De verkiezingen in Hongarije zijn de belangrijkste Europese verkiezingen dit jaar. Blijft Viktor Orbán met zijn Fidesz-partij aan de macht? De Verenigde Staten, Rusland en Israël hopen van wel. In Brussel hopen de meeste Europese diplomaten en EU-officials van niet. Al zegt niemand dat luidop.
Waarom de EU vol spanning (maar stilletjes) verkiezingen in Hongarije afwacht
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In Hongarije vinden zondag belangrijke verkiezingen plaats: premier Viktor Orbán (Fidesz) neemt het op tegen uitdager Peter Magyar (Tisza).
Buitenlandse aanhangers van Orbán, zoals de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance en de Israëlische premier Netanyahu, reisden naar Boedapest om hem openlijk te steunen.
Magyar krijgt bewust geen buitenlandse gasten op bezoek, om beschuldigingen van buitenlandse inmenging te vermijden.
Als Magyar wint, verwacht men in Brussel dat hij de geblokkeerde EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne goedkeurt en Russische sancties niet langer blokkeert.
De voorbije 16 jaar bouwde Orbán Hongarije om tot een zogenaamde 'illiberale democratie': onafhankelijke rechtspraak, persvrijheid en rechten van minderheden kwamen onder druk te staan.
De meeste Europese politici hopen in stilte dat Magyar de verkiezingen wint.
Het was een merkwaardige (maar niet onverwachte) uithaal van de Amerikaanse vicepresident Vance eergisteren in Boedapest. Hij beschuldigde de Europese Unie van “schandelijke inmenging” in de Hongaarse verkiezingen. Hij uitte die beschuldiging op een persconferentie aan de zijde van de Hongaarse premier Viktor Orbán.
Nochtans: de enige buitenlandse politici die dezer dagen naar Boedapest vliegen om de Hongaren te beïnvloeden in hun keuze zijn aanhangers van Viktor Orbán, zoals J.D. Vance.
Op een verkiezingsmeeting (van Orbán) in Boedapest belde Vance vanop het spreekgestoelte met de Amerikaanse president Donald Trump, die via de telefoon live vertelde dat hij een "big fan" is van Orbán.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu had eerder al zijn volle steun voor Orbán uitgesproken. En enkele weken geleden stonden ook Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken , PVV-leider Geert Wilders en RN-kopstuk Marine Le Pen samen met Viktor Orbán op een podium in Boedapest, om hem te bewieroken.
Hun partijen behoren samen met de Fidesz-partij van Viktor Orbán tot de Europese partij Patriotten voor Europa, en ze vormen de op twee na grootste fractie in het Europees Parlement.
Geen openlijke steun voor Magyar
Opmerkelijk: Peter Magyar, de tegenkandidaat van Orbán, krijgt geen buitenlandse gasten op bezoek, die hem een duwtje in de rug komen geven tijdens de laatste dagen van de campagne. En dat is een bewuste strategie, zegt een bron bij de Europese Volkspartij EVP. Dat is de grootste Europese politieke partij en fractie in het Europees Parlement, waartoe Tisza, de partij van Magyar, behoort.
Alles wat tegen Tisza gebruikt kan worden, probeert men te vermijden. Net om beschuldigingen (zoals die van Vance) van “buitenlandse inmenging” te kunnen ontkrachten. En dus is er geen groot EVP-congres in Boedapest, en verschijnt EVP-voorzitter Manfred Weber niet naast Magyar op een podium tijdens een verkiezingsmeeting. Zelfs op sociale media is het lang zoeken naar de laatste steunbetuiging van Weber voor Magyar.
Een groot contrast met de verkiezingen in Slovenië in maart. Daar organiseerde de EVP enkele weken voordien een partij-evenement, waar EVP-voorzitter Weber wel zijn volle steun uitsprak voor kandidaat-premier Janez Jansa.
Russische beïnvloeding
Ook opvallend: in Brussel wordt eerder terughoudend gereageerd op het veelvoud aan berichten over Russische beïnvloeding van de verkiezingen in Hongarije. En nog terughoudender over de wel zeer nauwe banden tussen de regering van Viktor Orbán en het .
Toen de Washington Post schreef dat de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken tijdens Europese vergaderingen regelmatig belt met zijn Russische collega, noemde een woordvoerster van de Europese Commissie dat “zeer verontrustend”. Hongarije werd om verduidelijking gevraagd, en daar bleef het zowat bij.
Wat met de lening aan Oekraïne?
Regeringsleiders, eurocommissarissen en -parlementsleden die niét tot de 'Patriotten voor Europa' behoren, hopen natuurlijk in stilte wel dat Orbán zondag de verkiezingen verliest, en dat Peter Magyar de nieuwe premier wordt.
Terwijl Orbán een verbale oorlog uitvecht met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, laat Peter Magyar zich niet verleiden tot pro-Oekraïense uitspraken.
Toch gaat men er in Brussel en andere hoofdsteden vanuit dat wanneer Magyar premier wordt, hij de beloofde lening van 90 miljard euro aan Oekraïne wél zal goedkeuren, en dat ook nieuwe sanctiepakketten tegen Rusland niet meer door Hongarije geblokkeerd zullen worden.
Misschien draait Orbán wel bij
Maar ook al geven de peilingen een ruime voorsprong aan Magyar, men houdt er wel rekening mee dat Orbán toch aan de macht zou kunnen blijven. Sommigen denken/hopen dat Orbán na de verkiezingen opnieuw zichzelf zal worden: moeilijk doen, dreigen met veto’s, maar uiteindelijk inbinden, al dan niet na het verkrijgen van toegevingen.
Denk maar aan die keer dat Orbán de vergadering van Europese regeringsleiders verliet voor een plaspauze (of was het een koffiepauze?) zodat de officieel kon beslissen dat Oekraïne een kandidaat-lidstaat is van de Europese Unie.
Die 'flexibiliteit' van Orbán verdween pas nadat Peter Magyar erg goed had gescoord bij de Europese verkiezingen van 2024, en hij een potentiële bedreiging werd voor Viktor Orbán.
Sindsdien weigert Orbán eender welke tekst goed te keuren waarin de Europese Unie steun geeft aan Oekraïne. Het past in zijn verkiezingscampagne, waarin hij zich profileert als een soort vredesapostel, en hij steun aan Oekraïne beschouwt als zinloze verspilling van geld die de oorlog alleen maar verlengt.
Volgens het persagentschap Bloomberg beloofde Orbán aan Poetin dat hij hem zou helpen, zoals een muis een leeuw helpt in een fabel van Aesopus (een fabel die populair is bij Hongaarse kinderen, vertelde Orbán volgens het afgeluisterde telefoongesprek aan Poetin).
En kijk. Orbán blokkeert nu ook de EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne, waar hij in december nochtans mee instemde. Op de laatste Europese top in maart werd er ruim een uur op hem ingepraat, maar hij veranderde niet van standpunt.
“Ik heb tijd nodig”, zou hij naar verluidt gezegd hebben in de wandelgangen. Wat doet vermoeden dat hij na een verkiezingsoverwinning zijn verzet tegen de lening zou kunnen opgeven.
"Wij houden van kritiek"
Maar zelfs indien een herverkozen Orbán zich flexibeler zou opstellen, vinden velen het in stilte beter dat Peter Magyar de verkiezingen wint.
De voorbije 16 jaar heeft Viktor Orbán Hongarije ingrijpend veranderd. In die mate dat wanneer Hongarije in zijn huidige vorm lid zou willen worden van de Europese Unie, het antwoord wellicht nee zou zijn.
Er is geen onafhankelijke rechtspraak meer, geen strijd tegen corruptie, geen vrij medialandschap, niet-gouvernementele organisaties worden gedwarsboomd. De rechten van holebi’s en transgenders worden beknot, de regering probeerde zelfs de Budapest Pride te verbieden.
De kans dat Viktor Orbán dit allemaal uit vrije wil zal terugdraaien, is klein. Alle Europese kritiek en dreigementen met sancties maakten de voorbije 16 jaar niet veel indruk op hem.
Dat maakte hij in 2011 al duidelijk in Het Journaal, toen ik hem kon interviewen over zijn omstreden Hongaarse mediawet, die een bedreiging was voor de persvrijheid. “Wij houden van kritiek”, zei hij lachend.
Veel werd hem ook niet in de weg gelegd. De Europese Commissie begon rechtszaken bij het Hof van Justitie. Maar heel ernstig leek men de evolutie in Hongarije niet te vinden. Denk maar aan die keer in 2015 toen toenmalig Jean-Claude Juncker Orbán al grappend "dictator" noemde bij zijn aankomst op een Europese top.
Orbán behoorde toen met zijn partij Fidesz nog tot de Europese Volkspartij (EVP), net zoals Juncker. Het duurde tot 2021 eer de EVP het lidmaatschap van Fidesz schorste en Fidesz uiteindelijk zelf de EVP verliet.
In 2020 had de EVP de stemmen van de Fidesz-europarlementsleden nog nodig gehad om Ursula von der Leyen verkozen te laten worden als Commissievoorzitter in het Europees Parlement.
Pas in 2022 werd de druk op Orbán verhoogd. Op voorstel van de Europese Commissie blokkeerden de andere lidstaten miljarden Europese subsidies voor Hongarije, omdat het land niet optreedt tegen fraude en corruptie met geld van Europese belastingbetalers.
Er staat zo nog altijd 18 miljard euro geblokkeerd. Van de Europese subsidies waar Hongarije wél nog recht op heeft, wordt bovendien elke dag 1 miljoen euro afgehouden. Dat is het bedrag van de dwangsom die door het Europese Hof van Justitie werd opgelegd aan Hongarije, voor elke dag dat het zijn migratiebeleid niet in overeenstemming brengt met de Europese regels. Orbán en zijn regering weigeren echter om die dwangsom te betalen.
Peter Magyar belooft dat hij ervoor zal zorgen dat het geblokkeerde geld toch naar Hongarije kan gaan. Hij zal dan heel veel hervormingen van Orbán ongedaan moeten maken, wat niet eenvoudig wordt.
Hongarije kan niet uit de EU worden gezet
Ik krijg vaak de vraag: als een land fundamentele principes van de Europese Unie schendt, kan het dan niet uit de Europese Unie worden gezet? Het antwoord is: nee. Landen kunnen zelf uit de EU stappen (zoals de Britten gedaan hebben), maar kunnen er niet uitgegooid worden.
Er bestaat wel een procedure om het stemrecht af te nemen van lidstaten die de fundamentele principes van de EU schenden. Die procedure (van artikel 7 van het EU-verdrag) loopt trouwens al sinds 2018 tegen Hongarije (en ze werd niet opgestart door de Europese Commissie van Juncker, maar wel door het Europees Parlement). Maar 8 jaar later is er eigenlijk nog niets gebeurd. Regelmatig houden Europese ministers hoorzittingen, waar ze kritische vragen stellen aan hun Hongaarse collega. En daar blijft het bij.
Om een land te schorsen en het stemrecht af te nemen, is de instemming van alle andere landen nodig. Intussen heeft Orbán echter enkele bondgenoten, die dat wellicht zullen beletten: de Slovaakse premier Robert Fico en de Tsjechische premier Andrej Babis (die niet willen meebetalen aan de lening aan Oekraïne).
Hetzelfde geldt voor de Italiaanse premier Meloni (in haar regering zit Matteo Salvini van de partij Lega, ook een lid van de 'Patriotten voor Europa'). Orbán heeft veel aanhangers in Europa. Zijn visie op migratie (buitengrenzen dicht, en illegalen terugsturen) is intussen zelfs min of meer Europees beleid aan het worden.
Visie van Orbán sijpelt door
Ook zijn visie op de invulling van de begrippen en democratie sijpelt door in andere landen, in Europa en daarbuiten. Volgens Orbán is er niets mis met wat hij doet, want hij is toch (verschillende keren) verkozen door de Hongaarse bevolking? Onafhankelijke rechters, dwangsommen en internationale regels kunnen daar niets aan veranderen. Een visie die overduidelijk gedeeld wordt door de Amerikaanse president Trump.
“We hebben dit veel te lang laten aanslepen”, zegt een Europese bron. 16 jaar juridische procedures en inhouden van subsidies hebben Orbán niet van koers doen veranderen. En dus hebben de meeste Europese politici nu hun stille hoop gevestigd op de Hongaarse kiezers, en op Peter Magyar.
Hij wordt geholpen door de slechte economische toestand waarin Hongarije zich bevindt. Mogelijk wordt Orbán vooral daarop afgerekend, en minder op de uitholling van de democratie en de installatie van een 'illiberale democratie'. Ook dat is iets om over na te denken.
