Bavo en Joran jarenlang onterecht gestraft: wat leert zaak van de 'duivelskinderen' ons?

In Brugge is een ex-stiefmoeder deze week schuldig bevonden aan de onmenselijke behandeling van 2 broers, Bavo en Joran. De stiefmoeder had hen jarenlang beticht van doodsbedreigingen, vandalisme en brandstichting. Tot ze in 2013 ontmaskerd werd door haar partner, de moeder van de kinderen. De 2 broers waren ondertussen al 4 jaar uit huis en in instellingen geplaatst. 

De feiten dateren van 16 jaar geleden, maar nu pas is de zaak door de rechtbank behandeld. Wat kunnen we eruit leren? 

In 2009 scheiden de ouders van Bavo en Joran. Een jaar later trouwt hun moeder met een vriendin, bij wie ze ook een kind krijgt. De broertjes zijn amper 8 en 10 jaar oud wanneer ze voor het eerst beschuldigd worden: hun moeder heeft dreigbrieven gekregen, geschreven in een kinderlijk handschrift en ondertekend met hun namen.  

Het is het begin van een lange helletocht: hun moeder zou uiteindelijk 20 keer aangifte doen bij de politie tégen hen.

Hoewel ze alles ontkennen, worden ze niet geloofd, noch door hun ouders, noch door de politie. Meer nog: volgens hun advocate Emma Teerlinck heeft de politie hen geïntimideerd en zelfs bedreigd om hen tot bekentenissen te dwingen.  

Nu zou zo’n verhoor helemaal anders verlopen: sinds 2016 moeten minderjarigen altijd bijgestaan worden door een jeugdadvocaat wanneer ze ondervraagd worden.

Uit deze zaak blijkt nog maar eens hoe belangrijk het is om zonder vooroordelen te luisteren naar jongeren, ook wanneer bijna iedereen hen verdenkt van criminele feiten. De 2 broers zijn niet alleen onterecht beschuldigd, ze zijn ook jarenlang onterecht gestraft. Ze zijn geslagen door hun vader, dagenlang opgesloten in hun kamer en onder ijskoude douches gezet.  

De enige persoon die in hun onschuld is blijven geloven, is hun grootvader. Hij omschrijft hun stiefmoeder als een psychopaat: "Ze keek met genoegen toe hoe de jongens gestraft werden voor dingen die ze nooit hadden gedaan."

Tussen de eerste feiten (2010) en het vonnis (2026) ligt 16 jaar: de advocaat van de broers spreekt van een "immense lijdensweg". Waarom heeft dit dossier zo lang aangesleept? 

Ten eerste was het moeilijk om de onderzoeksrechter te overtuigen van bijkomend onderzoek. Ook het schriftonderzoek verliep moeizaam en moest 3 keer worden overgedaan. Bovendien liep het juridisch traag: de zaak botste op procedurekwesties en moest zelfs via het Hof van Cassatie passeren voor ze uiteindelijk in Brugge kon worden behandeld. 

Volgens de advocaat van de jongens was deze zaak duidelijk geen prioriteit voor justitie. Dit dossier maakt duidelijk dat de gevolgen daarvan bijzonder zwaar kunnen zijn.

Omdat het onderzoek zo lang heeft aangesleept, is er niemand juridisch gestraft. De rechtbank vindt dat de zaak te lang heeft aangesleept en de redelijke termijn is overschreden.     De enige die schuldig is bevonden, is de stiefmoeder. Ze komt weg met een voorlopige schadevergoeding van 15.000 euro voor elk van de 2 broers, en 5.000 euro voor hun grootvader en hun ouders. Alle andere betrokkenen (hun moeder, hun vader en zijn nieuwe partner) zijn vrijgesproken, ook al hebben ze de zonen buitensporig gestraft. 

Voor die onmenselijke behandeling oordeelt de rechtbank dat de ouders handelden vanuit een "noodtoestand": ze waren ervan overtuigd dat de broers achter de bedreigingen zaten en wilden erger voorkomen. Daarom zijn ze niet schuldig.

Dat er na zoveel jaar een uitspraak is gekomen, is op zich een overwinning voor de 2 broers. Hun namen zijn officieel gezuiverd. Toch is het vonnis voor hen een anticlimax, omdat alleen de stiefmoeder is veroordeeld. Met hun moeder hebben ze de banden hersteld. Met hun vader willen ze nooit meer contact. Hun jeugdjaren krijgen ze niet meer terug.  

Dit verhaal maakt pijnlijk duidelijk dat ook minderjarigen recht hebben op een eerlijk proces, binnen een redelijke termijn.