In het (voor)akkoord over de aanpak van de overbevolking in de gevangenissen wordt steeds vaker gekeken naar elektronisch toezicht. Zo zullen veroordeelden met celstraffen tot 18 maanden in veel gevallen niet meer naar de gevangenis gaan, maar hun straf thuis uitzitten met een enkelband. Maar wat is dat juist? En hoe ziet een dag van iemand met een enkelband eruit?
Enkelband als oplossing tegen overbevolking? 10 vragen en antwoorden over elektronisch toezicht
Wat is een enkelband precies?
Een enkelband is een elektronisch apparaat dat rond de enkel wordt gedragen. Daarmee wordt iemands locatie of aanwezigheid op een bepaalde plek gecontroleerd, als onderdeel van elektronisch toezicht opgelegd door een rechter.
Een enkelband doe je niet zelf om. Die wordt aangebracht in de gevangenis of bij je thuis en wordt met speciaal gereedschap vergrendeld.
Het apparaat is verbonden met GPS of met een thuisstation. Het alarmeert de centrale van het Vlaams Centrum voor Elektronisch Toezicht als mensen niet binnen afgesproken uren in hun woning zijn of wanneer er geen contact meer is met de huid.
In welke gevallen krijgt iemand een enkelband?
Wanneer je als verdachte betrokken bent bij een gerechtelijk onderzoek, kan de onderzoeksrechter beslissen dat je in voorlopige hechtenis moet blijven. In dat geval word je tijdens (een deel van) het verdere onderzoek van je vrijheid beroofd. Dat kan met een enkelband.
Die maatregel kan alleen worden opgelegd wanneer je een misdrijf wordt verweten waarop een gevangenisstraf van minstens een jaar staat.
Ben je veroordeeld en heeft de rechter je een gevangenisstraf opgelegd? Dan is het soms mogelijk om de straf thuis met een enkelband uit te zitten, als alternatief voor een gevangenisstraf.
De rechter kan het toezicht ook rechtstreeks opleggen, als autonome straf, maar ook als re-integratiemaatregel in de overgang van gevangenis naar vrijheid.
Hoelang moet iemand een enkelband dragen?
De rechter bepaalt hoelang je de enkelband draagt: tot voor kort was dat minimaal 1 maand en maximaal 1 jaar.
Als het voorstel dat nu op tafel ligt morgen wordt goedgekeurd, kunnen veroordeelden met gevangenisstraffen tot 18 maanden een enkelband krijgen. Veroordeelden met straffen tot 10 jaar zullen 1,5 jaar vroeger kunnen vrijkomen met een enkelband.
Hoe ziet een dag eruit voor iemand met een enkelband?
De grootste groep heeft een enkelband voor de uitvoering van een gevangenisstraf, legt Liesbeth Wyseur uit. Zij is de woordvoerder van het Vlaams Agentschap Justitie en Handhaving. "Die mensen hebben een uurrooster met uren waarbij ze naar buiten mogen. Dat kan om te gaan werken, of indien nodig werk te gaan zoeken, boodschappen te doen, of om begeleiding te volgen. Daarbuiten moeten ze thuis zijn."
"In het geval iemand voltijds werkt, kan die bijvoorbeeld 's ochtends vanaf 8 uur het huis verlaten, en moet hij of zij 's avonds opnieuw thuis zijn op een vastgesteld uur."
De Wereld Vandaag op Radio 1 sprak met iemand die thuis een straf uitzit met een enkelband. "Gezien ik niet werk, ben ik vrij tussen 8 uur en 12 uur om mijn dagdagelijkse zaken te regelen. In het weekend heb ik mijn penitentiair verlof. Dan ben ik vrij van zaterdag 8 uur 's ochtends tot zondag 20 uur 's avonds."
"Alle andere uren van de dag mag je je woning niet verlaten. Stel, je zit op een appartement en je hebt een pakje besteld, dan mag je niet naar beneden om dat te gaan halen als ze aanbellen. Je moet in dezelfde ruimte blijven. Verlaat je de ruimte wel, dan gaat er in Brussel een alarm af en wordt de politie naar je toe gestuurd." Met 'Brussel' bedoelt hij het Vlaams Centrum voor Elektronisch Toezicht.
Een derde van de enkelbanddragers zit een voorlopige hechtenis thuis uit, aldus Wyseur nog. "Zij mogen het huis niet verlaten, tenzij ze opgeroepen worden door de rechtbank of bij dringende medische hulp. Wanneer ze naar de rechtbank gaan, wordt hun parcours opgevolgd via een enkelband met GPS. Deze groep mag ook niet gaan werken."
Raketten op de 'gashoofdstad', meer enkelbanden en de strijd tegen sluikstorten
Kan je met een enkelband werken, sporten of met vakantie gaan?
Daar zijn toestemmingen voor nodig, aldus Wyseur. "In principe is de straf zeer strikt. Zelfs de tuin is verboden terrein. Het is thuisdetentie, geen tuindetentie."
In welke gevallen moet iemand terug naar de gevangenis?
Wie de voorwaarden niet naleeft (zich niet aan het uurrooster houdt, andere voorwaarden niet naleeft), of de enkelband probeert te verwijderen of te vernietigen, wordt terug opgesloten in de gevangenis.
"Dat is in regel zo", aldus Wyseur. "Niet zelden krijgt men na een zeer kort verblijf in de cel een nieuwe enkelband, wat de impact en de geloofwaardigheid van de straf ondergraaft."
Hoe wordt iemand met een enkelband gecontroleerd?
Op je verblijfsadres wordt een bewakingsbox geïnstalleerd. Die zendt een signaal naar de centrale computer van het Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht. Zo kan het centrum monitoren of je op de juiste tijdstippen thuis bent.
"Onze werkplaats is 24/7 actief", aldus Jef Verlinden, directeur van het centrum. "Onze mensen volgen de mensen met een enkelband dag en nacht op. Tijdens feestdagen, tijdens vakantieperiodes. Ze kunnen verschillende soorten alarmen binnenkrijgen: van een lage batterij tot iemand die zijn enkelband heeft verwijderd."
"Gaat zo'n alarm af, dan proberen we in eerste instantie verhaal te halen bij de enkelbanddrager zelf. Ook al draagt iemand een enkelband, het leven gaat gewoon door. Een trein kan te laat komen, waardoor een enkelbanddrager die op een bepaald uur thuis moet zijn, in de problemen kan geraken. Het contact tussen de drager en ons monitoringsteam is heel belangrijk."
Het volledige gesprek met Jef Verlinden in De Wereld Vandaag op Radio 1
Wordt iemand met een enkelband nog opgevolgd daarna?
Nadat de straf is uitgezeten, is men volledig vrij. De rechter kan evenwel nog voorwaarden opleggen die worden opgevolgd door de Vlaamse Justitiehuizen.
Wat zijn de grootste misverstanden over enkelbanden?
"Dat het een makkelijke maatregel is", stelt Liebeth Wyseur. "Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dit een maatregel is die als zwaar wordt ervaren, met een grote impact ook op de medebewoners in het huis, bijvoorbeeld gezinsleden.
"Omwille van alle belemmeringen is het ook moeilijk om je terug in de maatschappij te integreren", klinkt het bij de anonieme getuige in De Wereld Vandaag.
En ook niet alle voorwaarden zijn even consequent, zegt hij. "Ik mag niet op café, maar wel naar een bistro. Dus als ze ergens een spaghetti verkopen, mag je daar tijdens je vrije uren wel gaan zitten. Anders niet. Bepaalde zaken zijn dus bizar."
Wie betaalt voor het gebruik van een enkelband?
De kosten worden gedragen door de belastingbetaler. U en ik, dus.
