Waarom de aarde er op de Artemis II-foto's doffer uitziet dan op die van de Apollo-missies van de jaren 60 en 70

Grote kans dat als je aan de aarde denkt, je je de iconische 'Blue Marble'-foto voor de geest haalt. Dat is het beeld dat de Apollo 17-bemanning op 7 december 1972 van onze planeet nam, op 29.400 kilometer van het aardoppervlak. De aarde lijkt wel als een helblauwe bal uit het donkere heelal te springen. Zo verzadigd zijn de kleuren.

De nieuwe beelden die de Artemis II-missie opleverde, zien er wat grauwer uit. Op de foto 'Hello, world' lijkt de aarde maar een beetje ziekjes.

Op het internetforum Reddit en op X vroegen gebruikers zich meteen af of het misschien de toegenomen luchtvervuiling is, die we zien. Niets van aan, appte Inge Jonckheere (hoofd Green Solutions bij de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA) ons. "Dat zou je niet vanuit de ruimte kunnen zien, en al zeker niet over de hele aarde, hoogstens plaatselijk." 

Maar waar komt dat grijs dan wel vandaan? 

Er zit meer dan 50 jaar tussen beide missies. Intussen stond de technologie niet stil. Kreeg de bemanning van Apollo 17 in 1972 nog een stel analoge fototoestellen mee, dan zijn de nieuwste foto's digitale opnames.

En dat verschil zie je. Tijdens de Apollomissies gebruikten de astronauten aangepaste Hasselblad EL-camera's met speciaal ontwikkelde Ektachrome-filmrolletjes van Kodak. Die staan bekend om hun verzadigde kleuren en diepe blauwtinten.

Maar de Artemis II-bemanning werkte met digitale Nikon D5-camera's.

Anders dan de Ektachrome-rolletjes, die het beeld wat bijkleuren, levert zo'n digitale sensor net een zo neutraal mogelijke weergave af met zoveel mogelijk details. Door dat grotere dynamische bereik krijgt de fotograaf veel meer opties om het beeld nadien naar eigen goeddunken aan te passen in fotobewerkingsprogramma's.

Als je zo'n nieuw, digitaal beeld vergelijkt met een analoge foto, ziet het er daardoor wat doffer uit.

Er speelt ook nog iets anders: de belichting. In de ruimte komt die niet van een flitslicht of een spot, zoals in een fotostudio, maar van de zon.

Op 'Blue marble' uit 1972 zie je de aarde in het volle zonlicht. Op het deel van de aarde dat gefotografeerd is, is het op dat moment dag. Dat brengt de kleuren naar voren. Om het licht moesten de fotografen zich dus niet echt zorgen maken. Veel meer dan richten en afdrukken hoefden ze niet te doen.

De Artemis II-crew moest echter wat meer cameratrucjes uithalen, want die had veel minder licht om mee te werken. Op 'Hello, world' zien we de nachtkant van de aarde; de zon zit achter onze planeet verstopt. Dat zie je duidelijk op een ander beeld dat luttele seconden later is gemaakt met een kleinere sluitingstijd: de aarde is in duister gehuld.

Met de analoge camera's uit 1972 was er geen beginnen aan geweest. De aarde zou gewoonweg te donker geweest zijn om er een foto van te kunnen maken. Maar digitale camera's kunnen zoiets wel aan. De fotograaf moet dan wel zijn of haar weg kennen tussen de instellingen van het apparaat, net zoals dat bij nachtfotografie het geval zou zijn.

'Hello, world' werd genomen met een zeer lange sluitingstijd van 1/4 seconde. Zo kreeg meer licht de kans om op de lens te vallen. Daarnaast werd de lichtgevoeligheid van de camera zeer hoog ingesteld, op een ISO-waarde van 51.200. Het weinige licht dat ter beschikking was, werd zo maximaal ingezet.

Het licht moest op 'Hello, world' dus een stevig duwtje in de rug krijgen. En daar had de beeldkwaliteit wel wat onder te lijden: kijk je naar de grootst mogelijke versie op de NASA-website , dan zie je heel veel fijne korreltjes. Als je op je smartphone een onderbelichte foto helderder wil maken, krijg je soms een gelijkaardig effect.

Er was niet alleen een groot verschil tussen het licht waarmee de fotografen konden werken. Analoge en digitale camera's reageren ook anders op het scherpe lichtcontrast tussen de helverlichte aarde en het donker van het heelal eromheen.

De Ektachrome-film duwt de kleurcontrasten van de aarde verder omhoog, met een nog dieper blauw tot gevolg. De Nikon-sensor zal dan weer alles in het werk stellen om toch zoveel mogelijk details te blijven bewaren. Resultaat: nog meer grauwtinten.

En dan is er nog één verschil: niet de apparatuur of de toestand tijdens de ruimtemissie, maar de nabewerking van de foto's door NASA.

Sowieso worden foto's van de aarde vanuit de ruimte vaak bijgesneden en gedraaid. Oorspronkelijk stond de Zuidpool op de 'Blue marble' bijvoorbeeld bovenaan. Erg verwarrend voor het grote publiek, dat doorgaans maar één weergave van onze planeet kent: die van de wereldkaarten en -bollen, met de Zuidpool keurig onderaan. Maar dat is een relatief kleine ingreep.

In 1972 had de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie echter de gewoonte om de kleuren van de ruimtefoto's nog wat meer te verzadigen. Die moesten immers overal ter wereld van de magazinepagina's springen. Ze moesten tot de verbeelding spreken en er dus goed uitzien. Niet alleen het blauw van de aarde, maar bijvoorbeeld ook het rood van de Amerikaanse vlag op de maan.

Zo is de 'Blue Marble' dus die helblauwe bal geworden - vergelijk maar eens met het beeld vóór de nabewerking:

In vergelijking daarmee hebben hun hedendaagse collega's zich wat ingehouden. Voor 'Hello, world' werden er wat basisingrepen uitgevoerd met zeer algemeen verspreide bewerkingsprogramma's zoals Adobe Photoshop en Lightroom. Het resultaat komt wellicht dichter in de buurt van wat je echt zou zien als je in een ruimtesonde op weg bent naar de maan... maar ziet er misschien wat minder spectaculair uit.