Vrijlaten, terugsturen of aanhouden: wat gebeurt er met transmigranten die onderschept worden?

"Waar ze naartoe gebracht worden, hangt af van de plek waar ze onderschept worden", legt Christiaan De Ridder uit, adjunct-korpschef bij politie Westkust. "De mensen die in de duinen, op het strand of op straat worden onderschept, gaan mee met de politie van de zone waar ze worden gevonden."

"Als mensen pas op zee gespot worden, zijn er 2 scenario's. De scheepvaartpolitie probeert de boten in de eerste plaats af te leiden naar de Franse wateren. Daar worden ze aan wal gebracht en neemt de Franse politie het over. Maar als een boot in moeilijkheden raakt voor onze kust, dan grijpt de scheepvaartpolitie in en brengt ze de mensen zo snel mogelijk aan land."

"In het geval van de 19 transmigranten voor de kust van Klemskerke, werden ze aan wal gebracht in Oostende en meegenomen naar het bureau in Zeebrugge."

Maar wat dan? "Dan moeten we de mensen proberen te identificeren. Meestal hebben ze geen identiteitsbewijs op zak, dus dan worden foto's en vingerafdrukken genomen. Normaal handelen wij die administratieve zaken af, maar sinds het bezoek van de ministers vorige week donderdag komt de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) ons daarbij helpen."

"Die gegevens gooien we in een Europese databank. Misschien hadden ze al in een ander land asiel aangevraagd en komen we zo aan hun gegevens. Of misschien zijn ze al eens door politiediensten hier geregistreerd en kregen ze al een uitzettingsbevel."

"Het zijn niet de fijnste werkomstandigheden", merkt De Ridder nog op. "Die mensen hebben er al een hele tocht op zitten en hebben vaak al wat ziektes opgelopen, zoals schurft."

Uiteindelijk ligt het lot van de transmigranten in handen van de Dienst Vreemdelingenzaken. DVZ heeft 24 uur tijd om te beslissen wat er met hen moet gebeuren. "De identificatie is van cruciaal belang, daar begint het bij", vertelt Paulien Blondeel, woordvoerder DVZ.

"Als die persoon een wettige verblijfsvergunning heeft, dan laten we die beschikken. Maar dat is amper het geval bij transmigranten. Want waarom zouden ze die gevaarlijke oversteek willen wagen, als ze hier wettig mogen verblijven?"

Als die persoon hier geen wettig verblijf heeft, dan krijgt hij een bevel om het grondgebied te verlaten. "Wie het land moet verlaten, moet dat in eerste instantie op eigen kracht doen, maar dat gebeurt natuurlijk niet altijd. Als we zien dat er een reële kans is dat die persoon gaat onderduiken of het voor de zoveelste keer gaat proberen, dan kunnen we beslissen om hem vast te houden in een gesloten centrum. Er zijn 6 zo'n centra in België."

"Vandaaruit organiseren we een gedwongen terugkeer. Ofwel naar het land van herkomst of naar het land waar hij al gekend is."

Volgens de Europese wetgeving is het eerste land waar een vluchteling asiel aanvraagt en zijn vingerafdrukken geeft, verantwoordelijk voor die persoon. "Hier is heel veel secundaire migratie. Als we in het systeem zien dat iemand asiel heeft aangevraagd in Duitsland of Frankrijk, dan blijven die landen er eigenlijk verantwoordelijk voor. Zelfs al is hun aanvraag daar niet goedgekeurd."

"Dat is om te vermijden dat ze zouden doorreizen van het ene naar het andere land en overal eens zouden aankloppen om asiel aan te vragen. Maar alles wordt op individuele basis bekeken", benadrukt Blondeel. "Er is geen grote algemene lijn in te trekken."

Het moet natuurlijk ook mogelijk zijn om op eigen kracht terug te keren naar het land van herkomst. Wat als er geen rechtstreekse vluchten zijn? "We gaan alleen over tot een gedwongen terugkeer naar het land van herkomst, als dat ook mogelijk is. Maar in heel veel gevallen zijn de transmigranten al gekend in een ander Europees land."

"Niet iedereen werkt goed mee met de identificatie", klinkt het bij DVZ. "Logisch natuurlijk, want zij hebben niet de intentie om terug te keren. We proberen wel zo goed mogelijk op hen in te praten. We raden de oversteek af en proberen perspectief te geven over een terugkeer naar het land van herkomst."

"We moeten écht zeker zijn over wie het gaat en het land van herkomst moet die persoon ook willen terugnemen, want hij moet een reisdocument krijgen. Die procedure kan bijzonder lang duren. We werken nauw samen met de ambassades. Zij gaan aan de slag met vingerafdrukken, nationale registers of vragen een gesprek aan."

"Zeker", klinkt het volmondig bij Blondeel. "Van zodra iemand voor de eerste keer is aangehouden, dan starten we de identificatieprocedure op. Dan hebben we al belangrijke eerste gegevens. Als iemand dan een 2e of 3e keer komt, staan we al direct een pak verder. Dan is er misschien al meer zicht op identificatie en een terugkeer."

Bij de politie klinkt het antwoord anders. "Moeilijke vraag", zegt Christiaan De Ridder van politie Westkust. "De administratieve procedure is een enorme werkbelasting voor onze mensen, in redelijk ondankbare situaties. Laten we het daarop houden."

Waarom vragen ze dan hier geen asiel aan? Blondeel benadrukt dat elke vreemdeling het recht heeft om hier asiel in te dienen. "Maar België is bij transmigranten niet het geplande eindpunt. Ze hebben soms al asiel aangevraagd in een ander Europees land. Of ze zijn ervan overtuigd dat het in het Verenigd Koninkrijk beter is."

Terug naar het begin. Hoe reageren de mensen wanneer ze hun oversteekpoging moeten staken? "Meestal blijven ze rustig", vertelt De Ridder. "Zij willen eigenlijk gerustgelaten worden en zo vlot en snel mogelijk in het Verenigd Koninkrijk geraken."

"In Frankrijk is dat een ander verhaal. Daar wordt er veel opstandiger opgetreden. Ik heb schrik dat die tendens zal overwaaien naar hier. In Frankrijk worden zelfs opzettelijk rellen en vandalenstreken in gang gestoken, om de politie weg te lokken van de oversteek. Dat is bij ons dus gelukkig niet het geval", aldus De Ridder.