Een nieuwe partij dreigt zich te mengen in de oorlog in het Midden-Oosten: de Houthi's uit Jemen, een door Iran gesteunde sjiitische militie die eerder ook al bij de Gaza-oorlog betrokken was. Wie zijn ze?
Wie zijn de Houthi's uit Jemen, die zich nu ook dreigen te mengen in de oorlog in het Midden-Oosten?
Freek Willems
Gepubliceerd:
Het was min of meer verwacht en zaterdag gebeurde het ook: de Houthi's vuurden vanuit Jemen enkele raketten en drones af op Israëlische doelwitten. Eerder vorige week hadden ze al aangekondigd dat ze klaar staan om Iran te steunen als dat nodig is.
De Houthi's dreigen ermee om nog meer raketten en drones af te vuren, niet alleen op doelwitten in Israël, maar mogelijk ook op schepen in de Rode Zee en de Straat van Bab el Mandeb, die de Rode Zee met de Golf van Aden verbindt.
Net als de Straat van Hormuz is dat een zeer belangrijke zeestraat voor de wereldhandel. Als de Houthi's daar schepen beginnen te viseren of ermee dreigen om dat te doen, zoals Iran in de Straat van Hormuz doet, zal dat nog meer schadelijke gevolgen voor de wereldhandel hebben.
De Houthi's zijn op dat vlak niet aan hun proefstuk toe. Na de start van de Gazaoorlog in oktober 2023 vielen ze in de Rode Zee tientallen vrachtschepen en tankers aan. Sommige schepen bliezen ze op, waarna ze naar de bodem van de zee zonken. Andere schepen namen ze in beslag.
De Houthi's deden dat naar eigen zeggen uit steunbetuiging voor de Palestijnse bevolking. Maar de Palestijnse zaak ermee vooruit helpen, deden ze amper. Hun aanvallen brachten wel een enorme chaos teweeg in de wereldwijde toeleveringsketens. Steeds meer schepen begonnen de Rode Zee te mijden om naar Europa en terug te varen en kozen in de plaats daarvan voor de grotere omweg rond Afrika.
Het Amerikaanse en Britse leger voerden met de steun van andere landen bombardementen uit op doelwitten van de Houthi's in Jemen. En verschillende landen zetten samen een Europese militaire maritieme operatie op touw om schepen in de Rode Zee te beschermen, waaronder België. Maar de militie stopte pas met haar aanvallen op de Rode Zee nadat Israël en Hamas in oktober vorig jaar een staakt-het-vuren hadden gesloten.
Nu dreigt alles zich dus te herhalen. En deze keer - door de combinatie met de feitelijke blokkade van de Straat van Hormuz - mogelijk met nog grotere economische gevolgen.
Stammenmilitie
Door de nabijheid van de Straat van Bab el Mandeb kan een lokale machtsfactor uit Jemen de wereldhandel in haar greep houden en zich zo laten gelden op het regionale en internationale toneel.
De Houthi's zijn een sjiitische stammenmilitie uit het noorden van Jemen. Officieel heet de militie 'Ansar Allah' (Helpers van God), maar ze staat bekend als de Houthi's omdat ze ontstaan is uit de familie al-Houthi.
Die familie beschouwt zichzelf als de directe nakomelingen van de profeet Mohammed, de stichter van de islam. De Houthi's inspireren zich grotendeels op het zaidisme, een kleinere tak van de sjiitische islam, die ook in Iran wordt beleden.
Net als de sjiieten in Iran vereren de zaidieten de imams of afstammelingen van Mohammed via zijn schoonzoon Ali en zijn dochter Fatima, maar in de loop der jaren ontstonden er ruzies tussen die afstammelingen, vandaar de opsplitsing. Vandaag de dag zijn de zaidieten een belangrijke religieuze groep binnen Jemen.
Opmars
De Houthi's voeren al sinds de jaren 80 strijd tegen de corrupte regering van de toenmalige dictator Ali Abdullah Saleh, eerst in Noord-Jemen en later in Jemen, toen dat weer een herenigd land was. Onder het bewind van Saleh werd het gebied waar de Houthi's woonden achteruitgesteld. In hun strijd tegen het regime namen de Houthi's telkens meer en meer gebied in.
Nadat Saleh eind 2011, begin 2012 ten val was gebracht (tijdens de zogenoemde Arabische Lente) en door een machteloze regering was vervangen, zagen de Houthi's hun kans om meer macht en invloed te verwerven in Jemen. In 2014 namen ze vanuit het noorden van het land de hoofdstad Sanaa in. De regering vluchtte naar de zuidelijke havenstad Aden en ging later in ballingschap in Saudi-Arabië.
De opmars van de Houthi's lokte een door Saudi-Arabië geleide militaire interventie uit, met steun van het Westen. Er barstte een burgeroorlog los die uitgroeide tot een regionaal conflict, waarbij de grote regionale rivalen Saudi-Arabië en Iran onrechtstreeks tegenover elkaar kwamen te staan, een zogenoemde proxy-oorlog. Saudi-Arabië steunde de Jemenitische regering, Iran de Houthi's. Ook soennitische terreurgroepen zoals Al Qaeda en IS mengden zich in het conflict.
In 2022 kwam er een door de Verenigde Naties bemiddeld staakt-het-vuren, waarna het front grotendeels stabiel werd. De Houthi's controleren tegenwoordig ongeveer een kwart van het Jemenitische grondgebied, maar dan wel het gebied waar de meeste mensen wonen.
Amerikaanse terreurlijst
In januari 2021 plaatste de eerste regering-Trump de Houthi's op de Amerikaanse lijst met terroristische organisaties, maar Trumps opvolger Joe Biden draaide dat al vrij vroeg in zijn ambtstermijn terug. Omdat de Houthi's zo bepalend zijn in Jemen vreesde de Amerikaanse regering dat de hulpverlening in het door oorlog verscheurde land verhinderd zou worden. De realiteit was echter dat een groot deel van de hulp in de zakken van de Houthi's belandde.
Na de aanvallen van de Houthi's op schepen in de Rode Zee plaatste de tweede regering-Trump de militie in maart 2025 opnieuw op de terreurlijst.
In augustus vorig jaar werden heel wat vooraanstaande politieke en militaire leiders van de Houthi's gedood bij een Israëlische luchtaanval op een bijeenkomst van de Houthi's in Sanaa. Nog nooit werden zoveel Houthi-leiders gedood bij 1 aanval.
Niettemin blijven de Houthi's vandaag de machtigste politieke kracht in Jemen. De militie op zich bestaat uit naar schatting 20.000 strijders. In het gebied dat ze controleren, voeren ze een zeer conservatief bewind. Vrouwen leven er onder de strenge voogdij van mannen en minderheden hebben er nauwelijks rechten.
De oorlog in Iran kan bepalend zijn voor de toekomst van de Houthi's in eigen land. Als het Iraanse regime van de ayatollahs in elkaar zou stuiken, dan kan dat gevolgen hebben tot in Jemen. De grote vraag is dan of ook de Houthi's hun macht zullen zien krimpen en misschien zelfs ten val worden gebracht, of volledig op zichzelf staand het ook zonder de steun van de Islamitische Republiek Iran zullen kunnen blijven uitzingen.
