Verwarmde zitkuilen en wegwerppijpjes: sporen van 18e-eeuws legerkamp gevonden op The Loop in Gent 

In december 1708 verzamelde een Europees leger onder leiding van John Churchill, de hertog van Marlborough, rond Gent om de stad terug te veroveren op de Fransen. De slag kaderde in de Spaanse Successieoorlog.

"Churchill, die een voorouder is van de latere Britse premier Winston, had besloten om in de winter de aanval door te zetten. Dat was ongezien in die tijd. De veldslagen stopten normaal gezien vanaf oktober. Het weer was slecht, het hele gebied rond Gent was een grote modderpoel. Het was bar koud", zegt historicus Aiko Boumerkhoufa. 

De Europese alliantie, die voor de Oostenrijkse Habsburgers vocht, bestond uit 60.000 soldaten die Gent omsingelden. "Het ging vooral om Nederlanders en Engelsen, maar er waren ook veel ingehuurde Duitsers. Ook kleinere groepen Denen en Zweden namen deel."

"In Gent zelf hielden 20.000 Fransen zich schuil. Ook zij kregen steun van anderen, onder meer van Zwitserse, Spaanse en Waalse troepen." 

Bij opgravingen aan het voormalig vliegveld The Loop, in Sint-Denijs-Westrem, zijn de voorbije jaren sporen van die militaire kampementen ontdekt.

"We hebben een aantal ronde kuilen gevonden met een getrapt profiel. Ze hebben een vlakke bodem, waar restanten van een haard te vinden zijn, en een hogere zitbank errond", zegt archeoloog Johan Hoorne. 

"Het gaat om beschuttingen die ook met opgehoogde aarde zijn afgewerkt. Er zijn dus muurtjes rond aangebracht om de warmte binnen te houden. In andere kuilen vonden we ook bakstenen haardjes of restanten van ovens, vermoedelijk veldkeukens." 

Er was een enorme opeenvolging van conflicten in die tijd, maar toch kunnen de archeologen zeker 1 ovenkuil en mogelijk 2 zitkuilen linken aan het Beleg van Gent in 1708. "In die periode was roken in de mode, onder meer onder invloed van de ontdekking van de Nieuwe Wereld. Soldaten gebruikten pijpjes uit aardewerk. We hebben verschillende exemplaren gevonden." 

Het bijzondere aan de pijpjes is dat ze versieringen of zelfs stempels dragen van de ateliers waar ze gemaakt werden. "Op basis van één heel specifieke stempel komen we terecht bij een pijpenmaker in Gouda én een bepaald type dat maar enige tijd gebruikt werd."

Dat gevonden pijpje komt van Passchier Vergouw en werd geproduceerd tussen 1699 en 1710. "We weten dat de pijpjes een korte houdbaarheidsdatum hadden", stelt Hoorne. Het feit dat ze op de site opduiken, kan wijzen op het feit dat het hier om een kampement uit 1708 gaat. Enkel in Drongen hebben we ook soortgelijke legerkampen gevonden in de regio." 

Het beleg in 1708 duurt enkele dagen, na weken voorbereiding. De wapens werden aangevoerd via de Schelde en de Leie. "Op kerstavond begonnen de gevechten en op nieuwjaarsdag gaven de Fransen zich over", zegt Boumerkhoufa.

"De geallieerden namen de stad in en braken meteen alle kampementen in de buurt af. Zo konden de vijanden de stellingen zeker niet opnieuw gebruiken." De boeren konden de akkers weer in gebruik nemen. De restanten verdwenen onder de grond, tot archeologen 3 eeuwen later op zoek gingen naar sporen. De ontdekkingen gebeurden tijdens verschillende opgravingen, de resultaten zijn nu samengebracht. 

Er zijn al zo'n 20 jaar opgravingen op de site, grotendeels in opdracht van NV Grondbank The Loop. "Het is een archeologische schatkamer", stelt Hoorne. Zijn team vond er onder meer sporen van een nederzetting van 3.000 jaar geleden, Romeinse boerderijen en een dorp uit de middeleeuwen. Op de site ontwikkelt zich een nieuw stadsdeel.