China heeft in enkele maanden tijd een afgelegen zandbank in de Zuid-Chinese Zee discreet omgetoverd tot een eiland van 600 hectare. Het heeft landingsbanen, gebouwen en mogelijk raket- en radarinstallaties. De werken lijken sterk op eerdere Chinese projecten waarbij kleine riffen worden omgevormd tot volwaardige militaire bases. Het eiland creëert bovendien een strategische uitvalsbasis voor mogelijke toekomstige conflicten, bijvoorbeeld met Taiwan.
China bouwt afgelegen zandbank in Zuid-Chinese Zee in alle stilte om tot gigantische militaire basis
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
In oktober vorig jaar werden de eerste baggerschepen gespot in de buurt van , een rif in de Zuid-Chinese Zee, ongeveer tussen China en Vietnam. Tot voor kort lag het grotendeels onder water bij hoogtij, maar sinds enkele maanden is China het rif kunstmatig aan het uitbreiden door land op te spuiten.
Lange tijd vielen de werkzaamheden niet op. Veel schepen opereerden zonder traceringssysteem, waardoor hun locatie, koers en snelheid niet gedeeld werden. Daardoor waren ze bewust minder zichtbaar. Sinds de werken in februari een explosieve sprong voorwaarts namen en de grote veranderingen op de atol zichtbaar werden op satelliet, trokken ze de aandacht van veiligheidsdiensten - en nu ook internationale media.
"Grootste militaire basis"
In een reactie zegt een woordvoerder van de Chinese overheid dat het project "de leef- en werkomstandigheden op de eilanden moet verbeteren en de lokale economie moet doen groeien". Toch zijn er twijfels over die intenties. Uit cijfers van de Chinese overheid zelf blijkt dat de vele eilanden door niet veel meer dan 2.000 mensen worden bewoond (exclusief enkele duizenden militairen).
Dat het megalomane project dus enkel dient om 'hun leefomstandigheden' te verbeteren, lijkt onwaarschijnlijk.
Realistischer is dat het Antelope Reef door China gebruikt zal worden voor militaire doeleinden. Het zou ook niet de eerste keer zijn dat het land zoiets bouwt. Tussen 2013 en 2015 heeft China 3 grote militaire luchtmachtbasissen gebouwd, waarvan één op Mischief Reef, een koraalrif in de Spratly-eilanden in de Zuid-Chinese Zee.
Net als bij Mischief toont de nieuwe, grotendeels cirkelvormige omtrek van de lagune een lange strook die geschikt zou zijn voor een landingsbaan van 2.700 meter.
Waarom China na bijna 10 jaar opnieuw begint te baggeren in die regio, is niet helemaal duidelijk. "Maar als het land de werkzaamheden aan dit tempo voortzet, dan kan dit eiland het grootste van China worden in de Zuid-Chinese Zee", vertellen experten aan de Amerikaanse krant The Economist.
Signaal naar Vietnam
Wat het hele project opvallend maakt, is de vreemde ligging van het atol. Het ligt in de Paracel-eilanden, een eilandengroep meer in het noorden van de Zuid-Chinese Zee, die zowel door China als door Vietnam wordt opgeëist.
China heeft daar trouwens al sinds 1974 de volledige controle, in tegenstelling tot de veel zuidelijkere Spratlys-eilanden, waar meerdere landen kleine (omstreden) buitenposten hebben.
Een mogelijke verklaring is dat China hiermee vooral een signaal wil geven aan Vietnam. China heeft al een landingsbaan in de Paracels, maar die ligt verder van de Vietnamese kust. Antelope Reef ligt dichter bij vermoedelijke olie- en gasvelden én rijke visgronden waar zowel Chinese als Vietnamese vissers actief zijn. China probeert al langer te voorkomen dat Vietnam daar voordeel uit haalt.
Maar het kan ook gewoon een reactie zijn op wat Vietnam zelf doet. De voorbije 4 jaar is Vietnam namelijk ook bezig met landaanwinning in de Spratly-eilanden. Ze hebben daar zoveel nieuw land gecreëerd dat ze China dit jaar misschien zelfs voorbij zouden steken in totale oppervlakte. Met Antelope Reef lijkt China die voorsprong opnieuw veilig te stellen.
"Ze sturen eigenlijk de boodschap: wat jullie kunnen, kunnen wij beter", zegt Ian Storey, een Zuidoost-Azië-analist die werkt bij het ISEAS – Yusof Ishak Institute, een toonaangevend onderzoekscentrum in Singapore.
Vietnam reageerde in maart boos en noemde de baggerwerken illegaal. China antwoordde dat de Paracel-eilanden "van nature Chinees grondgebied" zijn. Toch houden beide landen de spanning meestal wat onder de radar. Een paar dagen vóór die verklaringen voeren hun defensieministers nog samen mee op een Vietnamees marineschip voor een gezamenlijke patrouille. Open ruzie is er dus niet echt.
Druk op Taiwan
De bouwwerken op de Antelope-atol passen ook binnen een andere strategie: zo heeft het ook impact op Taiwan, het zelfbesturend eiland voor de Chinese kust waar China aanspraak op maakt.
In die zin is de militaire aanwezigheid van China in de Zuid-Chinese Zee erg belangrijk. China bouwt en versterkt zijn posities daar om controle te krijgen over de zogeheten "eerste eilandketen". Die keten loopt van Japan, via Taiwan, naar de Filipijnen en Borneo/Maleisië.
Als China daar militair sterker staat, kan het de Amerikaanse marine de toegang ontzeggen tot de regio en vergroot het de druk op Taiwan in een conflictscenario. Via het eiland kan het operaties rond Taiwan makkelijker ondersteunen.
Wat ook opvalt: de Verenigde Staten zeggen voorlopig weinig. De regeringen van Barack Obama, Joe Biden en Donald Trump waren nochtans kritisch over China’s eilandprojecten. Maar in een nieuwe defensiestrategie ligt de focus nu op de "eerste eilandenketen". De Paracel-eilanden vallen daar net buiten. Het zou dus kunnen dat de VS China daar wat meer zijn gang laat gaan.
Vanuit de rechtbanken klinkt wel een serieuze waarschuwing. In 2016 oordeelde een internationaal tribunaal in een historische zaak tussen de Filipijnen en China dat die grootschalige baggerwerken de koraalriffen onherstelbaar verwoesten. Hiermee schendt China zijn verplichtingen onder het VN-Zeerechtverdrag voor de bescherming van het mariene milieu en de plicht om ecosysteemschade te voorkomen.
