Vuile wc's, te strenge regels en camera's: waarom naar het toilet gaan op school niet vanzelfsprekend is voor veel tieners

Schooltoiletten zijn duidelijk een hot topic. Dat merken ze bij nws.nws.nws aan de massale respons op hun enquête. Van hun 500.000 volgers op Instagram deelden ruim 10.000 jongeren hoe het er op hun school aan toe gaat.

De resultaten zijn opvallend: de regels zijn streng, de infrastructuur laat vaak te wensen over en de privacy staat onder druk.

De eerste vaststelling: de toiletregels op Vlaamse en Brusselse scholen zijn strikt. 7 op de 10 leerlingen mogen niet altijd naar het toilet wanneer ze dat willen. Bijna de helft van de jongeren geeft aan dat de toiletten tijdens de lesuren simpelweg op slot gaan.

Scholen voerden die regels vaak in om vandalisme, vapen of gsm-gebruik tegen te gaan. Het VISO Mariakerke in Gent is zo'n school waar ze die keuze maken. "Vapen of op je gsm scrollen: het zijn vaak redenen om naar het toilet te gaan", klinkt het bij een leerlinge. 

Andere leerlingen ervaren het als problematisch. "Ik snap dat je het moet vragen, maar niet dat het verboden wordt. Daardoor hou ik mijn plas op," zegt een leerling.

Volgens uroloog Mauro Van Den Ende is dat ongezond. "Voor jongeren geldt de '6-7-regel'. Als je maar 3 keer per dag naar het toilet gaat, is dat te weinig. Je gaat dus best 6 à 7 keer." Bovendien leiden gesloten deuren tot 'turboplassen' tijdens de pauzes. "Extra druk zetten maakt de blaas lui", waarschuwt de arts.

Mag een school je de toegang tot het toilet weigeren? Nws.nws.nws zocht het uit bij de Liga voor Mensenrechten. Die bevestigt dat er geen specifieke wet bestaat die het 'recht op een toiletbezoek' tijdens de lesuren zwart op wit vastlegt. De school mag het beleid dus volledig zelf uitstippelen.

Toch is er een belangrijke nuance: de school is wél verplicht om rekening te houden met het belang van de leerling. Zo mag de gezondheid van kinderen niet in het gedrang komen en moet er een goede reden zijn voor een toiletverbod.

Bovendien geeft de grondwet elk kind het recht om zijn mening te uiten. Wie het niet eens is met de regels, kan dus via de leerlingenraad bijvoorbeeld naar het schoolbestuur stappen om het verbod aan te kaarten. De school moet daar vervolgens, in de mate van het mogelijke, rekening mee houden. 

Een leerling die zijn plas ophoudt tot hij thuis is, is geen uitzondering. Maar liefst 34 procent van de jongeren die de vragenlijst invulden, geeft aan nooit naar het toilet te gaan op school. Niet gezond, waarschuwen experts.

"Het uitstellen van een toiletbezoek kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, zoals urineweginfecties en blaasdisfuncties", legt Lode Godderis uit, professor arbeidsgeneeskunde aan de KU Leuven.

Uroloog Dieter Ost vult aan: "In urine zitten bacteriën die houden van een donkere, vochtige en warme omgeving - precies wat onze blaas is. Hoe langer je de urine ophoudt, hoe sneller die bacteriën zich vermenigvuldigen. Dat is de ideale voedingsbodem voor infecties."

Voor de grote boodschap zijn de cijfers nog extremer: 82 procent doet die nooit op school. De belangrijkste reden is schaamte; jongeren vinden het gênant dat anderen hen zouden kunnen horen. 

Het uitstellen van een toiletbezoek is niet zonder risico. 44 procent van de jongeren zegt al lichamelijke klachten te hebben gehad door zich in te houden om naar het toilet te gaan.

Een andere belangrijke reden om de schoolwc's te mijden is de staat van de toiletten. Bijna de helft omschrijft de wc's als niet of nauwelijks proper. Vooral de geur stoort veel leerlingen (23 procent).

Poetsploegen wijzen er echter op dat leerlingen zelf vaak bijdragen aan de rommel. "Leerlingen klagen vaak dat het stinkt en vuil is, maar dat veroorzaken ze wel zelf", zucht een poetsvrouw van GO! talent Dendermonde.

Een leerling bevestigt dat: "De poetsploegen doen hun job goed, maar veel leerlingen tonen weinig respect. Je handen wassen of geen papier op de grond gooien: het gebeurt simpelweg te weinig."

Naast de hygiëne en de strenge regels viel er nog iets op in de resultaten: 72 jongeren gaven aan dat er in de toiletten op hun school bewakingscamera's hangen en dat ze daar een ongemakkelijk gevoel bij hebben. Het gaat dan over camera's in het gemeenschappelijk deel, niet in de toilethokjes.

Leerlingen vragen zich af waarom die camera's daar precies hangen en wat ze eigenlijk kunnen zien. Op de waaromvraag zijn de antwoorden van directies heel uiteenlopend. Iemand meldt: "Ze kwamen bij de nieuwbouw en ik stel me daar geen vragen bij". Een ander: "Er zijn incidenten geweest met toiletartikelen die in het rond vlogen". Of: "Het is een afschrikmiddel."

Voor veel leerlingen voelt die voortdurende bewaking niet prettig aan. Sommigen geven aan het gevoel te hebben dat er altijd iemand meekijkt of de beelden achteraf bekeken kunnen worden, wat een erg controlerend gevoel geeft. 

Toch zijn er ook jongeren die de maatregel wel snappen. Voor hen verhoogt het net het veiligheidsgevoel of helpt het om de boel proper te houden. Zo getuigt een leerling bij nws.nws.nws dat ze blij is met de camera's, omdat die konden helpen om een dader te vatten na een brandje in de toiletten.

Een school mag trouwens niet zomaar beslissen om camera's op te hangen. Dat bevestigen de Gegevensbeschermingsautoriteit en heel wat privacy-experts.

"Als er mensen zichtbaar in beeld plassen, gaat het echt om een schending van de privacy. Als ze enkel de gemeenschappelijke delen filmen, is het een andere zaak", zegt privacy-expert Ine van Zeeland. "Maar ook dan moet er een gerechtvaardigd belang zijn."

Van Zeeland stipt aan dat de camera wel in verhouding moet staan tot het probleem dat opgelost moet worden. "Stel dat de school echt vreest voor criminele activiteiten, kan dat in bepaalde gevallen gerechtvaardigd worden." 

Dan komt de Camerawet in beeld. "Het moet vooral proportioneel zijn", vat Koen Gorissen van de Gegevensbeschermingsautoriteit de wet samen. "Bovendien moet de school duidelijk communiceren over het nut van de camera's."

Daarnaast moet voor iedereen duidelijk zijn waar de camera precies op gericht is en mag het toestel geen intieme persoonsgegevens filmen. Wie twijfelt of zijn school de regels wel respecteert, kan altijd bij de directie aankloppen.

Soms spelen ouders zelf een rol in het verhaal. Debbie Baert, directeur middenschool Sint-Paulus in Avelgem, geeft aan nws.nws.nws toe dat ouders soms degenen zijn die vragen om camerabeelden te controleren. "Ze doen dat wanneer ze bijvoorbeeld vermoeden dat hun kind op school aan het vapen is."

Dat doet bij experts dan weer wenkbrauwen fronsen."Bewakingscamera's zijn er om vandalisme te verifiëren, niet om het algemene gedrag van leerlingen te controleren op verzoek van de ouders", klinkt het bij de Gegevensbeschermingsautoriteit.