Hardliner die de VS "een lesje wil leren": dit is de Iraanse parlementsvoorzitter met wie Trump gesprekken zou voeren

De Amerikaanse president Donald Trump zei maandag tegen journalisten dat de VS "zeer goede gesprekken" voert met Iran en praat met "de man die het meest gerespecteerd wordt" in het land. "De mensen binnen het regime weten wie ze zijn, ze worden zeer gerespecteerd en misschien is een van hen wel precies wat we zoeken."

Om wie het dan precies gaat, wilde Trump niet zeggen. En wel hierom: "Omdat ik niet wil dat hij vermoord wordt, oké? Ik wil niet dat hij vermoord wordt."

Israëlische overheidsbronnen waren wel loslippiger. De Amerikaanse nieuwssite Axios schrijft op basis van die bronnen dat het om Mohammad Bagher Ghalibaf gaat, op dit moment voorzitter van het Iraanse parlement. Volgens Axios zou Ghalibaf al met de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner hebben gepraat.

Als er inderdaad - al dan niet rechtstreekse - gesprekken met Iran worden gevoerd, dan is het zeker niet ondenkbaar dat Ghalibaf de gesprekspartner is, of een van de gesprekspartners. Ghalibaf is namelijk een van de laatste levende sterkhouders van het Iraanse regime, nu vooral Israël een hele reeks hooggeplaatste figuren heeft uitgeschakeld.

Zelf ontkent Ghalibaf in alle toonaarden dat er gesprekken lopen met de VS. Maandag schreef hij op X  dat zulke berichten vals zijn en enkel bedoeld zijn "om de financiële en oliemarkten te manipuleren en te ontsnappen uit het moeras waarin de VS en Israël gevangen zitten".

Het Iraanse persagentschap Tasnim, dat dicht aanleunt bij de Revolutionaire Garde, ziet nog een andere reden waarom Ghalibafs naam opduikt: "Ghalibaf werd als een gesprekspartner geïntroduceerd in een poging om een tegenstrijdig en verdeeld beeld van Iran te schetsen. Het noemen van zijn naam is duidelijk bedoeld om interne verdeeldheid te zaaien binnen Iran en een conflict tussen de politieke krachten te veroorzaken."    

Toch valt op dat Ghalibafs naam niet op een Amerikaanse premielijst staat, in tegenstelling tot die van heel wat andere functionarissen in Iran. Dat zou erop kunnen wijzen dat de VS in hem inderdaad een mogelijk betrouwbare gesprekspartner ziet. Of Israël dat ook ziet zitten, is een andere vraag. Als parlementsvoorzitter prees Ghalibaf de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023. Volgens hem het bewijs "dat het Zionistische regime nooit vrede zal hebben tot de dag dat het is vernietigd".

Ghalibaf (64) is zeker geen verzoener, ook niet tegenover de Iraanse bevolking. Hij bouwde een carrière uit bij de Revolutionaire Garde en zit heel diep in het Iraanse repressie-apparaat, dat de voorbije decennia verschillende protestgolven heeft onderdrukt.

Net als veel jonge mannen van zijn generatie ging hij in de jaren 80 bij de Revolutionaire Garde in dienst tijdens de oorlog met Irak. Ghalibaf klom al snel op in de rangen van de paramilitaire organisatie.

Na de oorlog stond hij aan het hoofd van de eenheid die verantwoordelijk was voor de heropbouw van Iran. Later werd hij hoofd van de luchtmacht van de Garde. Ghalibaf is zelf ook piloot.

In 1999 schreef hij samen met andere commandanten van de Garde een brief aan de hervormingsgezinde president Mohammad Khatami over het toenmalige studentenprotest in Teheran, dat volgens de commandanten de nationale veiligheid bedreigde. Ze waarschuwden Khatami dat de Garde zelf actie zou ondernemen als de president er niet mee akkoord ging om het protest te onderdrukken.

Ghalibaf werd daarna hoofd van de Iraanse politie en moderniseerde die ook. Maar ook in die functie schuwde hij de repressie niet. Uit een gelekte opname van een bijeenkomst tussen Ghalibaf en de Basij, een soort ordetroepen die hun bevelen ontvangen van de Garde, moet blijken dat Ghalibaf tijdens het protest van 2003 het bevel gaf om op betogers te schieten.

Daar blijft het niet bij. In een opname uit 2013 pocht hij over zijn hoogsteigen gewelddadige optreden tegen betogers. "Er bestaan foto's van mij waarop ik achteraan op een motor zit en hen met houten stokken sla. Ik was een van de mensen die op straat mensen sloegen en ik ben daar trots op."

Ghalibaf was ook 12 jaar burgemeester van Teheran, van 2005 tot 2017. Hij moderniseerde de hoofdstad, liet een groot aantal extra woningen bouwen en groene zones creëren. Achteraf kwam hij wel meermaals in opspraak wegens corruptie.

In 2020 volgde hij Ali Larijani op als parlementsvoorzitter, toen die secretaris-generaal van de Nationale Veiligheidsraad werd. Larijani is een van de kopstukken van het regime die de voorbije maand gedood werden bij Israëlische aanvallen.

Ghalibaf nam de voorbije decennia ook 4 keer deel aan de presidentsverkiezingen, de laatste keer in 2024. Maar hij kon nooit winnen.

Welke houding hij zal opnemen tijdens eventuele gesprekken met de Verenigde Staten, is moeilijk te zeggen. Dat hangt onder meer af van de macht die hij heeft binnen het Iraanse regime. Verschillende experten gaan ervan uit dat er binnen dat regime een machtsstrijd aan de gang is om de controle over het land te verkrijgen.

Van Ghalibaf wordt gezegd dat hij connecties heeft met verschillende van die machtsblokken. Sommige experten kennen hem zelfs heel wat macht toe. "Hij is degene die de touwtjes in handen heeft", meent Hamidreza Azizi van het Duitse Instituut voor Internationale en Veiligheidszaken. Het is ook iemand voor wie het doel de middelen heiligt, zegt Azizi aan CNN. "Hij is meer geïnteresseerd in macht dan in ideologie."

Ook de Amerikaanse historicus en expert buitenlands beleid Michael Rubin noemt hem een "opportunistische overlever". "Hij ziet in Trump iemand die hem kan helpen met het bereiken van wat de voormalige Opperste Leider hem ontzegde: het presidentschap of een of ander soortgelijk interim-leiderschap."

Ghalibaf zou ook dicht bij de nieuwe Opperste Leider staan, Mojtaba Khamenei, van wie niemand buiten Iran lijkt te weten of hij nog wel leeft. Mojtaba Khamenei is mogelijk zwaar gewond geraakt bij een Israëlisch bombardement. Sinds zijn benoeming tot Opperste Leider, na de dood van zijn vader, is hij nog niet in het openbaar gezien of gehoord.

De jonge Khamenei zou Ghalibaf telkens gesteund hebben bij zijn presidentskandidaturen. Ghalibaf is ook familie van de moeder van Khamenei. Ook de band met de Opperste Leider geeft hem wellicht een zekere autoriteit om namens Iran te onderhandelen.

Als hij al met de Verenigde Staten in gesprek is, dan moeten we daar echter niet uit afleiden dat hij zomaar tot eender welk compromis bereid zal zijn. In zijn nog altijd dagelijkse posts op sociale media daagt hij de VS en Israël voortdurend uit en kiest hij voor een harde lijn als het over de Iraanse voorwaarden gaat om de oorlog te beëindigen.

Bijna 20 jaar geleden riep hij het Westen nog op om Iran te vertrouwen en te beseffen dat Iran zaken wil oplossen via dialoog. Dergelijke verzoenende taal was de voorbije weken echter niet te bespeuren. Tot een staakt-het-vuren is hij niet bereid, schreef hij 2 weken geleden op X. "Wij vinden dat de agressor gestraft moet worden en een lesje moet krijgen dat hen zal ontmoedigen om Iran nog eens aan te vallen."

In zijn hele carrière was de veiligheid van de Islamitische Republiek altijd al zijn allerhoogste prioriteit. Zijn uitspraken in het verleden wijzen erop dat hij vooral een man van het verzet is, en niet zozeer van het compromis. Weinig doet dan ook vermoeden dat hij nu zomaar zal aanvaarden wat Trump hem voorschotelt. Al kan er achter de schermen veel gebeuren.