Sterven politieagenten echt 10 jaar vroeger dan andere ambtenaren? Experts betwisten dat

"Gepensioneerde agenten van de geïntegreerde politie gaan veel sneller dood volgens de laatste cijfers van Statbel: ze worden gemiddeld 72,5 jaar tegenover 82,4 jaar voor de gemiddelde gepensioneerde ambtenaar." Dat liet Vincent Houssin, ondervoorzitter van de politievakbond VSOA op 25 maart optekenen in Het Nieuwsblad .

In het artikel verwijst de vakbond naar een aantal mogelijke oorzaken: het gaat om een fysiek zware en gevaarlijke job en agenten hebben onregelmatige uren en nachtwerk. Er is ook sprake van zware psychosociale druk door wat ze meemaken in hun job, in combinatie met interne druk. 

Al snel nam ook de christelijke vakbond ACV het nieuws over. "Agenten leven 10 jaar minder lang", klonk het op hun website .

Maar klopt dat wel?

De cijfers die het VSOA aanhaalt, zijn afkomstig van de Federale Pensioendienst en werden op vraag van de vakbond in een nota gegoten. VSOA heeft de cijfers opgevraagd via een brief van een advocatenkantoor. 

Wie werd opgenomen in de cijfers? Het volledige politiepersoneel dat in de periode 2021-2025 een rustpensioen ontving en in de loop van diezelfde periode overleden is. Vervolgens keek men naar de gemiddelde leeftijd waarop die personen overleden zijn.

Opgelet: politievakbond VSOA vroeg specifiek naar cijfers van de geïntegreerde politie. De federale politie en de lokale politie vormen samen de geïntegreerde politie  van België, een hervorming  die pas sinds 2001 in werking is getreden. Dat wil zeggen dat ex‑rijkswachters en ex‑gemeentepolitie – doorgaans ouder en langer gepensioneerd – in de statistieken ontbreken. 

Volgens de Federale Pensioendienst stierven de agenten uit de geïntegreerde politie op een gemiddelde leeftijd van 72,5 jaar. Dat is het getal waarover ook het VSOA communiceerde.  

De Federale Pensioendienst reageerde daar vrijwel meteen op met een recht van antwoord. "Dit cijfer kijkt slechts naar een deel (geïntegreerde politie) van het geheel (geïntegreerde politie + ex-rijkswachters + ex-gemeentepolitie)", klinkt het. 

"Als je die groepen wél meerekent, komt de gemiddelde overlijdensleeftijd op 78,5 jaar, niet 72,5", zegt de Pensioendienst. Dat zou dus een verschil van 3,5 jaar zijn met andere ambtenaren, in plaats van 10 jaar. 

"Maar op basis van deze cijfers kunnen we zo goed als niets bewijzen omdat alles afhangt van de samenstelling van de groepen", zegt demograaf Patrick Deboosere (VUB).

Hij legt uit dat je deze groepen - agenten enerzijds en andere ambtenaren anderzijds - niet kunt vergelijken als we hun samenstelling naar leeftijd niet kennen en we geen informatie hebben over de leeftijd van de overledenen. Zonder die informatie kunnen we onmogelijk zeggen of er écht een verschil is.

Ook volgens pensioenexpert en gastprofessor Jeroen Kerkhof (VUB, UGent, EDHEC) is de hele berekening voer voor discussie.  

"Nu wordt er gekeken naar sterftes binnen de groep van de geïntegreerde politie, die relatief nieuw is", zegt Kerkhof. "Maar veel mensen in dat systeem zijn nog helemaal niet overleden. Iedereen die nog lang leeft en pas in bijvoorbeeld 2040 overlijdt, ontbreekt dus in de berekening. Daardoor krijg je een gemiddelde dat automatisch lager ligt, omdat je alleen kijkt naar mensen die al vroeg zijn gestorven."

En ook de Pensioendienst zelf bevestigt: "Op basis van deze cijfers kan je helemaal niet stellen dat politieagenten 10 jaar minder lang leven dan andere ambtenaren."

Kan ander onderzoek dat wel? 

Sommige studies suggereren dat politieagenten mogelijk een lagere levensverwachting hebben of gemiddeld vroeger overlijden. Een aantal  Amerikaanse  studies wijst bijvoorbeeld op een mogelijk kortere levensverwachting, een andere Amerikaanse studie  wijst op een gemiddeld vroegere sterfdatum na pensioen. Andere studies tonen dan weer geen of minder grote verschillen. Er is vandaag dus nog geen eenduidige conclusie.

Voor Europa  en België  wijzen enkele studies  op de mogelijke negatieve levensfactoren die politieagenten vaker tegenkomen dan mensen met een ander beroep, zoals bedreigingen of geweld, maar zonder concrete cijfers. 

Er is momenteel dus geen recente en betrouwbare vergelijking beschikbaar van de gemiddelde leeftijd bij overlijden na pensioen tussen politieagenten en andere beroepen in België.

Er is dus vooral meer onderzoek nodig, reageert Vincent Houssin van vakbond VSOA. Zelf verwijst hij naar enkele Zweedse studies uit de jaren 1990 die duiden op een kortere levensverwachting van politieagenten na pensionering.

"Er is wel degelijk iets aan de hand en dat moet verder onderzocht worden. Het is niet dat wij vroeger op pensioen willen, wij willen vooral graag even lang leven als mensen in andere beroepen. Wat kunnen we daaraan doen?" 

Ria Janvier, pensioenexperte verbonden aan de Universiteit Antwerpen, zegt ook dat we op basis van de huidige cijfers van de Pensioendienst geen uitspraken kunnen doen. 

"Op zich zijn de cijfers zeker interessant, maar dan enkel als een soort van aanzet om de discussie te voeren tussen de wettelijke pensioenleeftijd en de normale pensioenleeftijd", zegt ze. "Nu geldt voor iedereen dezelfde wettelijke pensioenleeftijd. De discussie over de normale pensioenleeftijd wordt niet gevoerd, namelijk de leeftijd die rekening houdt met de vermoedelijke overlevingsduur in het licht van een aantal sociaal-economische kenmerken.”