Plaatsgebrek, personeelstekort, en steeds jongere kinderen met verschillende problemen die in gesloten jeugdinstellingen belanden: het jaarverslag van de Commissie voor Toezicht voor Jeugdinstellingen schetst een somber beeld van de jeugdzorg. Jochem Michiels (33) zat door een moeilijke thuissituatie in zo'n instelling. "Ik werd even hard behandeld als jongeren die feiten hadden gepleegd. Dat neem ik vandaag nog mee."
Jochem zat door moeilijke thuissituatie in gesloten jeugdinstelling: "Ik ben intussen 33 en ik neem dat nog altijd mee"
Lina El Bakkali
Gepubliceerd:
De bijzondere jeugdzorg in Vlaanderen staat onder druk. Jongeren met sterk uiteenlopende problematieken worden bij elkaar geplaatst, wat zorgt voor een complexe situatie. Plaatsgebrek, personeelstekort en lage lonen voor de zorgverleners maken het nog extra precair.
Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens trekt aan de alarmbel. Sinds 2019 zouden jongeren die in een moeilijke thuissituatie zitten en geen delicten hebben gepleegd, niet meer in een gesloten jeugdinstelling mogen belanden met andere jongeren die wel feiten hebben gepleegd.
Dat is althans de theorie. In de praktijk is er te weinig capaciteit om dat altijd te garanderen.
Er is geen passend aanbod voor jongeren met gedragsstoornissen
Caroline Vrijens, kinderrechtencommissaris
"Ik heb het afgelopen jaar van verschillende vrijwilligers gehoord dat ze opnieuw een kind hebben moeten opvangen in een gesloten instelling", vertelt Vrijens in De Afspraak. "Het gaat dan soms om 10-jarigen uit een moeilijke thuissituatie die nog met hun pop binnenkomen in een groep 17-jarigen die feiten hebben gepleegd. Zij horen daar niet thuis."
"Daarnaast is er in Vlaanderen geen passend aanbod voor jongeren met bijvoorbeeld gedrags- of emotionele stoornissen", gaat Vrijens verder. "Hun problematiek is vaak zo complex dat ze uiteindelijk toch in een gesloten gemeenschapsinstelling belanden, terwijl ook daar de infrastructuur totaal niet is afgestemd op hun noden."
Gevangenismentaliteit
Jochem Michiels (33) was zo'n 12-jarige. Door een moeilijke thuissituatie kwam hij terecht in maar liefst 6 instellingen. "Mijn mama had psychische problemen", getuigt hij in De Afspraak. "Zij had met momenten moeite met mama zijn. Maar we hadden enkel elkaar. Daardoor was het moeilijk thuis."
Je wordt hard behandeld, ik neem dat nog altijd mee
Jochem Michiels
"Toen ik in dat systeem belandde, was dat shockerend. Het is sowieso een grote verandering in je leven. Je bent niet meer thuis. Maar ik heb ook veel meegemaakt. Je ziet daar wel wat."
"Ik had niet het gevoel dat ik daar thuishoorde. Ik had geen feiten gepleegd, maar zat wel tussen andere jongeren die dat wel hadden gedaan. En omdat ik dan toch werd behandeld als iemand die feiten had gepleegd, kreeg ik het idee dat ik dat dan evengoed ook kon doen. Ik werd toch al gestraft."
Jochem vertelt openhartig over zijn tijd in de instelling:
"Ik heb zoveel tijd alleen moeten spenderen. Ik kon 's avonds mijn vriendjes niet zien. Ik moest strijden om een hobby te kunnen uitoefenen. En dat leeftijdsverschil is verschrikkelijk. Je wordt hard behandeld. Dat heeft een effect. Er is een soort gevangenismentaliteit. Dat was niet normaal. Ik ben intussen 33 en ik neem dat nog altijd ergens mee."
120 miljoen euro extra investering
Er is intussen wel al veel veranderd, zegt Vrijens. "Er wordt niet gesanctioneerd als dat niet nodig is. Er wordt een zo positief mogelijk leefklimaat gecreëerd. En in principe zouden jongeren, zoals Jochem toen, niet meer mogen belanden in zo'n instelling."
"Daar wil ik vandaag extra voor pleiten. We vragen om heel voorzichtig om te gaan met jongeren van 12 tot 14 jaar en ervoor te zorgen dat er écht alternatieven zijn. We moeten vermijden dat zij in een gesloten instelling belanden."
"Ze hebben nood aan warme begeleiding. Bijna één-op-één, zoals een ouder dat zou doen. Dat is soms heel moeilijk. We vragen ook dat voorzieningen versterkt worden voor jongeren met een complexe problematiek. We willen dat er een echte samenwerking tot stand komt."
Zoals zo vaak draait het om geld. "Het agentschap Opgroeien en de minister van Welzijn (Caroline Gennez, Vooruit, red.) moeten hiermee aan de slag. Er ligt een plan op tafel: men wil 120 miljoen euro extra investeren. Maar nu moeten we afwachten of dat geld ook effectief iets zal veranderen voor de kinderen en jongeren die vandaag niet op hun plek zitten."
Blijf niet kwaad, dat helpt niet
Jochem Michiels
Dat er verandering nodig is, moge dus duidelijk zijn. "Ik kon niet thuis blijven, dus ik begrijp dat ik daar was", zegt Jochem. "Maar dat was niet de plek."
Toch is hij niet verbitterd. "Ik ben heel kwaad geweest. Maar ik ben ouder nu. Ik heb het achter mij gelaten. Als je in je boosheid blijft leven, word je zot."
"Geloof in jezelf", geeft hij nog mee als boodschap aan jongeren die momenteel hetzelfde meemaken. "Je bent meer dan je situatie. Het komt allemaal wel goed. Je hebt de kracht om het zelf te doen. Blijf niet kwaad. Dat helpt niet. Peace and love."