Antwerpen viert 25e verjaardag van zijn districten, die "dankzij het Vlaams Blok" een bestuurlijke functie kregen

Voor het ontstaan van de Antwerpse districten moeten we terug naar de jaren 70. Op 1 januari 1977 vond er de grootste fusiegolf ooit plaats van Belgische gemeenten. Het aantal zakte van 2.359 naar 596.

"Ook rond Antwerpen moest er gefuseerd worden, maar voor de stad is dat toch iets anders gelopen", vertelt Wouter Van Dooren (Universiteit Antwerpen), professor bestuurskunde. "Antwerpen zou te groot worden als het zou fuseren met de omliggende gemeenten en men vreesde dat de politiek zo te ver van de burger zou staan."

Daarom duurde de hele fusie van Antwerpen een pak langer. In 1983 werd de Scheldestad opgedeeld in 9 districten: Antwerpen, Deurne, Berchem, Borgerhout, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Hoboken, Merksem, Wilrijk en Ekeren.

"De districten kwamen er dus vooral om de fusie te kunnen verteren", aldus Van Dooren. Ze kregen wel nog geen bestuurlijke functie. "Gemeenteraadsleden zaten ook in het districtsbestuur en hadden van daaruit vooral een adviserende rol."

Bepaalde gemeenten zijn buiten de fusie gehouden en werden geen district van Antwerpen. "Hove en Edegem zijn aparte gemeenten gebleven, Borsbeek in het begin ook", gaat Van Dooren verder. "In 1976 was er ook voor die gemeenten wel degelijk sprake van een fusie, maar enkele kopstukken van de CVP (toenmalige CD&V, red.) hebben dat tegengehouden. Die waren er geen fan van."

Vanaf 1 januari 2001 veranderde er heel wat voor het bestuur in de districten. "Dat is eigenlijk te danken aan de verkiezingsoverwinning van het Vlaams Blok (toenmalige Vlaams Belang, red.) in 1991", verrast Van Dooren. "Het schudde de andere partijen wakker om de kloof tussen kiezers en politiek te verkleinen."

De districten werden een vehikel om die kloof te dichten. "Wat ook volgde uit die groei van het Vlaams Blok, is dat er een pak meer partijen nodig waren om een coalitie te vormen. Er kwamen na de gemeenteraadsverkiezingen in 1994 in Antwerpen partijen aan de macht die meer bestuursrecht wilden voor de districten."

Daarom pleitte het stadsbestuur toen voor een grondwetswijziging, die er uiteindelijk ook gekomen is. "Antwerpen is de enige gemeente in Vlaanderen die daarvan gebruik heeft gemaakt. Als stad moet je minstens 100.000 inwoners hebben om opgedeeld te worden in districten, bijvoorbeeld Gent heeft daar niet voor gekozen en heeft zijn wijkwerking anders verdeeld."

Sinds 2025 is Borsbeek officieel het 10e district van de stad. "Er is de voorbije jaren opnieuw een fusiegolf geweest en daardoor is Borsbeek bij Antwerpen gevoegd", zegt Van Dooren. "De situatie was dus redelijk vergelijkbaar als in de jaren 70. Bij de inwoners was er protest, maar politici hebben waarschijnlijk wel begrepen dat ze nog een functie hebben als district."

Of er in de toekomst nog districten zullen bij komen, is moeilijk in te schatten. "De districtsformule maakt een fusie wel gemakkelijker voor omliggende gemeenten. Het 'de-fuseren' lijkt me moeilijker, dus ik zie bijvoorbeeld Deurne zich niet meteen afscheuren van de stad."

Om het 10e district en de 25e verjaardag van de districtsbesturen in de verf te zetten, organiseert de stad verschillende evenementen. Er komen 10 wandelingen van 5 tot 14 kilometer, 1 in elk district. Daarnaast verbinden 2 fietstochten alle districten met elkaar. Daarnaast organiseert elk district ook zelf iets. Meer info daarover vind je hier .