Maandagavond begint het hoogtepunt van de Artemis II-missie: dan scheert de Orion-capsule langs de 'verre kant van de maan'. We kennen die van foto's door ruimtesondes, maar de 4 paar astronautenogen zullen volgens NASA wel degelijk een verschil maken voor de wetenschap. Onderweg zal er trouwens niet alleen aandachtig geobserveerd worden, maar sneuvelt er ook een record. En misschien volgen er ook selfies.
Mensenogen werken soms beter dan foto's: waarom Artemis-astronauten achterkant van de maan willen zien
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Nee, de astronauten van de Artemis II-missie zijn niet de eersten die rond de maan vliegen, en dus ook langs de achterzijde. Dat is de kant die we vanop Aarde nooit te zien krijgen, omdat die voortdurend van ons weggekeerd is. Ook de bemanningen van verschillende Apollo-missies in de jaren 60 en 70 kregen de maan van zijn mysterieuze zijde te zien.
Maar de Artemis-crew zal voor het eerst stukjes te zien krijgen die voor die Apollo-bemanningen nog verstoken bleven van zonlicht, door een combinatie van traject en timing.
1. Wanneer vliegen astronauten langs achterkant van de maan?
Vandaag krijgen de astronauten al een deel van de achterkant van de maan te zien. Maar het orgelpunt volgt morgen pas.
De bemanning kreeg al een eerste glimp van de maanachterkant te zien
Als alles goed gaat, vliegt de Orion-capsule maandagavond immers helemaal langs de achterkant van de maan door. Die hele 'lunar fly-by', zoals het in ruimtevaartjargon heet, begint rond 19.30 uur Belgische tijd en zal zo'n 6 uur duren.
2. Wat hopen de astronauten precies te zien?
Volgens schattingen van NASA zal zo'n 20 procent van de verre kant van de maan in het zonlicht liggen, en dus te zien zijn. Welke stukken dat precies zijn, krijgt de bemanning pas vlak voor de fly-by te horen van de missieleiding. Dat komt doordat het exacte traject van de capsule moeilijk vooraf te bepalen is.
De achterkant van de maan ziet er sowieso een stuk anders uit dan de voorkant, omdat die voortdurend blootgesteld is aan de ruwe omstandigheden van het heelal. De korst is er dikker en het maanoppervlak is er bezaaid met impactkraters door inslaande asteroïden.
Deze animatie van NASA toont hoe de Artemis II-bemanning de maan te zien zal krijgen
Toch staan er een paar specifieke plekken hoog op het verlanglijstje van de missieleiding, de astronauten, en astronomen en maanliefhebbers wereldwijd.
Met stip op 1: de 930 kilometer brede Orientale-krater met zijn 3 inslagringen, die 4 miljard jaar geleden gevormd werd toen een enorme asteroïde insloeg op de maan. Die kan ons meer leren over hoe zulke impactkraters zich vormen, niet alleen op de maan maar ook op planeten.
Maar ook andere kleinere kraters, zoals de Ohm-krater of de Pierazzo-krater, zullen met belangstelling bekeken worden. Elk van die kraters is al gedetailleerd gefotografeerd door ruimtesondes, maar nu is het de eerste keer dat ze met mensenogen bekeken kunnen worden.
3. Waarom zijn die mensenogen zo belangrijk?
Omdat de menselijke ogen én hersenen erg goed in staat zijn om subtiele veranderingen in de kleur en de textuur van het maanoppervlak te onderscheiden. NASA hoopt dat dat tot nieuwe inzichten kan leiden, en tot nieuwe interpretaties van de foto's die we nu al hebben van de verre kant van de maan.
De leefruimte van de Orion is zo groot als een stevige caravan. Om te vermijden dat het drummen wordt aan het raampje, zullen de astronauten er om beurten plaatsnemen. Ze zullen telkens met z'n tweeën 55 tot 85 minuten de tijd krijgen.
Een uur lang zullen de astronauten ook een zonsverduistering te zien krijgen, wanneer de maan het zicht op de zon blokkeert. Dan krijgen ze de kans om de atmosfeer van de zon, de corona, grondig te bekijken en te fotograferen. En met een beetje geluk krijgen de astronauten ook de lichtflits van een inslaande asteroïde te zien.
Om al dat moois te fotograferen, heeft de crew 3 Nikon-fototoestellen meegekregen, waarvan er eentje een zoomlens van 400 millimeter heeft. Voor informele foto's, selfies en andere kiekjes dus, hebben ze iPhones.
Toch is niet iedereen overtuigd van de wetenschappelijke meerwaarde. "We hebben al prachtige, adembenemende en iconische beelden (van het maanoppervlak, red.)", zegt de astrofysicus Chris Lintott (University of Oxford) bij de BBC. Hij verwijst onder andere naar de beelden die de Indische Chandrayaan-3-missie in 2023 maakte. "Tenzij er iets erg ongewoons gebeurt, zullen de astronauten niets nieuws ontdekken."
Volgens de BBC moeten de foto's, ook die waarop de astronauten zelf te zien zijn in hun ruimtecapsule, vooral NASA in een goed daglicht zetten bij de Amerikaanse president Trump, nu die zwaar bespaart op een resem wetenschappelijke instellingen.
4. Zullen er nog andere mijlpalen sneuvelen?
Als alles volgens plan verloopt wel.
Tot nu toe heeft nooit een mens verder weg van de Aarde gereisd dan de bemanning van Apollo 13, in 1970. Maar naar verwachting zal de Orion op het verste punt een afstand van 406.773 kilometer halen, een verbetering van het record met precies 6.601 kilometer. Dat is ongeveer de afstand van Brussel naar New York.
Dinsdagochtend vroeg, om half 2, weten we of dat gelukt is. Dan zal de missieleiding opnieuw kunnen communiceren met de astronauten. Zo'n 3 kwartier lang zal de verbinding met de Aarde immers wegvallen. Even nagelbijten, dus.
