Het is 'Overshoot day' voor België. Dat betekent dat indien de hele wereld zou leven, produceren en consumeren zoals mensen en bedrijven hier, alle grondstoffen die de planeet in 1 jaar kan aanleveren nu al zouden zijn uitgeput. Dat is niet alleen slecht voor het milieu, maar volgens de bedenker van de ecologische voetafdruk is het ook een risico voor de economie. "Zelf niet in je grondstoffen kunnen voorzien, is een gevaar. België staat daar nogal bloot aan."
'Overshoot day' in België: als de hele wereld leefde zoals wij, waren alle grondstoffen voor dit jaar vandaag al uitgeput
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
België bereikt vandaag zijn 'Overshoot day'. Als de hele wereld zou leven zoals de Belgen eten, kopen, reizen... dan zouden alle grondstoffen die de planeet in één jaar kan aanmaken, vandaag al op zijn.
We verbruiken dus heel wat brandstoffen, voedingsstoffen, zeldzame metalen en andere natuurlijke grondstoffen die niet meer hernieuwd kunnen worden. In de praktijk voeren we die in uit het buitenland, of graven of boren we die op uit de diepe ondergrond.
Eigenlijk kan je de aarde vergelijken met een boerderij, vertelt Mathis Wackernagel aan VRT NWS in een videogesprek. Hij bedacht in de jaren 90 de en is voorzitter van de denktank Global Footprint Network. Op die voetafdruk is de berekening van de 'Overshoot day' gebaseerd.
"Een boer die zijn boekhouding opmaakt, weet hoe groot zijn boerderij is, en wat die telkens opnieuw kan voortbrengen", schetst Wackernagel. "Dat is de biocapaciteit. Die stelt een grens aan alles: hoeveel voedsel en vezels we kunnen krijgen, hoeveel we kunnen verbranden, hoeveel metalen we kunnen opdelven."
"Weet je dat, dan kan je je afvragen hoeveel ruimte er nodig is voor alles wat je consumeert." Hij houdt een chocoladepaashaas voor de camera van zijn laptop. "Deze chocolade bijvoorbeeld, maar ook het plastic waarin het verpakt is."
Doping
België leeft dus op grotere voet dan de biocapaciteit toelaat. Als de hele wereldbevolking er ons consumptiepatroon op na zou houden, dan zouden er 3,6 aardes nodig zijn.
Op het eerste gezicht lijkt er nochtans goed nieuws, want wie het een beetje volgt, weet dat 'Overshoot day' dit jaar 2 weken later valt dan vorig jaar. De Belg lijkt dus iets minder hongerig te leven. Helaas heeft dat weinig te maken met een veranderende levensstijl, maar alles met veranderende manieren van berekenen . Zo zijn de wetenschappelijke inzichten veranderd van hoeveel CO2 de oceaan precies kan opslaan. Dat heeft voor alle landen de datum wat verlaat.
Al zo'n 15 jaar lang trappelt de wereld wat ter plaatse. Elk jaar opnieuw verbruikt de hele wereldbevolking 70 procent meer dan de aarde kan produceren. Landen zoals Qatar, Oman, maar ook Luxemburg doen het trouwens nog slechter dan België; in Qatar 'vieren' ze 'Overshoot day' al op 4 februari.
Waarom denken we dat ons bnp veilig is, terwijl het afhangt van grondstoffen die we niet zelf hebben? Waar halen we dat zelfvertrouwen vandaan?
Mathis Wackernagel
"Daardoor verslechtert de situatie snel", zegt Wackernagel. "Het is zoals geld: als je elk jaar 70 procent meer betaalt dan je verdient, stijgt je schuld jaar na jaar."
Wackernagel vergelijkt de planeet met een atleet op doping. "Met dingen zoals kunstmest wringen we er veel meer uit dan de biocapaciteit aankan. Dan hebben we het nog niet eens over hoeveel van de beschikbare capaciteit we eigenlijk zouden mogen gebruiken. De mens is immers maar één diersoort. Volgens sommige ecologen zouden we minstens de helft van de planeet wild moeten laten."
Economische noodzaak
Toch wordt leven binnen de maat van de biocapaciteit nog te vaak gezien als een 'nice to have', vindt Wackernagel. Een extraatje zeg maar, iets voor nobele zielen ook. Nochtans is het volgens hem ook een zaak van bevoorradingszekerheid.
"In een wereld die zijn eigen grondstoffen zo overmatig verbruikt, is zelf niet kunnen voorzien in die grondstoffen een gevaar. België staat daar nogal bloot aan."
In het kleine, maar dichtbevolkte België is nu eenmaal minder plaats om bijvoorbeeld voedsel te verbouwen. Daar heeft Frankrijk dan weer minder last van. Bovendien hebben we geen toegang tot grote bronnen van fossiele brandstoffen of zeldzame metalen. Dus zijn we daar in grote mate voor afhankelijk van het buitenland.
Wackernagel vindt dat wel meer landen met een grote ecologische voetafdruk het risico van die afhankelijkheid onderschatten. "Waarom gaan we er zomaar van uit dat we die grondstoffen altijd zullen kunnen krijgen? Waarom denken we dat ons bnp veilig is, terwijl het afhangt van grondstoffen die we zelf niet hebben? Waar halen we dat zelfvertrouwen vandaan?"
Het is een vraag die extra pertinent is nu de Iran-oorlog de wereld in een energiecrisis heeft gestort.
Zonnepanelen en vrienden
Wat kunnen we daar dan aan doen? In de eerste plaats is het de taak van de overheid om de zwakke punten in kaart te brengen en die te verstevigen, vindt Wackernagel.
Ook individuen kunnen zich onafhankelijker maken van grondstoffen. Nochtans geeft hij niet graag tips over wat mensen zelf kunnen doen. Dat levert toch maar geklaag op, vindt hij. "Eerst vragen ze wat kan helpen, en als je het dan bijvoorbeeld over zonnepanelen hebt, gaan ze rebelleren: 'Zeg ons niet wat we moeten doen!'"
Na enig aandringen wil hij er toch enkele geven. "Denk eens na over hoe je leeft. Waar investeert je pensioenfonds in? Heeft het nut om te wonen op een plek waar je een auto nodig hebt? Kan je een fiets herstellen? En heb je een netwerk van vrienden om je heen? Want dat is ook een soort van verzekeringspolis. Dat alles maakt dat je minder risico's loopt."
