De E313 werd vrijdagavond afgesloten en ging vannacht opnieuw open. De timing, tijdens de paasvakantie en in een weekend, is natuurlijk bewust gekozen. "Grote werkzaamheden worden meestal in vakantieperiodes gepland, omdat er dan uiteraard minder verkeer is", legt Hajo Beeckman uit.

Maar hij nuanceert. "Op de E313 is het verschil tussen vakantie en het gewone schooljaar beperkt. De snelweg wordt intensief gebruikt en is van groot belang voor de haven en de stad. Toch helpt elke daling in verkeer natuurlijk in dit geval, elke procent minder maakt een verschil."

"Volgens ons was de timing van de werken goed gekozen, want er was aanzienlijk minder verkeer op de baan", reageert ook Bert Eykens van Transport Frans Hendrickx in Hulshout. "Daardoor viel de impact op ons transportbedrijf beter mee dan verwacht, hoewel we natuurlijk wel extra kosten hebben opgelopen door het omrijden."

2 snelwegbruggen in 5 dagen tijd vervangen: het was een opvallend en technisch huzarenstukje. "Dat heeft heel veel mensen geboeid en er echt voor gezorgd dat ze mee waren in het hele verhaal. Dat enthousiasme speelt toch ook ergens mee", zegt Peter Bruyninckx van het Vlaams Verkeerscentrum.

Dat er veel animo was voor de werken, tonen ook de kijkcijfers van de livestream, waarmee je de werken vanop afstand kon volgen. Maar liefst 183.700 mensen bekeken die beelden. Daarnaast lokte ook de kijkzone, waar buurtbewoners vanop een veilige afstand de werken konden volgen, ook nog heel wat volk. 

Om alles in goede banen te leiden, werd ook een nauwe samenwerking tussen verschillende diensten op poten gezet. Wouter Bruyns van de Antwerpse politie was afgelopen weekend verantwoordelijk voor de crisiscommunicatie. Volgens hem was die grondige voorbereiding cruciaal. "Alle betrokken diensten hebben heel goed samengewerkt en zich grondig voorbereid, ook om snel te kunnen ingrijpen", zegt hij.

Zo zaten alle partners vooraf samen rond de tafel, van het Agentschap Wegen en Verkeer en het Vlaams Verkeerscentrum tot de lokale besturen, brandweer, politiezone Antwerpen, politiezone Minos en de federale politie.

Die coördinatie wierp duidelijk haar vruchten af. "Daardoor konden we heel snel inspelen als er iets gebeurde op het traject. Er zijn een paar keer vrachtwagens in panne gevallen of ongevallen gebeurd op de omleidingen. Nog voor de hulpdiensten arriveerden, werd al een takelwagen ter plaatse gestuurd, begeleid door de politie."

Volgens Bruyns is het mede dankzij die snelle aanpak dat grotere problemen werden voorkomen. "Het verkeer heeft nooit meer dan 3 kwartier file gehad. Dat kan alleen als je goed samenwerkt."

Ook tijdens de werken bleef de communicatie strak georganiseerd. "Van elke discipline zat er iemand mee aan tafel, ook van communicatie. Als er iets gebeurde, werd dat vanuit het crisisteam aangestuurd. Zo was er altijd 1 duidelijke en correcte boodschap voor iedereen."

Daarnaast was er een goede samenwerking met vervoersmaatschappijen of -bedrijven. Zo werden er extra snelbussen van De Lijn ingezet en gaf Donkey Republic, een bedrijf dat elektrische fietsen verhuurt, een tijdelijke korting van 25 procent.