Met de opkomst van de georganiseerde criminaliteit verblijven ook alsmaar meer mensen uit die groep in onze gevangenissen, ook leidersfiguren. Het risico is reëel dat ze hun criminele business verderzetten vanachter de tralies. Hoe kan je dat voorkomen?
“Uit politionele informatie blijkt dat er ernstige aanwijzingen bestaan dat [hij] aan het hoofd staat van een mondiale criminele groepering die zich voornamelijk bezighoudt met internationale drugtransporten. Deze organisatie lijkt gebruik te maken van extreme (gewelddadige) methodes om haar doel te bereiken (zoals ontvoering, gijzeling, afpersing en intimidatie). De organisatie heeft vertakkingen in alle lagen van de maatschappij. De politie deelt mee dat niet uitgesloten kan worden, en dit in combinatie met zijn gerechtelijk verleden, dat de criminele organisatie, intern en extern de gevangenis, pogingen zal ondernemen om hem op deze of gene wijze vrij te krijgen.”
Met die informatie werd Flor Bressers in ons land opgesloten nadat hij vanuit Zwitserland werd uitgeleverd. Hij wordt beschouwd als een kopstuk van de georganiseerde drugsmisdaad, een gedetineerde die een afzonderlijk gevangenisregime moet krijgen. En zo zijn er wel meer. De kraak van het Sky ECC-netwerk was een groot succes. Honderden mensen werden gearresteerd onder wie ook enkele grote vissen. Na de geradicaliseerden werd het gevangeniswezen opnieuw geconfronteerd met een bijzondere groep gedetineerden.
Bressers wordt bij aankomst meteen overgebracht naar de gevangenis van Beveren. Daar wordt hem een ‘bijzondere veiligheidsmaatregel’ (BVM) opgelegd. Zo’n BVM duurt maximaal een week en kan maximaal 3 keer verlengd worden. In het geval van Flor Bressers kwam het erop neer dat hij onmiddellijk in een veiligheidscel werd opgesloten. Een veiligheidscel is te beschouwen als een naakte cel: er is nauwelijks meubilair, er ligt een matras op een betonnen blok.
Geheime informatie is ‘gebakken lucht’ die alleen wordt gebruikt om de wet uit te hollen voor ‘de propagandamachine van het openbaar ministerie’
Hij wordt in die eerste periode dag en nacht geobserveerd. Elke 30 minuten kijkt men in de cel. De advocaten van Bressers dienen een klacht in bij de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG), een instelling die waakt over de eerbiediging van de rechten en de menselijke waardigheid van personen in detentie. Zij vinden dat:
“De stringente veiligheidsmaatregelen resulteren in slaaponthouding, eenzame opsluiting, een gebrek aan persoonlijke hygiëne en natuurlijk licht, een ernstige belemmering van het vrij contact met zijn raadslieden en een voortdurende afwezigheid van fysieke activiteit. Dit brengt een lijden met zich mee dat de onvermijdbare malaise van de hechtenis ernstig overschrijdt en dat neerkomt op een onmenselijke en vernederende behandeling.”
Strikte isolatie
We zijn inmiddels een kleine 4 jaar later. Flor Bressers zit nog altijd in voorlopige hechtenis, te wachten op zijn proces. Hij zit niet langer in een isolatiecel, wel in een gewone cel van 10m² waarbij er de mogelijkheid is om hem met een camera permanent te observeren.
Al is zijn gevangenisregime gevoelig versoepeld, de man blijft wel in strikte isolatie zitten, uitgesloten van alle gemeenschappelijke activiteiten. Hij wordt tegenwoordig om de 120 minuten gecontroleerd. Tussen 21 uur en 6 uur is er geen controle, kwestie van de nachtrust niet te verstoren. Het is een van die versoepelingen die zijn advocaten konden bekomen na het voeren van meer dan tien procedures voor de CTRG.
Het bezoek met de eigen kinderen, zijn moeder en partner gebeurt in de bezoekzaal aan een tafel. Er is voortdurend bewakingspersoneel aanwezig en er mogen geen documenten of voorwerpen uitgewisseld worden. Fysiek contact is erg beperkt.
Hij kan dagelijks één uur wandelen in de zogenaamde leeuwenkooi, een kleine afzonderlijke wandelruimte die volledig afgesloten is. Drie keer per week kan hij ook - alleen - fitnessen. In grote lijnen lijkt dat gevangenisregime niet zo fundamenteel af te wijken van dat van andere gedetineerden behalve dan dat de man strikt geïsoleerd blijft van anderen.
En dat laatste geldt ook voor al die andere zogenaamde high value targets die in onze gevangenissen zitten. Men wil niet zeggen hoeveel dat er zijn, maar het gaat om hooguit een tiental mensen. Dat lijkt niet veel maar het is voor het gevangeniswezen wel een nieuwe uitdaging: hoe beheers je dit risico? En wat is precies het risico?
Gemakkelijk knip- en plakwerk
Die vraag wordt ook telkens door de advocaten van deze verdachten gesteld. Zij vinden dat de maatregelen onvoldoende gemotiveerd worden en eigenlijk gemakkelijk knip-en-plakwerk. Het zou gaan om “stereotiepe en herhaalde bewoordingen zonder enige concrete toelichting van actuele dreigingen”. Bovendien hebben ze geen toegang tot die informatie omdat die vertrouwelijk is. Maar het gevangeniswezen denkt daar anders over. “Elke maatregel wordt afzonderlijk en zo concreet mogelijk gemotiveerd, zonder de vertrouwelijkheid van de onderliggende informatie te schenden”.
In de praktijk wordt het gevangeniswezen voortdurend gevoed met informatie van het federaal parket, de politie en inlichtingendiensten. Het zijn zij die het risico bepalen. De manier van werken is enigszins vergelijkbaar met de zogenaamde geradicaliseerden in de gevangenissen.
Waar bij deze laatste de nadruk ligt op deradicalisering, zou men hier eigenlijk vooral willen inzetten op ‘definancing’. Want het is duidelijk dat de onnoemelijke sommen geld die in de georganiseerde misdaad verdiend kunnen worden met het verhandelen van drugs, even onnoemelijke mogelijkheden bieden om te ontsnappen aan dit gevangenisleven.
Maffiagevangenissen
In Frankrijk ging men na de gewelddadige ontsnapping van Mohamed Amra over tot de oprichting van afzonderlijke gevangenissen. In ons land heeft men die piste ook even overwogen. Toenmalig minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Anders) reisde in 2023 naar Italië om te zien hoe de zogenaamde maffiagevangenissen functioneren. Maar voor dat model koos ons land dus niet.
In mei 2024 wijzigde men de wet waardoor mensen die verondersteld worden leidende figuren te zijn in de georganiseerde misdaad, makkelijk geplaatst kunnen worden in het zogenaamde individueel bijzonder veiligheidsregime. Dat regime kan verschillen van individu tot individu maar in essentie is het bedoeld om mensen te isoleren.
De Carvalho, een andere verdachte in grote drugsdossiers, klaagt over het systematisch herhalen van dezelfde maatregel. Hij zou, zo staat te lezen in een beslissing die dateert van maart, sinds zijn aankomst in België op 15 juni 2023 ongeveer 14 keer aan bijzondere veiligheidsmaatregelen en een individueel bijzonder veiligheidsregime onderworpen zijn. “Daardoor verblijft (hij) al 2 jaar en 4 maanden ononderbroken in een speciaal individueel detentieregime,” zo zeggen zijn advocaten.
Ondanks die vaak erg drastische maatregelen, slagen sommigen er blijkbaar toch in om dat isolement te doorbreken
Ondanks die vaak erg drastische maatregelen, slagen sommigen er blijkbaar toch in om dat isolement te doorbreken. Zo lezen we in de beslissingen van de CTRG dat het regime van Flor Bressers in juni 2025 gedeeltelijk werd teruggeschroefd. In die periode werd tegen Bressers een nieuw aanhoudingsbevel uitgeschreven. Hij kwam “in beeld als medeverdachte bij een organisatie die geweldsdelicten organiseert en aanstuurt, met risico’s voor de fysieke integriteit van personen, waaronder een medewerker van de gevangenis van Beveren”.
Net zoals bij geradicaliseerden hebben sommige mensen in de gevangenis blijkbaar ook een uitstraling die maakt dat (jonge) medegedetineerden zich in de gunst van hen trachten te werken in de hoop zo hoger op de criminele ladder te klimmen. Ook dat wil men voorkomen.
Extra straf?
Maar de advocaten van Bressers vinden dat dit gevangenisregime eigenlijk niet beschouwd kan worden als een preventieve veiligheidsmaatregel. Volgens hen is het een (extra) straf terwijl daar geen enkele reden voor is. De advocaten van Bressers vinden hoe dan ook dat de uitzonderlijk lange duurtijd van deze isolatie niet zonder gevolgen blijft.
Zij stellen bij hun cliënt “de achteruitgang (vast) van zijn mentale en fysieke toestand ingevolge het gebrek aan sociaal contact, het gebrek aan voldoende beweging en frisse lucht, de minimale contactmomenten met zijn familie en het absoluut verbod te kunnen deelnemen aan enige gemeenschappelijke activiteit in de gevangenis.”
Het gaat niet goed, het is verschrikkelijk. Dit is niet menselijk
Eerder zeiden ze dat hij het psychisch zeer zwaar heeft. Zelf verklaarde Bressers in oktober 2022: “Het is niet plezant om zo geïsoleerd te zitten, maar ik zit intussen al 9 maanden in isolatie. (…) Het gaat niet goed, het is verschrikkelijk. Dit is niet menselijk.” Het gevangeniswezen stelt dat er van strikte isolatie eigenlijk geen sprake is.
Precies omdat men zich bewust is van de impact van dit strikte isolatieregime, wordt de gedetineerde bij elke verlenging eerst gezien door een psychiater.
Nordin El Hajjioui, alias Dikke Nordin, denkt over die verplichte rapportage zo het zijne. “Hij benadrukt zelf dat de geheime informatie ‘gebakken lucht’ is die alleen wordt gebruikt om de wet uit te hollen voor ‘de propagandamachine van het openbaar ministerie." Bijkomend merkt hij op dat de psychiater enkel onwaarheden op papier zet omtrent zaken die hij niet heeft gezegd, zodat diens verslag enkel wordt opgemaakt in het voordeel van de directeur-generaal.”
"Verkapte en stille martelmethoden"
In de dossiers van De Carvalho gaan de advocaten een stapje verder in hun kritiek en stellen dat “deze maatregelen verkapte en stille martelmethoden zijn, verhuld als wettige handelingen, veroorzaakt door de ambtenaar die verantwoordelijk is voor de gedetineerde, wat neerkomt op marteling en wrede en onmenselijke behandeling.”
Ook in andere dossiers die de CTRG heeft behandeld zie je die voortdurende evenwichtsoefening. Enerzijds wil men vermijden dat mensen in de gevangenis hun criminele activiteiten verderzetten. Anderzijds wil men de boel wel voor iedereen leefbaar houden. Dat is niet eenvoudig te meer omdat sommige van die leidersfiguren ook in die zin zakenmensen zijn die zich erg netjes en geraffineerd opstellen. Zij zijn niet fysiek agressief, zijn erg voorkomend en zoeken niet bepaald naar de zwakste schakels in het systeem omdat ze ook wel weten dat die onbetrouwbaar zijn. Net dat alles draagt ook bij tot het ondermijnend karakter van hun handelen.
Ongestoord bezoek
Bovendien is iedereen zich ervan bewust dat het strakker maken van de maatregelen als ongewild neveneffect heeft dat de dreiging naar het personeel groter wordt.
Het gevangeniswezen toont zich in zijn beslissingen wel bereid om op basis van nieuwe informatie beslissingen te herzien. Zo krijgen sommige van deze mensen ondertussen het recht op ongestoord bezoek. Maar fundamenteel blijven deze mensen wel geïsoleerd van andere gedetineerden. Het kan niet anders, zegt het gevangeniswezen ietwat ambtelijk.
"Er wordt een ernstig risico weerhouden dat (hij) de criminele activiteiten vanuit de gevangenis zou verderzetten middels contacten met medegedetineerden. De risico’s zijn op heden nog steeds uitermate ernstig en actueel, wat ertoe noopt (hem) uit te sluiten van gemeenschappelijke activiteiten en alle contact met medegedetineerden, de contacten met de buitenwereld te beperken en alle maatregelen van het individueel bijzonder veiligheidsregime te handhaven. Er is in het licht van de vastgestelde en bevestigde veiligheidsrisico’s geen mogelijkheid om deze waarborg op een andere manier te verzekeren.”
De Centrale Toezichtsraad is het eigenlijk in grote lijnen met haar eens, dat is de rode draad die doorheen alle beslissingen loopt. Op sommige punten wordt de beslissing van de gevangenisdirectie afgewezen maar het principe van isolatie blijft wel overeind. De vraag is wel hoe lang een gedetineerde dit kan volhouden, een systeem dit kan aanhouden.
