Voor de camera’s dreigde de Amerikaanse president Donald Trump met de totale vernietiging van de Iraanse beschaving, terwijl achter de schermen onderhandelaars voorzichtig diplomatiek momentum opbouwden. Slechts een kleine kring was daarvan op de hoogte, waardoor zelfs de militaire top tot vlak voor de aankondiging van het bestand een grootschalige aanval bleef voorbereiden.
Dreigementen, chaos en nachtelijke telefoons: hoe Iran en de VS op de valreep (fragiel) bestand sloten
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De VS en Iran sloten een staakt-het-vuren van 2 weken na een chaotische dag van onderhandelingen, waarbij Pakistan als tussenpersoon optrad en ook Egypte en Turkije een rol speelden.
Terwijl Trump publiekelijk dreigde met de vernietiging van de Iraanse beschaving, werd er achter de schermen intensief onderhandeld – zelfs de Amerikaanse militaire top bereidde tot vlak voor de aankondiging een grootschalige aanval voor.
De Iraanse ayatollah Khamenei speelde een sleutelrol in de doorbraak: hij spoorde zijn onderhandelaars aan om "stappen te zetten richting een deal", en zonder zijn goedkeuring zou er geen akkoord zijn geweest.
Het staakt-het-vuren is nog broos: de aanvallen op Libanon gaan door en de scheepvaart in de Straat van Hormuz verloopt nog steeds moeizaam, ondanks de Iraanse belofte die waterweg te heropenen.
"We hadden geen idee wat er ging gebeuren. Het was wild." Zo beschrijft een bron binnen het Amerikaanse leger de laatste uren voor de deadline aan de Amerikaanse nieuwssite Axios. Trump had meermaals gedreigd dat "een hele beschaving zou sterven" als er geen akkoord met Iran kwam, en dat was exact waar de militaire top zich tot de laatste uren mee bezighield.
Niet alleen in het was het onzekerheid troef; ook bondgenoten in de hadden zich schrapgezet voor een ongeziene Amerikaanse aanval. In Iran zelf ontvluchtten burgers hun huizen in een poging om de nakende Amerikaanse aanvallen te vermijden.
Paasboodschap
De druk werd maandagochtend opgevoerd door Donald Trump tijdens een paasevenement bij het Witte Huis. "Dinsdag om 20 uur (Amerikaanse tijd, 2 uur 's nachts Belgische tijd, red.) is de finale deadline", zei Trump.
"Als er geen akkoord is, zal Iran geen bruggen meer hebben", dreigt president Trump
Ondertussen hing de speciale gezant voor het Midden-Oosten, Steve Witkoff, aan de lijn met zijn onderhandelaars. Hij was "erg boos" over een Iraans tegenvoorstel dat hij net had ontvangen. "Het was een ramp, een catastrofe", zegt een dichte bron.
Het was de aanzet van een "chaotische" dag, waarbij onderhandelaar Pakistan bijna onophoudelijk nieuwe ontwerpen en voorstellen uitwisselde tussen Witkoff en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, en de Egyptische en Turkse ministers van Buitenlandse Zaken, die probeerden de kloof tussen de partijen te dichten.
Onheilspellende dreigementen
Tot diep in de nacht werd er onderhandeld, tot er uiteindelijk een voorstel met Amerikaanse goedkeuring op tafel lag over een staakt-het-vuren van 2 weken. Het was aan de Iraniërs (en aan ayatollah Mojtaba Khamenei) om een beslissing te nemen. Volgens bronnen was de ayatollah nauw betrokken bij de onderhandelingen.
Ook aan Amerikaanse zijde werd de druk opgevoerd, maar dan gericht op Pakistan, dat de onderhandelingen leidde. Het Witte Huis zou het land gepusht hebben om zo snel mogelijk een tijdelijk staakt-het-vuren te onderhandelen, aldus de Financial Times.
Dinsdagochtend was duidelijk dat er vooruitgang geboekt was, maar dan kwam het onheilspellende dreigement van Trump dat "vanavond een hele beschaving zou sterven". Dat schreef hij op .
Volgens Amerikaanse media zette Iran als reactie op die vijandigheid alle gesprekken stop, maar dat klopt niet, zeggen bronnen betrokken bij de onderhandelingen. Integendeel, er zou zich net een momentum hebben voorgedaan binnen de gesprekken.
Ook de Israëli's probeerden zich te mengen in de gesprekken, maar dat verliep moeizaam. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu stond een hele dag in contact met Trump en zijn team, maar naarmate de deadline dichterbij kwam, groeide de bezorgdheid dat ze de controle over het proces aan het verliezen waren.
Khamenei is spilfiguur
Het zou uiteindelijk de tussenkomst van ayatollah Khamenei geweest zijn die geleid heeft tot een doorbraak. Hij had zijn onderhandelaars aangespoord om "stappen te zetten richting een deal". Ook de minister van Buitenlandse Zaken zou een grote rol gespeeld hebben door de commandanten van de aan te zetten om de deal aan te nemen.
"Zonder zijn goedkeuring zou er geen akkoord zijn geweest", zegt een regionale bron aan Axios.
Dinsdagmiddag (onze tijd) was het voor de meeste partijen duidelijk dat er een algemeen akkoord was over een staakt-het-vuren van 2 weken. 3 uur later maakte de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif de voorwaarden van het staakt-het-vuren bekend op X en riep hij beide partijen op om het akkoord te aanvaarden.
Meteen daarna werd Donald Trump bestookt met telefoons en berichten van havikachtige bondgenoten die hem aanspoorden het voorstel af te wijzen.
De verwarring was zo groot dat zelfs na recente gesprekken meerdere vertrouwelingen ervan overtuigd bleven dat Donald Trump het bestand zou afwijzen, tot hij het onverwacht toch goedkeurde. Vlak daarvoor had hij nog contact met Benjamin Netanyahu om diens steun voor het staakt-het-vuren te verzekeren, gevolgd door een gesprek met de Pakistaanse legerleider Asim Munir om de deal af te ronden.
Slechts 15 minuten na Trumps aankondiging kregen Amerikaanse troepen het bevel zich terug te trekken. Kort daarop bevestigde de Iraanse minister Abbas Araghchi dat Iran het bestand zou naleven en de opnieuw zou openstellen voor scheepvaart die "in coördinatie met de Iraanse strijdkrachten" opereert.
Het valt nog te bezien in hoeverre Iran de scheepvaart echt zal toelaten, en hoe standvastig Benjamin Netanyahu zich zal houden aan het staakt-het-vuren. De eerste signalen zijn alvast niet erg hoopgevend, aangezien de aanvallen op Libanon onverminderd voortgaan, en ook de scheepvaart in de Straat van Hormuz nog steeds moeizaam verloopt.
