Terwijl Spanje stroomfactuur halveert met zon en wind, grijpen Duitsland en Italië terug naar kolen

2 jaar kan een wereld van verschil betekenen. In 2024 nog nam Italië zich voor om in 2025, vorig jaar dus, alle elektriciteitscentrales op kolen in het land te sluiten om zo de klimaatdoelstellingen te kunnen halen.

Maar nu er door de blokkade van de Straat van Hormuz een gastekort dreigt, keert het op die stappen terug. De Italiaanse regering wil de deadline met 13 jaar uitstellen, tot 2038. Tot dan moeten kolencentrales stand-by blijven, zodat ze ingeschakeld kunnen worden bij een stroomtekort. Die centrales zijn samen goed voor een capaciteit van 4,65 gigawatt (GW).

Ter vergelijking: de capaciteit van de jongste reactor van de kerncentrale van Doel, Doel 4, is 1 GW.

"Alle energiebronnen moeten ten volle gebruikt worden, op z'n minst in de nabije toekomst", zei de Italiaanse minister Tommaso Foti, verantwoordelijk voor Nationaal Herstel en Veerkracht.

De beslissing is nog niet definitief. De Italiaanse senaat moet nog zijn fiat geven, maar zal naar verwachting niet dwarsliggen.

De Duitse regering heeft gelijkaardige plannen. Daar was men al langer van plan om de laatste kolencentrale in 2038 te sluiten, dezelfde deadline als Italië dus wellicht zal vastleggen.

Maar vorige week besliste de Duitse regering dat ze afgeschreven kolencentrales ook opnieuw wil kunnen aanschakelen. Daar gaat het zelfs potentieel om dubbel zoveel extra elektriciteit als in Italië. Hernieuwbare energie is tegenwoordig gemiddeld goed voor 60 procent van alle Duitse elektriciteit, maar steen- en bruinkool blijven belangrijk om het net overeind te houden wanneer zon en wind weinig opleveren.

Nog voor de start van de Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran drongen grote elektriciteitsproducenten er al bij de Duitse regering op aan om de kolencentrales opnieuw vaker in te schakelen.

"Zelfs op een dag met weinig hernieuwbare energie zouden die reservecentrales de elektriciteitsprijzen tot 60 procent kunnen terugdringen", zegt een woordvoerder van Steag in Politico. Steag is een van de uitbaters van de Duitse centrales.

Volgens diezelfde woordvoerder zouden alleen al de reservecentrales op steenkool genoeg elektriciteit kunnen leveren voor ongeveer 7 miljoen huishoudens.

Ook in Duitsland zijn de plannen wel nog niet helemaal in kannen en kruiken. Het ministerie van Economie en de energieregulator moeten er hun licht nog over laten schijnen.

De kolencentrales moeten vermijden dat het licht uit gaat in Duitsland en Italië, maar niet iedereen is het met die strategie eens.

"De maatregel zal de elektriciteitsprijzen in de volgende maanden slechts een beetje verlagen", zegt Philipp Godron van de Duitse energietransitie-denktank Energiewende bij persagentschap Bloomberg. "Op de lange termijn zal het het vertrouwen van investeerders ondermijnen en elektriciteit duurder maken voor iedereen."

Er zijn ook EU-landen die het anders aanpakken. Neem Spanje: dat heeft zijn capaciteit aan zonne- en windenergie sinds 2019 verdubbeld. Alleen Duitsland doet nog beter in de EU, maar dat verbruikt veel meer elektriciteit. Waren de Spaanse elektriciteitsfacturen in 2019 nog bij de hoogste van Europa, dan zitten die vandaag onder het gemiddelde, besloot een analyse  van de energiedenktank Ember.

En de klimaatwebsite Carbon Brief berekende  dat het Verenigd Koninkrijk dankzij een recordopbrengst van wind- en zonne-energie vorige maand 18 tankerladingen lng minder hoefde te verbranden, goed voor een besparing van 1 miljard Britse pond (1,45 miljard euro).

WWF Italië wijst dan weer op de hoge klimaatimpact van steenkool. Kolencentrales veroorzaken een veel hogere CO2-uitstoot dan gasgestookte elektriciteitscentrales. Steenkoolcentrales langer openhouden "is een gevaarlijke u-bocht in het gevecht tegen de klimaatverandering en voor de volksgezondheid", klonk het daar.