Politie wil meer AI en technologie gebruiken tegen oplichters en drugsbendes: "Er kan veel meer dan we wettelijk mogen"

De misdaad én de politie maken volop gebruik van AI en technologie. "Witse zou vandaag snel afgeserveerd zijn in ons team. Wat speurders vandaag doen is helemaal anders dan het clichébeeld", zegt Yve Driesen, gerechtelijk directeur van de Federale Gerechtelijke Politie (FGP) in Antwerpen.

"De grote misdaadkartels zijn altijd early adopters en investeren miljoenen in technologie en AI. Die helpen hen om drugs te verhandelen of mensen op te lichten. Daarbij maken ze gebruik van AI-systemen zonder morele beperkingen, de zogenoemde Fraud GPT of Worm GPT. Daaraan kan je vragen om de logistieke werking van havens in kaart te brengen, phishingapps te ontwikkelen, tips om explosieven te maken en ga zo maar door", zegt Driesen.

Diezelfde technologische innovatie gebruiken criminelen ook om financiële constructies op te zetten. Via blockchainprocessen en digitale valuta, zoals crypto wordt er een rookgordijn opgetrokken voor speurders. 

"Maar ook wij als politie gebruiken volop technologie bij ons speurwerk", zegt Driesen. "Wij werken tegenscenario's uit via AI, om te voorspellen wat de impact van een politieactie kan zijn. Vanuit de FGP Antwerpen ontwikkelden we ook beeldanalysesystemen met AI die wapens, gezichten, verdachte handelingen en boodschappen kunnen herkennen", zegt Driesen.

"Dat systeem hebben we zelf ontwikkeld en getraind. Data zijn belangrijk. Want bijvoorbeeld het taalgebruik in de misdaadwereld is helemaal anders. Wanneer iemand 'moet gaan slapen' betekent dat dat die persoon uitgeschakeld zal worden. Daar is ons systeem op getraind."

Maar Driesen droomt van meer, bijvoorbeeld van een AI-assistent die meeluistert tijdens een verhoor. "Die kan speurders er in real time op wijzen dat een verdachte tegenstrijdige dingen zegt met het dossier. Zo kan er ook snel een pv opgemaakt worden met enorme tijdswinst." Dromen, want wat er kan, mag daarom niet in de praktijk.

"Vanuit de politie hebben wij een grote beperking die de criminelen niet hebben", zegt Driesen. "Wij moeten beveiligde en afgesloten AI-systemen gebruiken en ontwikkelen. Gevoelige dossiers, privacygegevens en onderzoeken kan je niet zomaar delen met ChatGPT, Copilot of Gemini. Die data mogen niet zomaar op Amerikaanse servers belanden. Uiteraard is daar een grote bescherming ingebouwd", zegt Driesen. 

"Tel daarbij de veelheid aan data uit telefoons, communicatie, laptops en ga zo maar door die we moeten verwerken in dossiers, zeker als het gaat over terreurbestrijding, en je beseft dat speurders niet meer zonder technologische ondersteuning en AI kunnen voor hun werk. Al benadruk ik graag dat de mens de sturende en centrale kracht blijft, technologie moet ondersteunen", zegt Driesen. 

De topman van de FGP droomt van zo'n veilige Police GPT die Europol zou ontwikkelen met steun van België. Intussen blijft de vaststelling dat de politie nieuwe innovaties niet even snel kan gebruiken als de misdaadwereld.

"Om misdaad te bestrijden kunnen we nochtans technisch veel meer dan we nu juridisch mogen", zegt Driesen. "Als er nu een criminele phishingtool opduikt, dan leggen we die meteen stil. We zouden die bendes ook kunnen overspoelen met 'valse slachtoffers'. Op die manier kunnen we hun netwerk in kaart brengen: wie zit erachter, hoe werken ze, van waaruit opereren ze? Maar dat is in ons land nog niet toegestaan en zo missen we kansen", zegt Driesen.

"Vooral in terreurdossiers merk je die tweespalt. Er moet snel ingegrepen en gemonitord worden. Technologisch kan dat maar de procedures en toestemmingen volgen trager", zegt Driesen. "We zijn vragende partij voor een ruimer wettelijk kader, want de grijze zone is nu te groot en daarin willen wij ook niet werken."

Op Europees politieniveau lopen er een aantal succesvolle pilootprojecten.

"Samen met Europol proberen we via data tussenpersonen in de drugswereld op te pakken. Daarvoor gebruiken we de data en informatie die we uit de gsm's van opgepakte loopjongens halen. Die bundelen we en laten we via AI analyseren", zegt Driesen. 

"Het is voor ons cruciaal om zo die tussenpersonen op te sporen. Zij leveren wapens, geld, delen commando's uit. Vaak pakken we enkel de kleine garnalen op die een bommetje gooien maar die zijn inwisselbaar. Door die tussenpersonen te viseren willen we hun systeem breken."

De Antwerpse afdeling van de FGP heeft wereldwijd een reputatie opgebouwd door de kraak van Sky ECC. FGP had toen toegang tot de versleutelde en onkraakbaar gewaande smartphones waarmee drugscriminelen communiceerden. "Of er al een opvolger in omloop is? We zien nieuwe systemen maar die zijn kleiner en diverser. Na onze kraak lijken criminelen het risico te spreiden. Er is niet langer één groot geheim communicatiesysteem."

Bij de FGP in Antwerpen werken 5 datawetenschappers, 10 ingenieurs en een FinTech-team. "Vooral na Sky ECC krijgen we veel sollicitaties. We hebben een heel stabiele ploeg met diverse profielen: starters maar ook zij-instromers die eerst een carrière hadden in de ICT-sector. Ze voelen nu echt hoe hun werk een verschil maakt."

Ook de Antwerpse speurders zien de laatste maanden een tsunami aan nieuwe dossiers, vooral van phishing en oplichting. "Moedeloos worden we niet, neen. Maar we moeten vooral niet proberen om altijd achter de feiten aan te lopen en elke nieuwe tool te bestrijden, dan verlies je. We geloven in een holistische aanpak waar we met disruptieve technieken de misdaad in een klap een grote hak kunnen zetten. Zoals we met Sky ECC deden", besluit Driesen.