Akkoord overbevolking gevangenissen: veroordeelden met celstraffen tot 18 maanden krijgen enkelband

Premier Bart De Wever (N-VA), minister Verlinden (CD&V) en MR-vicepremier David Clarinval bereikten gisteren een akkoord over de overbevolking in de gevangenissen, de militaire bewaking op straat en de inwerkingtreding van het nieuwe strafwetboek. Die dossiers zaten al enige tijd geblokkeerd in de regering.

Begin deze week was er nog wrevel binnen de regering, omdat minister Verlinden buitenspel was gezet bij de beslissing om militairen in te zetten voor de bewaking van Joodse instellingen. Verlinden had dat dossier gekoppeld had aan dat van de overbevolking in gevangenissen.

Premier De Wever had daarop geantwoord dat hij de spanningen zou "wegmasseren". "Zo heb ik ons overleg niet ervaren. Ik ben niet gemasseerd", reageert Verlinden met een kwinkslag.

"Het probleem is niet weggemasseerd. We zijn samen, met respect voor elkaar en constructief, tot dit akkoord gekomen. Ik ben blij dat we er alsnog voor gekozen hebben om samen naar oplossingen te zoeken en samen de moeilijke knopen door te hakken. Ik denk dat dit het voorbeeld is dat we als regering moeten geven aan de bevolking."

Wat staat nu in dat (voor)akkoord? Volgens het kabinet-Verlinden is overeengekomen dat wie veroordeeld werd tot celstraffen tot 18 maanden een enkelband kan krijgen. De maatregel geldt zowel voor wie nu al in de cel zit als voor wie nog moet beginnen aan zijn straf.

De maatregel zal ook van toepassing zijn voor de zogenoemde 'stock' van veroordeelden. Het gaat om veroordeelden die nog wachten op hun straf. De vorige regering in lopende zaken had namelijk een richtlijn uitgevaardigd waardoor alleen wie veroordeeld werd tot meer dan 5 jaar meteen naar de cel moest. Minister Verlinden stelde die maatregel bij na haar aantreden.

Een 2e maatregel uit het akkoord is dat wie veroordeeld is tot straffen tussen 18 maanden en 10 jaar cel anderhalf jaar vroeger de gevangenis kan verlaten met enkelband. Belangrijk is wel dat wie veroordeeld is voor zedenfeiten, terreur of drugshandel niet in aanmerking komt voor elektronisch toezicht.

Ten 3e wordt de noodwet waarmee minister Verlinden vorig jaar de overbevolking wou aanpakken, en die tot eind dit jaar gold, verlengd tot eind 2027. Die houdt in dat de cel voor straffen tot 3 jaar het laatste redmiddel moet worden.

Wel worden de voorwaarden aangescherpt. Gevangenisdirecteurs kunnen bij langere straffen vanaf 6maanden voor het einde van de straf advies geven aan de strafuitvoeringsrechter over een vervroegde invrijheidstelling, waarbij maximaal 6 maanden strafkorting kan worden toegekend. Terwijl zo'n strafkorting vroeger mogelijk was bij straffen tot 10 jaar, zal dat voortaan alleen kunnen tot 3 jaar.

Met de maatregelen wordt zo niet alleen ingegrepen op de instroom in de gevangenissen, maar ook op de uitstroom, waar Verlinden op aandrong. De precieze impact van de maatregelen is nog onduidelijk. Bij het kabinet-Verlinden valt wel te horen dat de minister het graag ambitieuzer had gezien.

"Het gaat over enkele honderden grondslapers die we zullen kunnen doen uitstromen naar een elektronisch toezicht", zegt Verlinden in De Ochtend op Radio 1. "Ik heb met dit akkoord niet gezegd dat alle grondslapers zullen verdwijnen. Maar dit is wat mogelijk is binnen de arizonaregering."

Het compromis bevat geen nieuwe ideeën of miraculeuze oplossingen, klinkt het ook. "Het is wat kan voor de hele regering."

"Daarnaast nemen we nog een heel aantal andere maatregelen", voegt Verlinden toe. "Dat wil ik toch ook benadrukken. Zoals het beter en sneller doorstromen van geïnterneerden naar gespecialiseerde voorzieningen. Dat is belangrijk omdat zij nu in de gevangenis niet de zorg krijgen die zij nodig hebben."

"Daarnaast zijn afspraken gemaakt om meer mensen zonder wettig verblijf, die zich vandaag massaal in onze gevangenissen bevinden, te doen uitstromen naar hun land van herkomst."

"Dit is een recurrente maatregel en ondertussen werken we aan heel wat andere dingen. En dus ik ben blij dat er een akkoord is om effectief dat perspectief te geven op verbetering in de gevangenissen. Meer humane detentie, veiligere werkomstandigheden voor ons penitentiair personeel en veiligheid voor de hele samenleving."

Premier Bart De Wever (N-VA) reageert ook tevreden. "Ik ben blij dat het akkoord er is en dat we ermee van start kunnen gaan. Ik denk wel dat dit iets gaat oplossen, maar the proof of the pudding is in the eating. Je moet die maatregelen van kracht laten gaan en dan opvolgen of die volstaan."

Zijn de politieke plooien hiermee gladgestreken? "Het waren moeilijke dossiers. De meningen lopen erg uiteen. Dat is normaal in een coalitie van 5 partijen. Geen enkele beslissing is gemakkelijk. Ik denk dat we gisteren bewezen hebben dat we beslissingen kunnen nemen. Dat maakt mij optimistisch voor wat er nog aankomt, zijnde de laatste grote ronde in onze budgettaire sanering."

Wetstraatwatcher Ivan De Vadder blijft tot nu toe met veel vragen zitten. "De vakbonden zijn er niet van overtuigd dat dit een oplossing is voor de overbevolking", zegt De Vadder in De Ochtend. "Omdat je nieuwe instromen in gang zet. Als je minister Verlinden zelf hoort, moet ze toegeven dat ze met dit akkoord niet alle grondslapers in de gevangenis – een van de meest prangende problemen – zal helpen verdwijnen. En de noodwet wordt zelfs voor een stuk verstrengd. Je kan je daar dus vragen bij stellen."

"Heel veel wordt doorgeschoven naar enkelbanden. Enkelbanden zijn een verantwoordelijkheid van de deelstaten. De Vlaamse en Franstalige gemeenschap zullen voor een stuk moeten opdraaien voor dit. Zijn zij daartoe bereid? Hebben ze daar de middelen voor? Want het gaat om een grotere toestroom naar enkelbanden. Ook dat is een vraag die ik nog niet beantwoord heb."

Daarnaast heb je ook het politieke luik. "Er is een akkoord gesloten met 3 van de 5 partijen. Waar zitten de 2 andere partijen, in dit geval Vooruit en Les Engagés? Gaan zij akkoord? Gaat dit voorakkoord het kernkabinet dat eraan komt - met alle partijen - overleven?"

"Nog iets merkwaardigs: dit akkoord is gesloten tussen een premier, een vicepremier en een vakminister. Waar is de vicepremier van CD&V (Vincent Van Peteghem, red.)? Is die dan niet betrokken? Heeft de minister hem apart gesproken? Heeft ze geen steun van haar partij? Ik heb nog heel veel vragen."