Waarom kunnen Antwerpenaren ook stemmen voor een districtsraad? En wat zijn de bevoegdheden van een district?

De stad Antwerpen is op dit moment onderverdeeld in 9 districten: Antwerpen, Berchem, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk. Vanaf 1 januari 2025 wordt daar met Borsbeek nog een 10e district aan toegevoegd. Op 13 oktober stemmen de inwoners van Borsbeek dus al voor de Antwerpse gemeenteraad en hun districtsraad.

De districten zijn ontstaan in 1983, maar pas sinds 2001 kregen ze een bestuurlijke functie. "In België kunnen gemeenten met minimaal 100.000 inwoners ervoor kiezen om zich te decentraliseren en een aantal bevoegdheden over te dragen aan districten die rechtstreeks verkozen worden", zegt politicoloog Dave Sinardet (VUB).

Antwerpenaren zijn zo dus de enige kiezers in ons land die ook voor het district hun stem kunnen uitbrengen. "Ze kunnen de leden van de districtsraden kiezen die op hun beurt het districtscollege en de districtsburgemeester zullen aanduiden – zeg maar het bestuur van het district. Op dezelfde manier als de gemeenteraad burgemeester en schepencollege verkiest."

De districtsburgemeesters en -schepenen verdienen 70 procent van het loon dat een burgemeester of schepen van een stad of gemeente met hetzelfde aantal inwoners als het district verdient. Tot 5 jaar geleden was dat nog 50 procent van dat loon, maar dat werd intussen verhoogd.

"De bevoegdheden van de districten zijn al bij al beperkt en vaak gedeeld met de stad", aldus Sinardet. "Zo kunnen ze beslissen over lokaal beleid rond cultuur, evenementen, markten, sport, jeugd, senioren, verkeer, openbaar domein (straten en parken), communicatie en ook de burgerlijke stand. Zo word je in Antwerpen getrouwd door een districtsburgemeester- of schepen. Districten kunnen de stad ook adviseren over zaken die hen aanbelangen."

"Er is al lang debat over het nut van die districten", gaat Dave Sinardet verder. "Met de huidige beperkte bevoegdheden en middelen kunnen ze niet heel veel betekenen, maar als je hun macht gaat vergroten dreig je de slagkracht van het stedelijk beleid te verzwakken, zoals in het Brussels gewest. Oppositiepartijen pleiten weleens voor een grotere rol voor de districten, maar eens ze aan de macht zijn in de stad vergeten ze dat doorgaans snel."

Antwerps burgemeester Bart De Wever (N-VA) is grote voorstander van de districten. "De districten beschermen de eigenheid en het karakter van de voormalige gemeenten die samen de grootstad Antwerpen vormen", aldus De Wever. "Ze bieden na een fusie de unieke mogelijkheid om een democratisch bestuur dicht bij de burger te behouden en zo een waardige aanvulling te bieden op de stedelijke werking."

Een goed voorbeeld daarvan is volgens de burgemeester de aansluiting van Borsbeek bij de stad Antwerpen. "Elk ander fusiescenario zou ervoor zorgen dat Borsbeek zijn zelfstandigheid volledig zou kwijtspelen", gaat Bart De Wever verder. "Als Antwerps district behoudt Borsbeek daarentegen een eigen bestuur, eigen bevoegdheden, een eigen vlag en identiteit. Het districtenmodel werkt voor een stad als Antwerpen. Wat mij betreft blijft de deur openstaan voor andere geïnteresseerden."

Voor de districtsburgemeesters zijn er zowel voor- als nadelen aan de onderverdeling. "Wat het aantal bevoegdheden betreft, kan het altijd beter", zegt Carl Geeraerts, districtsburgemeester van Berendrecht-Zandvliet-Lillo. "Het groenonderhoud zouden we graag zelf in handen nemen want nu hangen we af van mensen die te ver van ons district alles mee moeten begeleiden."

Die nadelen wegen volgens Geeraerts niet op tegen de voordelen. "Wij surfen mee op de basis van een grootstad als Antwerpen. We kunnen rekenen op een heel grote administratieve dienst. Als bij kleine gemeentes bijvoorbeeld de mobiliteitsambtenaar of de ruimtelijke planner ziek is, dan is er niemand. Wij kunnen altijd wel bij iemand anders terecht. Financieel is het ook een voordeel: brandweer en politie moeten wij bijvoorbeeld niet betalen."

Districtsburgemeester van Deurne Tjerk Sekeris (N-VA) sluit zich aan bij zijn collega. "Het ambtenarenteam waarover wij beschikken, dat heeft een plattelandsgemeente helemaal niet", aldus Sekeris. "Als ik een discussie heb met De Lijn, heb ik een ambtenaar die zich enkel en alleen met De Lijn bezighoudt. Bij ontwerpen van straten kan ik een beroep doen op een volledige stedelijke dienst als er problemen moeten opgelost worden."

Mariam El Osri (Groen) is districtsburgemeester van Borgerhout en is de enige niet N-VA-burgemeester in de huidige districten. Haar partij zit in het stadsbestuur zelfs in de oppositie. "Het grootste nadeel is dat we niet altijd serieus genomen worden als district", zegt El Osri. "Wat bijvoorbeeld mobiliteit betreft weten wij veel beter wat er leeft en wat de problemen zijn, dat zou beter onze bevoegdheid zijn. Ook aan sluikstort wordt te weinig gedaan door de stad, maar dat is niet onze bevoegdheid."

Wordt het district Borgerhout daarin tegengewerkt omdat het geen N-VA-bestuur heeft? "Ik merk wel dat het moeilijker is voor mij als districtsburgemeester", aldus El Osri. "In informele gesprekken worden er soms zaken beslist waar wij niet in betrokken worden omdat we niet tot dezelfde partij behoren. Maar wij zijn zeker niet het enige district dat soms botst met de stad, maar wij durven het wel als enige uitspreken."