"Voor veel slachtoffers is geld niet de enige behoefte." Dat zegt Chris Reinders Folmer, docent aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam, naar aanleiding van de Brugse zaak waarbij een vrouw geen straf kreeg, maar wel een schadevergoeding moest betalen voor de onmenselijke behandeling van haar 2 stiefzonen.
Kan een schadevergoeding in een rechtszaak het psychische leed van slachtoffers verzachten?
De Brugse correctionele rechtbank bevond deze week een 45-jarige vrouw schuldig aan de onmenselijke behandeling van haar 2 stiefzonen. Jarenlang betichtte ze de jongens vals van onder meer brandstichting en doodsbedreigingen, terwijl ze zelf achter de feiten zat. De vrouw werd schuldig bevonden, maar kreeg geen straf. Ze moet wel een schadevergoeding betalen: 30.000 euro aan de jongens en 5.000 euro aan elke ouder. Maar hoe bepaal je zo'n bedrag? Wat moet dat precies compenseren? En compenseert zo'n bedrag het zware leed van de jongens?
Hoe wordt een schadevergoeding bepaald?
In België wordt de hoogte van schadevergoedingen vaak gebaseerd op de zogenaamde Indicatieve Tabel . Dat is een lijst met richtbedragen voor schade die moeilijk in geld uit te drukken is, zoals morele schade.
De tabel wordt opgesteld door magistraten en regelmatig bijgewerkt. Ze houdt rekening met onder meer inflatie, levensduurte en rechtspraak.
De bedragen zijn niet bindend, maar worden in de praktijk vaak gevolgd door rechters en bij minnelijke schikkingen. Voor concrete kosten, zoals medische uitgaven of inkomensverlies, moet bewijs worden geleverd.
Voor Annemie Hemelaers, voorzitster van de vereniging Ouders van Verongelukte Kinderen, is de vraag pijnlijk herkenbaar. Zij verloor haar dochter Kristel 25 jaar geleden bij een verkeersongeval. Ze praat erover in 'De wereld van Sofie' op Radio 1.
"Kristel was 18. Ze reed met haar brommer door groen licht, maar iemand reed veel te snel door het rood. Ze was op slag dood", vertelt Hemelaers.
Wij hebben ons kind verloren. Hoe kun je daar in godsnaam geld op plakken?
Annemie Hemelaers, voorzitster Ouders van Verongelukte Kinderen
Ook zij kreeg destijds een schadevergoeding. Maar dat voelde verkeerd. "Wij hebben ons kind verloren. Hoe kun je daar geld op plakken? Dat is niet te meten. Dat verdriet, dat gemis… dat kun je niet in euro uitdrukken."
Hemelaers weigerde het geld aanvankelijk. Uiteindelijk werd het op voorstel van haar advocaat opzijgezet voor de kleinkinderen. "Daar ben ik nu wel blij om. Maar op dat moment denk je daar niet aan. Alles wat telt, is wat je kwijt bent."
Kristel, de dochter van Annemie werd doodgereden: "Dat leed kan je niet in euro's meten. Wij wilden het geld niet."
Volgens onderzoeker Chris Reinders Folmer (Universiteit van Amsterdam), die gespecialiseerd is in schadevergoedingen en herstelrecht, is die reactie niet uitzonderlijk.
"Voor veel slachtoffers is geld niet de enige behoefte", zegt hij. "Er is vaak ook nood aan erkenning, aan antwoorden, aan het voorkomen dat zoiets opnieuw gebeurt. Het rechtssysteem kan die noden maar beperkt invullen."
Een rechter kan geen oprechte excuses afdwingen, maar wel een schadevergoeding opleggen
Chris Reinders Folmer, docent aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam
"Een rechter kan geen oprechte excuses afdwingen, maar wel een schadevergoeding opleggen. Maar net dat eerste is voor slachtoffers vaak heel belangrijk."
Toch kan een vergoeding een symbolische waarde hebben. "Het kan aanvoelen als een erkenning dat wat gebeurd is ernstig en fout was. Maar de manier waarop dat gebeurt, is zeer belangrijk. Zonder uitleg of excuses kan het ook als kil of ongepast overkomen."
Wanneer voelt een bedrag 'juist'?
De hoogte van een schadevergoeding blijft een heikel punt. In de Brugse zaak krijgen de slachtoffers elk 15.000 euro voor een jeugd vol psychisch geweld. Is dat genoeg?
"Als een bedrag te laag voelt, kan het overkomen als een minimalisering van het leed", zegt Folmer. "Maar zelfs een hoog bedrag maakt het verlies of trauma niet 'goed'."
In de praktijk krijgen slachtoffers bovendien vaak minder dan ze eisen. "Het is zelden dat mensen het volledige bedrag krijgen waarvoor ze naar de rechtbank stappen. Dat kan extra frustrerend zijn."
Lange procedures
Daar komt nog bij dat juridische procedures met schadevergoedingen vaak jaren aanslepen. Dat kan het leed verergeren.
"Slachtoffers worden telkens opnieuw geconfronteerd met wat er gebeurd is. Dat noemen we secundaire victimisatie", legt Folmer uit. "Als er dan uiteindelijk een uitspraak komt, kan die wel belangrijk zijn, omdat ze erkenning geeft."
Maar in vele gevallen komt het niet eens tot een uitspraak. Zaken worden geregeld via schikkingen. "Op die manier blijft er vaak een gevoel van onrecht hangen."
Is er een alternatief?
Volgens de docent ligt een deel van de oplossing in herstelgerichte trajecten, zoals bemiddeling. "Daar is meer ruimte voor dialoog, voor excuses, voor wederzijds begrip. Dat kan voor sommige slachtoffers helender zijn dan een puur financiële regeling."
"Het werkt zeker niet in alle gevallen. Het hangt sterk af van de situatie en van wat slachtoffers zelf willen."
Geld kan iets erkennen, misschien zelfs iets verzachten. Maar het blijft, voor velen, een ontoereikende taal voor wat niet in cijfers te vatten valt.
Kan een financiële schadevergoeding psychisch leed verzachten?
