Een samenwerkingsverband van 14 universiteiten en bedrijven gaat, onder leiding van de UHasselt, werken aan data- en reken-infrastructuur voor de Einsteintelescoop. Bij het detecteren van zwaartekrachtgolven zal die telescoop enorme hoeveelheden data genereren. Hoe kan je al die datastromen snel genoeg analyseren om zo de juiste onderzoeksbeslissingen te nemen? Dat is de centrale vraag binnen het nieuwe project ETCETERA.
UHasselt leidt internationaal project voor reken-infrastructuur van Einsteintelescoop: "Uitdagingen zijn uniek"
Ilse Suffeleers
Gepubliceerd:
De Einsteintelescoop is een derde generatie observatorium voor zwaartekrachtgolven. De telescoop wordt mogelijk gebouwd wordt in het grensgebied van België, Nederland en Duitsland. In België gaat dat dan om de ondergrond in Voeren.
Het gaat hier om een internationaal hightech wetenschapsproject dat gravitatiegolven uit het heelal kan opvangen en meten, de rimpelingen die ontstaan wanneer zwarte gaten of neutronensterren samensmelten. Sommige van die gebeurtenissen vonden miljoenen jaren geleden plaats. Maar omdat daar zo veel energie bij vrijkomt, zijn er nog altijd heel kleine trillingen detecteerbaar.
Enorme hoeveelheid data
"Dat detecteren klinkt misschien eenvoudig, maar er komt een gigantische hoeveelheid data bij kijken. En dat brengt veel uitdagingen met zich mee", zegt prof. dr. Olivier Thas, coördinator van het ETCETERA-onderzoeksproject en onderzoeker aan het Data Science Institute van UHasselt.
De snelheid van gegevens analyseren is namelijk belangrijk, zo klinkt het. Want om bepaalde gebeurtenissen in het heelal nog beter te bestuderen, moeten conventionele telescopen naar de juiste richting in de ruimte georiënteerd worden.
Na het opvangen van een signaal moet heel snel duidelijk worden of het een interessant signaal is en uit welke richting het komt, om dan tijdig de conventionele telescopen te kunnen richten.
De Einsteintelescoop is daarnaast ook zo sterk dat ze meer signalen zal oppikken dan er zorgvuldig geanalyseerd kunnen worden. De beschikbare rekenkracht moet dus juist ingezet worden: welke signalen verdienen verdere analyse, en waar is er rekencapaciteit beschikbaar?
Om die beslissingen snel te kunnen maken, zullen er AI-modellen ontwikkeld worden. En zal AI ook ingezet worden om de berekeningen met heel complexe natuurkundige modellen te versnellen
Samenwerkingen met de industrie
Binnen ETCETERA gaan 7 universiteiten nauw samenwerken met 7 bedrijven. "De uitdagingen die we met dit project willen aanpakken zijn uniek. Het hele testveld dat er gebouwd wordt rond rekenkracht van computers en AI-modellen maakt het voor technologiebedrijven enorm interessant om aan mee te werken", zegt Tina Smets, business developer aan UHasselt.
Ook gedeputeerde voor Economie en voorzitter van POM Limburg Tom Vandeput (CD&V) ziet grote voordelen bij de opstart van dit project. “Met ETCETERA versterken we de positie van Limburg binnen Europa op het vlak van artificiële intelligentie. De technologie die we hier ontwikkelen voor de Einsteintelescoop, is ook relevant voor andere sectoren, van energie tot ruimtevaart."
Het ETCETERA-project start officieel op 1 januari 2027 en zal drie jaar lopen. Of de Einsteintelescoop effectief naar Limburg komt zou ten vroegste in 2027 duidelijk zijn.
Wat is de Einsteintelescoop?
De Einsteintelescoop wordt een ondergronds meetsysteem dat met extreme gevoeligheid zwaartekrachtsgolven detecteert. Hiermee wordt het mogelijk om zaken te meten in de verste uithoeken van ons heelal.
De telescoop zal een driehoek vormen, met zijden van 10 kilometer lang, op een diepte van 250 meter. Het ondergronds observatorium wordt 10 keer gevoeliger dan zijn voorgangers en kan 1.000 keer meer zwaartekrachtgolven waarnemen. Dat levert een compleet nieuwe blik op ons heelal op.
Regionaal nieuws uit Limburg
Gepubliceerd:
