De aardappelen die zich in momenteel in een enorme berg van 860.000 ton opstapelen, zijn van een specifiek ras dat enkel geschikt is voor diepvriesfrieten. Dat zegt Christophe Vermeulen van sectorfederatie Belgapom. Het verklaart mee waarom aardappelen in de supermarkt niet in prijs dalen: die zijn van andere rassen die zich niet zomaar door het huidige overschot laten aanvullen of vervangen.
Waarom de 'patat' in de supermarkt niet goedkoper wordt ondanks de enorme aardappelberg van 860.000 ton
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De enorme berg van 860.000 ton aardappelen in België bestaat uit industrieaardappelen van het ras Fontane, enkel geschikt voor diepvriesfrieten. Daardoor dalen de prijzen in de supermarkt niet: die werken met andere rassen via aparte contracten.
De crisis treft vooral boeren die hun oogst op de vrije markt verkopen. Waar de prijs twee jaar geleden nog 50 euro per 100 kilo bedroeg, is die vandaag gezakt naar 0 euro.
De Belgische diepvriesfrietindustrie verliest marktaandeel door concurrentie uit Azië. Christophe Vermeulen van Belgapom: "India en China maken nu hun eigen diepvriesfrieten en exporteren ondertussen zelf."
De aardappelen én de problemen stapelen zich op voor de Belgische boeren. Christophe Vermeulen van sectororganisatie Belgapom legt uit waar het misloopt.
1
Waarom wordt de aardappel in de winkel niet goedkoper?
Het lijkt onlogisch: boeren geven hun overschotten gratis weg, maar de prijs in de supermarkt blijft stabiel. Volgens Vermeulen is de reden simpel: de ene aardappel is de andere niet.
De aardappelen die je in de winkel koopt, zijn specifieke rassen zoals Nicola of Charlotte. In de frituur gebruiken ze vaak een bintje. Dat zijn bloemige aardappelen. "Die zijn kwalitatief superieur en duurder om te telen", aldus Vermeulen.
De bergen die nu uit de hangars puilen, zijn daarentegen van het ras Fontane. Dat zijn zogenoemde industrieaardappelen, specifiek bedoeld voor diepvriesfrieten.
"Zo'n industrieaardappel is niet zo lekker als een kookaardappel bij een salade bijvoorbeeld. Ze hebben andere kwaliteiten en zijn eigenlijk alleen geschikt als diepvriesfriet, of in het slechtste geval als verse friet."
Bovendien werkt de supermarkt met een ander circuit. Er worden op voorhand contracten afgesloten en inschattingen gemaakt. Omdat de consument niet plots dubbel zoveel aardappelen gaat eten, heeft het voor een supermarkt geen zin om extra aardappelen aan te bieden die de klant minder lekker vindt.
Toch wil de sector verspilling tegengaan. Overschotten gaan nu naar veevoeder of de productie van biogas. "Maar ook die markten zijn verzadigd en het levert de landbouwer nauwelijks iets op."
2
Waarom is er plots zo'n groot overschot?
De Belgische diepvriesfrietindustrie is de voorbije 30 jaar spectaculair gegroeid. "We zijn wereldleider in de export." Door die enorme vraag schakelden veel boeren over op de teelt van industrieaardappelen: het leverde meer op en de teeltkosten lagen lager.
Voor het eerst in tien jaar stokt de groei. Hoewel de globale frietconsumptie niet daalt, komt er steeds meer concurrentie uit Azië.
"België is gespecialiseerd in verre export, maar India en China maken nu hun eigen diepvriesfrieten. Hun markt is in 5 jaar tijd vertienvoudigd. Ze hebben onze aardappelen niet meer nodig en exporteren ondertussen zelf", zegt Vermeulen.
Tel daar de met de VS, de stijgende personeelskosten en de hoge energieprijzen bij op, en je krijgt een markt die sputtert. Ondertussen bleven de landbouwers wel volop poten. Afgelopen zomer veroorzaakte het goede weer ook nog eens een recordoogst op 112.000 hectare.
3
Welke boeren zitten met een overschot?
De vele krantenkoppen over aardappeloverschotten doen vermoeden dat elke landbouwer in zak en as zit. Toch is de realiteit genuanceerder. "Alles is afhankelijk van het type contract dat een landbouwer afsluit", zegt Vermeulen.
Doorgaans wordt 75 procent van de teelt vooraf vastgelegd via contracten. "Aardappelverwerkende fabrieken komen die oogst ophalen tegen een prijs die al eerder is afgesproken. Die contractteelt biedt de boer broodnodige financiële zekerheid."
De echte problemen situeren zich bij de overige 25 procent van de oogst. Die verhandelen boeren op de vrije markt. Dat is altijd risicovol, omdat de prijzen er extreem kunnen schommelen.
Waar de prijs de afgelopen twee jaar nog piekte tot 50 euro per 100 kilo, is de vraag nu volledig stilgevallen. "Vandaag is de prijs op de vrije markt pijnlijk duidelijk: 0 euro. Er is simpelweg geen nood aan extra aardappelen bovenop de gemaakte afspraken."
De meeste landbouwers blijven zo met een kwart van hun productie zitten. Door de recordoogst van dit jaar gaat dat alsnog om een gigantische berg onverkochte aardappelen.
De situatie is het zwaarste voor de groep boeren die nauwelijks contracten afsloot. Zij speculeerden volledig op de hoge prijzen van weleer, maar blijven nu achter met een hangar vol voorraad die niemand wil kopen.
Zelfs de fabrieken die hun contracten nakomen, botsen op hun limieten. Zo moest Clarebout Potatoes de productie onlangs anderhalve week stilleggen, omdat de stroom aardappelen niet meer te verwerken viel.
4
Hoe moet het nu verder?
Volgens Belgapom moet de sector zich heruitvinden. "Onze industrie is heel robuust, maar een heroriëntatie dringt zich op", zegt Vermeulen. "Flexibel schakelen is onze sterkte, en ons kwalitatief topproduct zijn we zeker niet kwijt. Nergens ter wereld wordt er meer geïnvesteerd in innovatie dan bij ons."
"Het zal erop neerkomen de kosten onder controle te krijgen, vertrouwen en markten te winnen en vooral het hoofd koel te houden. Een paar passen achteruit betekent ook dat je verder kunt springen", zegt Vermeulen, die ook in de richting van de overheid kijkt.
"Normaal zijn we vrij van overheidsinmenging, maar we kijken nu toch naar mogelijke ondersteuning, vooral voor energie", zegt Vermeulen. "De federale overheid heeft al een miljard euro voorzien voor elektriciteitsondersteuning, maar niet al onze bedrijven kunnen daar gebruik van maken vanwege hun specifieke bevoorradingswijze."
"We willen het gesprek aangaan om onze sector bij te staan in deze moeilijke periode", aldus Christophe Vermeulen van Belgapom.
