'Fine di un amore', het einde van een liefde. Zo vat Italië-kenner Willem Van Mullem de rel tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Italiaanse premier Giorgia Meloni samen. Lange tijd gold Meloni als het geheime wapen van Europa in onderhandelingen met de VS, maar die rol lijkt ze nu kwijt. De diplomatieke gevolgen van het incident zijn nog onduidelijk, maar voor Meloni komt het niet ongelegen.
Liefde tussen president Trump en premier Meloni lijkt over: "Ze kon deze bliksemafleider wel gebruiken"
Jens Van Reet
Gepubliceerd:
"Choquerend" en "onaanvaardbaar". Die niet mis te verstane woorden richtte de Amerikaanse president aan de Italiaanse premier Giorgia Meloni. "Ik dacht dat ze moedig was, maar ik had het mis", voegde hij er nog aan toe.
Trump was niet opgezet met Meloni's poging om de paus te verdedigen. Ze nam het op voor Leo XIV, die tot vrede in het Midden-Oosten had opgeroepen. Dat was bij Trump niet in goede aarde gevallen en hij noemde de paus "een zeer linkse persoon", die zich moet focussen op "een goede paus zijn, niet een politicus".
Volgens Meloni heeft de paus het recht zich hierover uit te spreken, en ze wees Trump terecht. "Ik vind de opmerkingen van president Donald Trump over de Heilige Vader onaanvaardbaar."
Trump en Meloni die elkaars uitspraken "onaanvaardbaar" noemen: het is op zijn minst een opvallende wending. "'Fine di un amore', het einde van een liefde", vat Italië-kenner Willem Van Mullem het incident tussen de 2 staatsleiders samen in De Ochtend op Radio 1.
Kantelpunt
Lange tijd was het inderdaad grote liefde. "Exact een jaar geleden zat ze naast hem in het Witte Huis. Een 'fantastic friend', een 'great relationship' noemde ze hem en hun relatie", weet Van Mullem. Ook was ze de enige EU-leider die aanwezig was op de inauguratie van Trump.
Tijdens onderhandelingen tussen de EU en de VS in de tarievenoorlog was ze bovendien een sleutelfiguur in het contact met de Amerikaanse regering. De 'Trump-fluisteraar' werd ze weleens genoemd.
"Dat is nu allemaal voorbij. De politieke werkelijkheid is helemaal anders", aldus Van Mullem. En die politieke realiteit is de oorlog in Iran. Die veroorzaakte een kantelpunt in de betrekkingen tussen Italië en de VS. "Als een van de eersten stelde Meloni zich openlijk de vraag of het internationaal recht wel werd gerespecteerd."
"En dan kwam er nog het feit dat de VS een toestel wilde laten landen op een luchtmachtbasis op Sicilië. Maar die toestemming kwam er niet."
Van Trumpfluisteraar tot persona non grata: hoe Meloni de paus koos boven Trump
Politieke achilleshiel
Ook houdt de Italiaanse premier Trump medeverantwoordelijk voor een debacle in eigen land: het verloren referendum over justitie. Ze wilde die hervormen, maar kreeg uiteindelijk geen meerderheid achter zich. "Dat ze dat verloor, wijt ze onder meer aan Trump en de oorlog in Iran", analyseert Van Mullem.
Dat komt omdat de banden lange tijd erg goed waren en Meloni makkelijk aan Trump wordt gelinkt. "Wat lang een nuttige vriendschap was, werd een politieke achilleshiel. De vriendschap begon op Meloni te wegen, want veel Italianen zijn tegen de oorlog en maken zich zorgen om hun energiefactuur. En de kritiek op de paus valt al zeker niet goed."
Waarover ging het referendum?
Het referendum had betrekking op een hervorming van het juridische systeem: de scheiding tussen rechters en openbaar aanklagers werd scherper gesteld, de werking van magistraten moest anders, en processen moesten efficiënter en korter.
Critici vonden dat de hervorming vooral bedoeld was om meer controle te krijgen op justitie. Er was vrees voor politieke inmenging in het werk van magistraten.
Maar het referendum groeide snel uit tot een politieke graadmeter voor de regering van Meloni: het ging niet meer over een justitiehervorming, maar over een stem voor of tegen de regering. Een meerderheid van de kiezers, vooral jongeren tussen 18 en 34, stemde tegen de hervorming. Politiek werd het gelezen als een afwijzing van de regering.
De ruzie met Trump komt Meloni eigenlijk nog niet zo slecht uit, vermoedt Van Mullem. "Het gaat al weken over de dreun die ze kreeg door het referendum. Ze kon een politieke bliksemafleider dus wel gebruiken."
Tegelijk krijgt ze nu ook steun van oppositiepartijen, die de voorbije weken net heel hard voor haar waren na het fiasco rond het justitiereferendum. "De oppositie kiest in deze kwestie haar kant. Geen enkele buitenlandse leider dient de premier of de regering aan te vallen, klinkt het daar. Ze heeft daarmee toch een beetje de Middellandse Zee gekalmeerd."
Wat betekent dit voor Europa?
Welke gevolgen dit incident heeft voor de betrekkingen tussen de VS en de EU, valt af te wachten. "De vraag is wat Europa op dit moment concreet nodig heeft van Trump. En waarvoor Giorgia Meloni 'Trump-fluisteraar' zou kunnen zijn." Momenteel lijkt daar weinig nood aan, denkt Van Mullem.
"Mocht dit enkele maanden geleden zijn gebeurd, tijdens de ruzie over de tarieven, was het misschien helemaal anders gegaan. Maar de politieke feiten zijn nu anders."
